Qazirgi qoldanystaghy Konstitusiya (Ata Zan) avtorlarynyng biri, akademik Maydan Sýleymenov Konstitusiya reformasyna qatysty óz pikirin jariyalady.

Maydan Sýleymenov:

– Songhy kezderi menen Konstitusiyany talqylau kezinde nege ýndemey otyrsyng dep jii súraytyn boldy. Mening qysqasha jauabym: Men maghynasyz júmys jasaudan sharshadym. IYә, men qazirgi Konstitusiyanyng avtorlarynyng birimin. Ony qabyldau kezindegi pikirtalas barysynda men eki mәselemen kýrestim: Biri – Konstitusiyalyq Sottyng kýshin saqtau. Ekinshisi – Parlamentting ókilettigin shektemeu. Ol kezde eki mәsele de ótpedi. Soghan qaramastan men ol Konstitusiyadan úyalmaymyn. Ol Fransiya Konstitusiyasynyng irgeli erejelerin negizge alyp jazyldy. Biz biletindey, Fransiya Konstitusiyasy Fransiyanyng demokratiyalyq el bolyp qaluyna esh kedergi keltirmeydi.

Men Nazarbaev pen onyng otbasynyng jeke biyligin nyghaytugha baghyttalghan keyingi týzetulerden úyalamyn. Nazarbaevtyng kezinde-aq osy masqara týzetulerding barlyghyn taldap, Konstitusiyany jetildiru boyynsha birqatar úsynystar engizu turaly auqymdy maqala jazdym. Onyng ishinde bir palataly Parlament te bar.

Toqaevtyng kezinde de engizilgen birqatar týzetuge qarsy boldym. Áriyne, eshqaysy eskerilmedi.

Qazir de solay bolmaq. Týzetuler mәtini әldeqashan dayyndalyp qoyghan jәne eshkim eshteneni ózgertpeydi. Konstitusiyalyq komissiya búl fars. Onyng qúramynda jýzdegen adam bar. Al zandardyng mәtinin shaghyn bir top jazady.

Konstitusiyalyq sarapshylar tobynda 12 adam boldy. Sol kezde de biz Shaykenovting toby әldeqashan dayyndap qoyghan, ayaqtalghan jobany talqylaghan edik. Azamattyq kodeksti mening basshylyghymmen 12 ghalymnan túratyn top jazghan. Múnda da solay. Shaghyn bir top mәtinin jazdy. Al Konstitusiyalyq komissiya ony birauyzdan qoldady.

Men ghalymdardyng ózderi úsynyp, tyrysyp jatqan әreketterin qúptaymyn. Júmageldi Elubaev, Orazaly Erjanov, Janar Sýleymenova jәne basqa da belsendiler bar. Biraq ol úsynystardyng eshbiri qabyldanbaytynyna kәmil senimdimin.

Konstitusiya maniyfest emes, búl — zan. Baghdarlama da emes. Ol bolashaqqa shaqyrmaydy, qazir bardy bekitedi. Sondyqtan preambula turaly maqtaular men basqa da nasihat úrandary orynsyz.

Jobanyng basty kemshiligi — erkin saylaudy joy. Oppozisiyalyq partiya qúrugha mýmkindeu bermeu, Parlamentti tek partiyalyq tizim boyynsha qúru — búl demokratiyadan bas tartu.

Eng ýzdik Konstitusiya — 1993 jylghy Konstitusiya bolghan edi. Odan keyingileri barghan sayyn nasharlap barady.

Ókinishke qaray, bizding úsynystarymyz eskerilmeydi. Al maghan maghynasyz júmys istegen únamaydy. Sondyqtan ýnsiz qaldym. Osy jazbadan keyin endi bir auyz sóz de aitpaymyn.

Abai.kz