Keshe Preziydent Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq «Qazaq tili» qoghamynyng H qúryltayynda sóilegen sózinde: «Qazaq tili Tәuelsizdigimizding myzghymas simvoly, Otanymyzdyng memlekettik tili, últymyzdyng mәngilik jany retinde qabyldanuy qajet. Basqa kózqarastyng boluy mýmkin emes. Sondyqtan qazaq tiline syilastyqpen qarau – búl azamattyq, adamy borysh. Al paryz qanshama qasterli bolsa da, onyng myqty negizi boluy kerek», – dedi. Osy aitylghandy qalay zandyq túrghyda oryndauymyz kerektigin aityp ótsem.

El Basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng búl talapty Qazaqstan azamattaryna taghy da bir aituy siz ben bizge Ata Zanda bekitilgen qazaq tili memlekettik til degen bapty әrqashanda oryndauymyz kerektigin eskertti. Óitkeni búl norma 1995 jylghy Konstitusiyada, sonday-aq 2026 jylghy 1 shildeden bastap qoldanysqa engen jana Ata Zanymyzdyng 9-babynda da memlekettik til qazaq tili ekendigi kórsetilgen.

Osy Konstitusiya talabyn oryndau qalay jýrude ne qalay oryndaluy kerek ekenin, osy kýrdeli súraqty oilaghan kezde maghan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng Qazaqstan Halyq Kenesining birinshi sessiyasynyng ashyluynda aitqan: «Ana tilimiz memlekettik til retinde súranysqa iye, últtyq mәdeniyetimizdi, bolmysymyzdy shyrayly da shúrayly tughan tilimiz arqyly kórsetemiz. Qazaq tilinde bir auyz sóz aita almau bilimsizdik pen mәdeniyetsizdikting belgisine ainaldy» degen sózi qatty әser etti, nege deysiz ghoy. Bizde әli de biylik tarmaqtarynda, Qúryltayda, Jogharghy sotynda, Konstitusiyalyq sotta, ministrlikterde, memlekettik organdarda joghary lauazymdardy atqaryp otyrghan, biraq memlekettik tilde tipti qarapayym sózderdi de aita almaytyn qyzmetkerler bar.

Týisigi bar, týsingen adamgha búl – Elbasynyng memlekettik qyzmettegilerge qatang eskertui. Sizder qazaq tilin tez arada ýirenuge mindettisizder, ne bolmasa ornynyzdy bosatynyzdar degeni. Sebebi zandargha sәikes memlekettik qyzmetke tek qana memlekettik tildi mengergen Qazaqstan azamaty taghayyndalady.

Búl tilderding qoldanyluynyng qúqyqtyq negizderin retteytin «Qazaqstan Respublikasyndaghy til turaly» arnayy zannyng 4-babynda: «Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik tili – qazaq tili. Memlekettik til – memleketting býkil aumaghynda qoghamdyq qatynastardyng barlyq salasynda qoldanylatyn memlekettik basqaru, zang shygharu, sot isin jýrgizu jәne is qaghazdaryn jýrgizu tili» dep kórsetiluimen mindettelgen.

Demek, jogharyda atalghan túlghalar Konstitusiya men «Qazaqstan Respublikasyndaghy til turaly» zangha sәikes memlekettik tildi mengeruge jәne óz qyzmetin memlekettik tilde jýzege asyrugha mindetti. Búl atalghan túlghalardyng iskerlik qazaq tilin shúghyl týrde mengerui kerektigin bildiredi. Olar óz biliktiligin arttyrugha tiyis, al memlekettik tildi mengeruge talpynbaghan jaghdayda óz erkimen qyzmetinen ketui nemese biliktilik talaptaryna sәikes kelmeuine baylanysty atqaratyn lauazymynan bosatyluy qajet.

Men búghan deyin de Ýkimetke, Parlamentke jәne ministrlikterge bir kýndi tolyghymen memlekettik tilge arnaudy úsynghan bolatynmyn. Óitkeni qazirgi kezde qazaq tilin biluge talpynushylar sany artuda. Kóptegen til ýiretu ortalyqtary ashyluda, osy arqyly biz barlyq etnos ókilderine, qazaq azamattaryna da eshkimning kelemejdeuinen qoryqpay, qysylmay jәne úyalmay qazaq tilinde sóilep ýirenuine mýmkindik berer edik.

Osyny eskere otyryp, memlekettik tildi qoldau niyetimen úsynarym: olardyng úyalmay-qyzarmay memlekettik tilde sóilep, ortagha ýirenui maqsatynda Preziydentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyng «últty úiystyryp, memleketimizding irgesin bekemdeytin eng manyzdy faktor – memlekettik til» degenin nasihattau jolynda býkil Qazaqstan aumaghynda bәrimiz bir kýndi belgilep, sol kýni tek qana qazaq tilinde aralasyp, júmys jasap, sóilessek, búl Otangha degen sýiispenshiligimizdi arttyryp, patriotizmdi kýsheytip, elimizding azamattaryn bir shanyraq astyna biriktirer edi.

Últtyq iydeologiya – qazaq tilinen, dilinen, qazaq halqynyng kóne tarihynan bastau alady. Eger bizding memleketimiz myndaghan jyldar boyy qalyptasqan qazaq halqynyng әdet-ghúrpyn, ruhyn, tilin iydeologiyanyng basty túghyry retinde qabyldasa, qazirgi aumaly-tókpeli zamannan tenselmey ótemiz dep oilaymyn.

Ayypqan Múhamadiyev, zang ghylymynyng kandidaty

Abai.kz