QR Ghylym jәne joghary bilim ministri

Sayasat Núrbekting nazaryna!

Qazir elimizde ne qazaq, ne orys tilinde nemese ózge tilderde bilim beretin jogharghy oqu ornyndaryndaghy qazaq tilining baghdarlamasyna kóniling tolmaydy.

Áueli, ózge tilderde oqityn studentterge «Tәjiriybelik qazaq tili» degen oqytylady. Biraq onyng ana tilimizding qútyn qashyryp, 100 payyz nәtiyje bermeytin pәnge ainalghany ómir shyndyghy. Osy bilim oshaqtarynda bilim alyp jatqan studentterge qazaq fonetikasyn, leksikasyn jәne jazu mәdeniyetin ne orys, ne ózge tilde oqytatyn jeke-jeke ýsh kursqa arnalghan oqulyq kerek. Ony jazatyn tәjiriybeli tilshiler bar. Tek osy kurstardyng jeke pәn retinde oqytyluyna qúlqymyz ghana joq. Ári búl kurstar – bolashaq ziyalylardyng qazaq tilin tereng biluge degen qúlshynysyn tudyratyn basty faktor. Olar «Tәjiriybeli qazaq tilinin» oqytyluynan zәtte bolghandar. Mektepte 11 jyl oqyghandaryn totyqússha qaytalaytyn, pәnge salqyn qaraytyndary da jasyryn emes. 10 jyl osy pәnnen bergen ústazdardyng ózge últtan shyqqan 100 shәkirtimen qazaqsha sóilesip túrghany fantastika! Úzasa, eki qoldyng sausaghyn býgip, sanap shyqqanda 10-gha tolsa, enbeging esh bolmaghan eken dep quanar edik, onday nәtiyjege qol jetkizgen ústazgha!?

IYә, qazirgi qazaq tilindegi jәne ózge tildegi qazaq tilin oqytu baryp túrghan kóz boyaushylyq, últ bolyp úiysugha kedergi keltiretin basty faktordyng biri. Qazirgi qalyptasyp otyrghan osy bir qauipti qúbylystan qútyludyng joly  orys tilinde qazaq fonetikasynan, leksikasynan jәne Qazaq jazuy (orhon, tóte jazu, kiril jәne latyn jazuynyng eki núsqasy: bir әrip – bir tanba jәne qwerty-lik) sapaly oqulyqqa JOO ústazdary arasynda konkurs jariyalau.

Qazaq tildi studentterge oqytylyp kele jatqan qazaq tili jayynda sóz etkende kónilimiz kýpti bolady. Mektepte oqyp kelgenderi qaytalanyp, týk tereng bilim bermey, tek ózderi oqyp jatqan negizgi pәnderine kedergi keltirip, studentter aqyr sony 1 kurstan song emtihan tapsyryp, «uh» dep, mәshiynening besinshi donghalaghy bolghan pәnnen qútylady.

Fonetikadan –  S. Myrzabekovtin, leksikologiyadan – Á.Bolghanbaevtyng dayyn oqulyqtaryn, «Qazaq jazuy», «Últtyq jazudaghy tynys belgileri» jәne «Is-qaghazdaryn jýrgizu» pәnderining filolog emes studentterge arnalghan oqulyqtaryn qazirgi jastardyng AI men IT zamanynyng perzentteri ekenin eskerip jazyp shyghuymyz kerek. Búghan JOO oqytushylarynyng qarymy da, qabileti de jetedi. Tek osyny ministrlik qúptap, oqulyq jazatyn ústazdargha qarjylay jaghday jasauy kerek. Ári oqulyq kóp bolsa, bilim de sapaly bolady.

Eng bastysy qazaq tili 1 kurspen shektelmey, baklavrlyq bilim alatyn studentterge 4 jyl boyy óz shuaghyn tógetin bolady.

Ábil-Serik Ábilqasymúly Áliәkbar

Abai.kz