Qazaqstan Respublikasynyng Premier-ministri Oljas Bektenov enbek jәne halyqty әleumettik qorghau salasyn sifrlandyru mәseleleri boyynsha kenes ótkizdi.

Jiynda memlekettik әleumettik kómekting shyn mәninde múqtaj azamattargha kórsetiluine, sonday-aq kәsiporyndardyng azamattardyng enbek qúqyqtaryn qatang saqtauyn qamtamasyz etuge jәne enbek salasyndaghy tәuekelderding aldyn alugha baghyttalghan sifrlyq sheshimderge nazar audaryldy.

«Memleket basshysy azamattardyng ómir sýru sapasyn jaqsartu maqsatynda jappay sifrlandyrudy jýzege asyru jәne jasandy intellektini keninen engizudi tapsyrdy. Búl әleumettik-enbek salasy ýshin, әsirese jýrgizilip jatqan reforma ayasynda erekshe manyzdy. Biz qoldau sharalarynyng ashyq esebin jýrgizip, olardyng naqty týpkilikti nәtiyjesin baghalaudy qamtamasyz etuimiz kerek. Búl – Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligining basty mindeti», — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministri Asqarbek Ertaev pen viyse-ministr Bahtiyar Jazyqpaev negizgi sifrlyq sheshimderdi tanystyrdy.

«Otbasynyng sifrlyq kartasy» aqparattyq jýiesinde 30-dan astam memlekettik aqparattyq jýieden alynghan, 20 mln-nan astam azamat pen 6,2 mln ýy sharuashylyghyna qatysty derekter biriktirilgen. Baghalaudyng obektivtiligin arttyru maqsatynda derekterdi jergilikti atqarushy organdar azamattardyng naqty túrmys jaghdayyn eskere otyryp tekseredi.

Oljas Bektenov ónirlerdegi jaghdaymen tanysty. Búghan deyin ónir basshylaryna «Otbasynyng sifrlyq kartasy» arqyly anyqtalghan múqtaj azamattargha proaktivti qoldau kórsetu júmystaryn kýsheytu tapsyrylghan bolatyn. Múnyng ayasynda olardyng júmyspen qamtyluy men bilim aluyna, jenildetilgen nesie rәsimdeu jәne óz kәsibin ashugha jaghday jasaluy tiyis. Osylaysha, úsynylyp otyrghan qoldau sharalary azamattardyng túrmys sapasyn odan әri jaqsartugha negiz qalauy tiyis. QR Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligining mәlimetinshe, jýrgizilip jatqan júmystar nәtiyjesinde 2025 jyly 480 355 múqtaj otbasynyng ómir sýru jaghdayy jaqsaryp, әl-auqaty joghary sanatqa auystyrylghan. Al 2026 jyldyng basynan beri taghy 464 158 otbasy osy sanatqa auystyryldy.

Sonymen qatar әleumettik tólemderding shyn mәninde múqtaj azamattargha kórsetiluin qamtamasyz etu maqsatynda olardy ontaylandyru jónindegi reformanyng jýzege asyrylu mәseleleri qaraldy. Ál-auqaty joghary azamattargha qatysty әkimdiktermen birlesip, ýy sharuashylyqtary derekterin tekseru júmystary jýrgizildi. Búl sanattaghy azamattar ýshin ózgerister әleumettik jәrdemaqylardyng barlyq 36 týrining tek 14-ine qatysty bolady. Qalghan 22 týri boyynsha qoldanystaghy tólem tetikteri ózgerissiz saqtalady. Kómekke múqtaj azamattar ýshin memlekettik qoldaudyng qoldanystaghy tәrtibi tolyq kólemde saqtalatyny atap ótildi.

Premier-ministrding tapsyrmasyna sәikes,  Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligi janyndaghy júmys toby tuyndauy mýmkin súraqtar boyynsha kenes beru maqsatynda ónirlerdi aralap, aumaqtyq departamentter bazasynda týsindiru júmystaryn jýrgizude. Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligi jergilikti atqarushy organdarmen birlesip, әl-auqat dengeyi joghary sanatqa jatqyzylghan ýy sharuashylyqtaryna qosymsha tekseru jýrgizude. Búl tekseru nәtiyjeleri olardyng әleumettik-ekonomikalyq jaghdayyn naqtylaugha, әl-auqat dengeyin obektivti baghalau men tiyisti sanatqa dúrys jikteudi qamtamasyz etuge paydalanylady.

Býginde SMS-habarlamalar jiberu nәtiyjesinde 200-den astam azamat әleumettik kómekke múqtaj bolmaghandyqtan, jәrdemaqy aludan bas tartatynyn mәlimdedi. Osy baghytta Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligi eGov Mobile qosymshasyna engiziletin jәrdemaqydan erikti týrde bas tartu serviysining jana jobasyn tanystyrdy. Onyng kómegimen әleumettik jәrdemaqy alatyn túrmysy joghary azamattar memlekettik organdargha barmay-aq, onlayn rejimde tólemderden óz erkimen bas tarta alady.

Ýkimet jetekshisi memlekettik aqparattyq jýielerdegi derekterdi avtomatty týrde toltyru arqyly otbasylardyng әl-auqat dengeyin anyqtaugha bolatyn kalikulyatordy azamattargha ynghayly etudi tapsyrdy. Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligine mýddeli memlekettik organdarmen birlesip, ekinshi dengeyli bankterdi «Otbasynyng sifrlyq kartasyna» qosudy jedeldetu tapsyryldy.

Birynghay sifrlyq platforma ayasynda jergilikti atqarushy organdar kórsetetin, búryn bytyranqy bolghan 66 әleumettik kómek sharasyna reviziya jýrgizildi. Onyng qorytyndysy boyynsha ortalyq jәne jergilikti dengeylerde ishinara qaytalanatyn 38 shara ontaylandyryldy, al qalghan 28 shara býkil el boyynsha birynghay taghayyndau kriyteriyleri bar 13 iri baghytqa biriktirildi. Jýie qoldau kórsetuding ótinish beruden bastap tólemdi naqty alugha deyingi barlyq kezenin baqylaudy jýzege asyrady. Sonday-aq alushylardyng sanyn, qoldau sharalaryna súranysty jәne jergilikti budjetterding shyghystaryn qadaghalaugha mýmkindik beredi. Búl qarajatty bóluding ashyqtyghyn arttyryp, bir tólemning ekinshi ret qaytalanuyn boldyrmaydy.

Áleumettik qoldau sharalaryna ótinish qabyldau jәne olardy taghayyndau funksionaly Birynghay sifrlyq platformada biyl mausym aiynda iske qosyldy. Sol kezden beri ol arqyly jalpy somasy 2,5 mlrd tengeden asatyn 55 mynnan astam ótinish týsti. Onyng ishinde 1,8 mlrd tengeden astam somagha ótinishter qaralyp, maqúldandy. Qazirgi uaqytta platforma «Otbasynyng sifrlyq kartasymen» integrasiyalanuda.

Premier-ministr Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministrligine Oqu-aghartu, Densaulyq saqtau, Ghylym jәne joghary bilim ministrlikterimen birlesip, memlekettik qoldau sharalaryn Birynghay sifrlyq platformada esepke alynuyn qamtamasyz etudi tapsyrdy.

Enbek tәuekelderining sifrlyq kartasy kәsiporyndarda enbek zannamasynyng yqtimal búzushylyqtaryn erte anyqtaugha arnalghan. Qazirgi uaqytta shtatynda 10 jәne odan da kóp qyzmetkeri bar 99 mynnan astam kәsiporyn túraqty monitoringte túr. Jýie ýsh negizgi blok boyynsha 80-nen astam kórsetkishti taldaydy, olar – qarjylyq jaghday, әleumettik kórsetkishter, enbek qatynastary men qauipsizdigi. Býgingi tanda tәuekel dengeyi joghary 2 792 kәsiporyn jәne ortasha dengeyde 3 137 kәsiporyn anyqtaldy. Anyqtalghan zanbúzushylyqtar qatarynda mindetti jarnalar men audarymdardy uaqtyly audarmau, enbekaqy kólemindegi aiyrmashylyqtar, eng tómengi jalaqy mólsherine qatysty normalardyng saqtalmauy jәne basqa da enbek zannamasyn búzu derekteri bar.

Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligining aldyna anyqtalghan tәuekelderge den qong tәrtibin әzirleu jәne qabyldanghan sharalardyng nәtiyjelerin baghalau mindeti qoyyldy.

Jiynda atauly әleumettik kómekti kórsetu tetikterin jetildire týsu ýshin jasandy intellektini qoldanugha mýmkindik beretin sifrlyq sheshimder de tanystyryldy. Mәselen, AÁK taghayyndau kezinde kompiuterlik kóru tehnologiyasy uchaskelik komissiyalardyng úigharymdaryn azamattardyng túrghylyqty jerine barmay-aq salystyrugha mýmkindik beredi. Osy tehnologiyanyng kómegimen 183 mynnan astam ótinish óndeldi. Modeliding dәldigi 89%-dan asady. Búl rette jasandy intellekt úigharymy úsynymdyq sipatqa iye, al atauly әleumettik kómek taghayyndau turaly týpkilikti sheshim belgilengen tәrtippen qabyldanady.

Premier-ministr Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligine Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministrligimen birlesip, atalghan sheshimderdi derbes derekterdi qorghau jәne aqparattyq qauipsizdik talaptaryn saqtay otyryp, birynghay sifrlyq arhiytektura ayasynda odan әri engizudi tapsyrdy.

«Býgin biz әleumettik-enbek salasyndaghy otbasynyng әl-auqatyn baghalau men qoldau sharalaryn taghayyndaudan bastap, enbek qatynastaryn sifrlyq esepke alugha deyingi sifrlyq sheshimder mәselesin qarastyryp otyrmyz. Búl qúraldardyng senimdi derekterge negizdelip, azamattardyng mýddesine baghdarlanghan birynghay sifrlyq ekojýie retinde júmys isteui manyzdy. Olardyng túraqty júmysyn, vedomstvoaralyq ózara is-qimyldy jәne azamattar ýshin naqty nәtiyjeni qamtamasyz etu qajet.

Memleket basshysy atap ótkendey, Qazaqstan búghan deyin de әleumettik baghdarlanghan memleket boldy jәne solay bolyp qala beredi. Biz әleumettik qamsyzdandyru jýiesin múqtajdyq pen ataulylyq qaghidatyna kóshirudi kózdeytin auqymdy reformany jýzege asyryp jatyrmyz. Búl rette ómirlik qiyn jaghdaygha tap bolghan әrbir otbasy qajetti qoldaudy tolyq kólemde ala beredi. Múqtaj azamattargha kórsetiletin memlekettik qoldau sharalary tolyq kólemde saqtalady. Halyqqa týsindiru júmystaryn jýrgizu jәne kezdesuler ótkizu kezinde osy mәselege erekshe nazar audaru qajet», — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Abai.kz