Сейсенбі, 17 Қараша 2026
Анық-қанығы 107 0 пікір 17 Қараша, 2026 сағат 13:27

«7-20-25» бағдарламасының дәуірі аяқталды ма?

Сурет: dknews.kz сайтынан алынды.

Қазақстандағы баспана нарығы мен мемлекеттік ипотекалық бағдарламалардың болашағына қатысты маңызды мәлімдеме жасалды.

Дүниежүзілік банктің сарапшылары елімізге танымал «7-20-25» жеңілдетілген ипотекалық бағдарламасын кезең-кезеңімен тоқтатып, нарықтық несиелендіру жүйесіне көшуді ұсынды. Бұл туралы Halyk Finance талдау орталығы жариялаған тұрғын үй нарығына арналған шолуда айтылды.

Халықаралық қаржы институтының мұндай қатаң ұсыныс жасауына не себеп болды және бұл қадам қарапайым халық пен баспана бағасына қалай әсер етпек?

НЕГЕ БАҒДАРЛАМАНЫ ЖАБУ ҰСЫНЫЛДЫ?

Дүниежүзілік банк талдаушыларының пікірінше, Қазақстанның ипотекалық нарығында мемлекеттің үстемдігі мен ірі субсидиялар басым болып кеткен. Түптеп келгенде, мұндай модель нарықтық тепе-теңдікті бұзады.

Негізгі дәлелдер мен деректер мынадай:

2024 жылы мемлекет тұрғын үй секторын субсидиялауға шамамен 950 млрд теңге (бұл елдің ЖІӨ-нің 0,7%-ы) жұмсады.

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының дерегінше, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында банктердің нарықтық ипотекалық өнімдерінің үлесі бір жыл ішінде 26%-дан 14%-ға дейін құлдырады. Нарықтың қалған 86%-ын мемлекеттік және квазимемлекеттік бағдарламалар (негізінен «Отбасы банк») жаулап алды.

Тіпті Ұлттық банк пен ЭЫДҰ сарапшылары да арзан несиелер сұранысты жасанды түрде қоздырып, нәтижесінде пәтер бағасының қымбаттауына әкеп соғатынын ашық мойындады.

«7-20-25» БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ ТАРИХЫ МЕН СТАТИСТИКАСЫ

2018 жылы бастау алған бұл бағдарлама (жылдық 7%, бастапқы жарна 20%, мерзімі 25 жылға дейін) бастапқы жылдары шектеусіз жұмыс істеді. Мәселен, бір ғана 2022 жылы банктер 427,5 млрд теңгеге несие берген еді. Алайда 2023 жылдан бастап Ұлттық банк қаржыландыруды жылына 100 млрд теңгемен (тоқсанына 25 млрд теңге) шектеген соң, бағдарлама квотасы санаулы минуттарда таусылатын тапшы дүниеге айналды.

2026 жылдың 29 қазанындағы жағдай бойынша, бағдарлама іске қосылғалы бері қазақстандықтар жалпы сомасы 1,259 трлн теңгеге 87 327 ипотекалық несие рәсімделіп отыр.

БАСПАНА БАҒАСЫ ЕНДІ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРЕДІ?

Halyk Finance сарапшыларының болжамынша, 2026 жылдың соңына дейін және 2027 жылдың басында Қазақстанда тұрғын үй бағасының өсу қарқыны баяулайды. Бұған екі негізгі фактор әсер етуде:

2025 жылы баспанаға зейнетақы жинағын пайдалану 108%-ға өсіп (824 млрд теңге), бағаны көтерген еді. Бірақ 2026 жылдың шілдесінен бастап жеткіліктілік шегінің өсуіне байланысты бұл ағын саябырсыды.

2025 жылы 20,3 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілсе, 2026 жылдың қорытындысы бойынша 20,4 млн шаршы метр (жоспардағы 15,9 млн орнына) тапсырылады деп күтілініп отыр.

Қазіргі таңда (2026 жылғы қыркүйектегі дерек) жаңа үйлердің 1 шаршы метрі ең қымбат қалалар – Астана (745,9 мың теңге) мен Алматы (739,8 мың теңге), ал ең арзаны – Орал (339,2 мың теңге).

САРАПТАМАЛЫҚ КӨЗҚАРАС: БҰЛ ШЕШІМ НЕНІ БІЛДІРЕДІ?

Дүниежүзілік банктің «7-20-25» бағдарламасын Ұлттық банктің мандатына сәйкестігі тұрғысынан қарауды ұсынуы кездейсоқ емес. Орталық банктің басты міндеті – инфляцияны тежеу, ал экономикаға арзан ипотека арқылы триллиондаған теңге құю инфляцияны одан әрі өршітеді.

Halyk Finance сарапшылары да нарықтық ипотекаға біртіндеп өтуді қолдай отырып, мемлекет табысы төмен азаматтарға арналған атаулы (адрестік) көмекті сақтап қалуы тиіс екенін ескертеді. Яғни, арзан несие бәріне бірдей емес, тек шын мұқтаж жандарға ғана берілуі керек.

Жеңілдетілген бағдарламалардың қысқаруы мен құрылыс көлемінің артуы нарықтағы спекулятивті баға өсімін тоқтатып, тұрғын үй нарығын сауықтыруға мүмкіндік береді.

Қорыта айтқанда, «7-20-25» бағдарламасы өз тарихи миссиясын орындап болған секілді. Ендігі кезекте Үкімет пен Ұлттық банк нарықтық тетіктерді іске қосып, халықтың табысына сай қолжетімді әрі әділетті ипотекалық экожүйе қалыптастыруы қажеттігі күн тәртібіне шықты.

Abai.kz

0 пікір