Halyq arasynda «Allahu» dep atalyp ketken Sozaq kóterilisi haqynda býgingi kýnge deyin anyzgha bergisiz ne týrli auys-eki әngimeler aitylsa da, 1930 jyldyng aqpanynda bolghan Sozaq kóterilisin ghylymy negizde zerttegen zertteushiler az. Tipten joqqa tәn. Bar bolghany eki-aq adam. Olar: Qazaqstan Jurnalister Odaghynyng mýshesi, zertteu enbegin estelikter men múraghattyq tarihy qújattar arqyly jazghan «Sozaq qasireti» kitabynyng avtory Múhammedjan Rýstemov jәne 1929-31 jyldary arasyndaghy kýshtep újymdastyrugha qarsy halyq narazylyghy turaly «Zobalan» atty ghylymiy-zertteu enbegin jazghan, tarih ghylymdarynyng doktory, professor Talas Omarbekov.

Sóz bolyp otyrghan zertteu enbekterding tili, oqushygha eter tarihi-estetikalyq әseri, stilistikalyq erekshelikterin taldau bizding búl jolghy mindetimizge jatpaydy. Biz birinshi kezekte osy enbekterde jariyalanghan tarihiy-múraghattyq qújattardy «Últ tarihynyng altyn dingegi» - halyq jadysynda saqtalyp qalghan Sozaq kóterilisi turaly esteliktermen salystyra otyryp, Sozaq kóterilisining shynayy tarihyna kóz jetkizudi basty nazarda ústadyq.

Eng bastysy, Sozaq kóterilisi qalay, qay jerde bastaldy? Ony kimder basqardy? Kóterilis qalay basyldy? – degen súraqtargha jauap beretin, búghan deyin «qúpiya» belgisimen memlekettik múraghattarda saqtalyp kelgen, tarihiy-derektik qújattardy M.Rýstemov te, Omarbekov te óz enbekterinde zerttey otyryp jariyagha shygharypty. Biz múny Sozaq kóterilisin zerttegen avtorlardyng ýlken jetistigi dep baghaladyq.

Endigi kezekte elimizde demokratiyalyq «jylymyq» kezeng bastalghangha deyin ashyq jariyalaugha qatang tiym salynyp, memlekettik múraghattarda «qúpiya» belgisimen úzaq jyldar saqtalghan sol qújattardyng ózine sóz bereyik...

Mynau, Sozaq kóterilisine baylanysty Shymkent okrugtik partiya komiytetining Ólkelik partiya komiytetine joldaghan alghashqy jedel haty eken. Oqyp kórelik...

Almaty, VKP(b) ólkelik komiytetine.

Sozaq bandylardyng qolynda bolyp, baylanystyng qiyndyghynan qozghalystyng shyghu sebebin, qaruly bandylardyng qansha ekenin, halyqtyng qay bóligi olardy jaqtaytynyn bile almay otyrmyz. Tekserilmegen habarlargha qaraghanda, audannyng basshy kadrlary óltirilipti. Okrugten Juravlevtyn, Musinnyng basshylyghymen jiberilgen 50 adamdyq otryad eki bólinip, 11 aqpagnda Týrkistannan shyqty. Tekserilmegen habargha qaraghanda 25 adamnan qúrylghan otryadtyng bir bóligi Sozaqqa bet alghanda jolay bandittermen soghysyp, alty adamynan airylyp, keyin sheginipti. Qazir 35 adamnan qúralghan bir pulemetti Qyzylorda otryady, Lenin mektebining Eskadrony keldi. Shabuyl bastaugha osy kýsh әzirge jeterlik. Qorytyndysyn qosymsha habarlaymyz. Áuliye-Atadan 30 adamnan qúralghan otryad Kentaral baghytyna ketti. Búl otryadtyng mindeti – tosqauyl qoyyp, keybir banditterdi tútqyndau. Sozaqqa qúramynda IYdelison, Qúlsartov, Juravlev bar komissiya jiberudi belgilep otyrmyz. Jedel kelisimderinizdi kýtemiz.

Isaev, Guriyn

(Shymkent Oblystyq partiya komiyteti arhiyvi, Q 29, J 1, IS 608. Múhammedjan Rýstemov. 42 bet, «Sozaq qasireti», «Shymkent qalalyq baspahanasy», 1993.)

Jedel hattaghy «tekserilmegen habar» - degen tirkes: «Partiya komiytetining ókili tikeley ózi baryp teksergen joq, - degen maghynada aitylatyn, sol kezdegi partiya qújattaryndaghy «resmy tirkes». Sondyqtan «tekserilmegen habar» degen tirkeske tereng mәn beruding qajeti joq.

Endi, Ólkelik partiya komiytetining Shymkent okrugtyq partiya komiytetine joldaghan ekinshi jedel hatynyng mәtinimen tanyssaq, Sozaq kóterilisining barysy turaly birshama maghlúmat alarymyz haq.

Ekinshi jedel hat:

«Týrkistannan tikeley baylanyspen qolma-qol berildi. Jariya bolyp ketpeuin qamtamasyz etiniz Shymkent okrugtyq VKP(b) Isaevqa, Guringe»

Sarysudan kelgen bay-ishan bandylary 7 aqpanda Sozaqty basyp alyp, oghan Sozaqtyng baylary qosyldy da, ataqty bay Súltanbek Shonaqovty han saylady. Habargha qaraghanda atkom predsedateli Qanlybaev, halyq soty, audandyq partiya komiytetining jauapty hatshysy, tergeushi, taghy da birshama qyzmetkerler óltirilipti. 8 aqpanda 8 adamnan qúralghan eki barlaushy top Sozaq, Ashysay baghytynda jiberilgeni turaly habarladyq. Ashysay baghyty qauipti bolghandyqtan 9 aqpanda jergilikti kommunarlardan 50 adam sol jaqqa jiberildi. Kóp úzamay Shymkentten, Qyzylordadan adamdar keldi de, 8 aqpanda jiberilgen birinshi topqa kómekke 13 adam attandy. Habargha qaraghanda bandylar Sozaqty alypty. Sozaq jolynda GKPU-ding ókili Tynyshtyqbaev qaza boldy. Isaev bastap Sozaqqa bet alghan bizding top, tauda bandylarmen kezdesip shayqas bolyp 6 adam óldi. Sonyng ishinde Isaev auyr jaralandy. Bandylardyng qaruy az, kóbi anshy myltyq. Isaev bastaghan bizding otryadqa Polyakov bastaghan Qyzylorda otryady qosylyp 11 aqpanda Quashyq degen jerdegi tau baurayyndaghy keruen-saraygha bekinip, bandalarmen atys boldy. Qazir bandalar Qarataugha qashuda. Jana kelgen mektepterding ne istegeni, búrynghy әreket etip jatqan Nikiytenko, Isaev, Polyakov otryadtarymen qanday baylanysy bar ekeni jóninde әzir egjey-tegjeyli habar joq.

Toqjigitov

Habarlaghan jauapty kezekshi: Filippov

Qabyldaghan jauapty kezekshi: Bogoyavlinskiy

(Shymkent Oblystyq partiya komiyteti arhiyvi, Q 29, J 1, IS 608. Múhammedjan Rýstemov. 42, 43-bet, «Sozaq qasireti», «Shymkent qalalyq baspahanasy», 1993.)

Sozaq kóterilisi haqyndaghy aqparatty halyq jadynda saqtalyp qalghan estelikter arqyly sóileter bolsaq, Sozaq kóterilisining qysqasha  bayany bylay bolghan: Sarysudan kelgen qaruly sarbazdar 7 aqpanda Sozaqty әskery túrghydan basyp alyp, Kenestik basshy qyzmetkerler men halyqqa zәbiri ótken sholaq belsendilerdi jazalap óltiredi de, Súltanbekti han saylaydy. Kóterilisshilerding audan ortalyghy Sozaqty basyp alghany turaly estigen GKPU ókili Tynyshtyqbaev Ashysay joly arqyly Týrkistangha baryp, kóterilis turaly habar bergen. Týrkistanda otyrghan biylik basyndaghylar Tynyshtyqpaevtyng qasyna 8 adamnan qúralghan eki barlaushy top kommunarlardy yaghni, kommunister otryadyn qosyp berip, Týrkistannan Ashysay joly arqyly Sholaqqorghangha attandyrady. Jolay Torlan shatqalynda  GKPU ókili bastaghan kommunarlar tobyn kóterilisshiler kýtip alyp, sol jerde atys bolady. Atysta Tynyshtyqbaev qaza tauyp, qalghan kommunarlar Týrkistangha qayta qashady.Sodan song Týrkistanda 50 adamnan qúralghan Isaev bastaghan әskerler 25 adamnan ekige bólinip, Suyndyq asuy arqyly audan ortalyghy Sozaqqa attanady. Olar Sozaq pen Týrkistan arasyn baylanystyratyn Suyndyq asuynda әsker jolyn tosyp jatqan Salyqbay mergen  bastaghan mergender tobyna kezdesip, asuda atys bolady. Salyqbay toby Isaev bastaghan әskerler jolyn eki kýnge tayau uaqyt bógegen. Suyndyq asuynda bolghan atysta Isaevtyng ózi auyr jaralanyp, onyng otryadynan 6 adam qaza tabady. Búl – Sozaq kóterilisining Suyndyq asuyndaghy atysqa deyingi halyq jadynda saqtalyp qalghan oqighalardyng qysqasha bayany. Sozaq kóterilisi haqynda halyq jadynda saqtalyp qalghan dәl osy әngimelerdi Memlekettik múraghattardaghy tarihy qújattarmen salystyra zerttegenimizde, Sozaq kóterilisining Suyndyq asuyndaghy atysqa deyingi oqighalary – memlekettik múraghattardaghy tarihy qújattar bayanymen óristes, bir baghytta damidy. Anyghyna kelgende, Suyndyq asuyndaghy atys – Sozaq kóterilisining sharyqtau shegi bolatyn. Sondyqtan da, Suyndyq asuyndaghy atys jóninde halyq jadynda ne týrli әngimeler saqtalyp qalghan. Biraq, qazirgi aitpaq bolyp otyrghan mәselemiz – ol әngimeler turaly emes.

Dәl osy Suyndyq asuynda bolghan shayqas turaly Sozaq kóterilisin tarihiy-múraghattyq qújattar arqyly zerttegen professor T.Omarbekov óz zertteu enbeginde bylay dep jazady: «Eger OGPU qújattaryna sensek: Suyndyq asuynda bolghan atysta otryad bastyghy Isaev auyr jaralanyp, 6 kommunist óledi de, Qyzyl әskerler 30 shaqyrymday keyin sheginedi. Olar Týrkistannan Soltýstikke qaray 70 shaqyrymday jerde ornalasqan «Quashyq» degen eldi mekenge bekinip, kóterilisshilermen atysyp jatqanda, 12 aqpan keshki saghat 8-ge qaray 33 nayzadan jәne stanokty pulemetten túratyn, okurgtyq әskeri  komissar Polyakov basqarghan Týrkistannan shyqqan Qyzylorda otryady kómekke jetip ýlgeredi. Isaev auyr jaraqattanghandyqtan otryadtaghy basshylyqty Polyakov óz qolyna alady. Kelesi 13 aqpan kýni tanerteng Polyakovtyng otryady jәne 500-ge tarta adamnan túratyn kóterilisshiler qoly arasynda eki saghattay shayqas bolady. 14 aqpanda kóterilisshiler taghy da shabuyl jasap, pulemet oghyna shyday almay keyin sheginedi de, atys keshke qaray toqtaydy. Mine osylay 500-600 adamnan túratyn bandalardyng qorshauynda 3 tәulik boyy atystyq», – dep jazady. (227-228 p. T.Omarbekov. 108-109 bet. Zobalan. Almaty, «Sanat» -1994j)

Eng kýshti shayqas 13 aqpan kýni bolghan. Búl kýni Polyakov otryadyna «Alla-Alla», – dep 600-dey adam toptasyp shabuyl jasaydy. Osy kýni Súltanbek Sholaqúlynyng (qújattarda Súltanbekting «Shalaqúly» degen soyy – «Sholaqúly» dep qate jazylyp ketken) tóniregine toptasqan kóterilisshiler sany 2000-gha jetken. Kóterilisshilerding kóbeye týsuining sebebi: Týrkistan audanynyng «Quashyq» tauy ainalasyndaghy 9,10,11 auyldar adamdarynyng kóterilisshiler qataryna qosyluymen týsindiriledi. (Sonda. 471-is, 243 p. T.Omarbekov. 110 bet. Zobalan. Almaty, «Sanat» – 1994j)

Búdan әri qaray, Sozaq kóterilisin zertteushi tarihshy ghalym T.Omarbekov: «Súltanbek 13 aqpanda Quashyqty qorshaugha shaghyn kýsh qaldyryp ózi qalghan jasaghymen Sozaqqa qaray shegingen. Dәl sol kýni OGPU qyzmetkeri Nikiytenko basqarghan kommunarlar otryady Sozaqqa basyp kirgen», – deydi. (T.Omarbekov. 111 bet. Zobalan. Almaty, «Sanat» – 1994j)

Zertteu enbekte kórsetilgen OGPU – bir kezderde ChK, NKVD keyinnen KGB bolyp, týrli kezende aty ózgerip otyrghan qauipsizdik komiyteti. Demek, professor T.Omarbekov Sozaq kóterilisi turaly tarihy qújattardy qauipsizdik komiyteti múraghatynan alyp otyr. Múny aityp otyrghan sebebimiz, avtor óz enbeginde: «OGPU qújattarynda», «OGPU qújattaryna sensek», «471-is, 227 p» dep jazyp, isting dәl qay múraghattan alynghan anyqtap kórsetpepti. Biz múny tarihy zertteu enbekting ýlken bir kemshil túsy dep baghaladyq.

Biz sóz basynda Sozaq kóterilisi turasyndaghy tarihy qújattardy – halyq jadynda saqtalyp qalghan Sozaq kóterilisi turaly esteliktermen salystyrudy basty nazarda ústaymyz dep jazyp edik. Osy sózimizge oray keybir aghayyn: «Osydan 96 jyl búryn bolghan Sozaq kóterilisi turaly múraghattyq-tarihy qújattardy halyq jadynda saqtalyp qalghan esteliktermen salystyratynday sen kimsin?», – deri bek mýmkin. Oryndy sóz, zandy súraq...

Sondyqtan avtor turaly birer sóz...

Mening әkem Mahanov Dýisebay «Shu boyynyn» tómengi saghasyna ornalasqan Sozaq audanynyng «Juantóbe» sovhozynda mal jayyp, sol jerden zeynetke shyqty. Qyrghyz Alatauynan bastau alyp, Betpaqtyng shóline sinip ketetin Shu ózeni boyyna ornalasqan qazirgi Týrkistan oblysy, Sozaq audanynyng «Juantóbe», «Tasty», «Shu» eldi mekenderi men býgingi Jambyl oblysy, Sarysu audanynyng «Shyghanaq», «Qamqaly», «Jaylaukól» auyldary ornalasqan aimaqty bizding el – «Shu boyy» dep ataydy.

Mine osy eki oblysqa qarasty «Shu boyy» aimaghyna ornalasqan eldi mekender túrghyndarynyng basym kópshiligi – Sozaq kóterilisi ýshin qudalaugha úshyrap, shet júrtqa aua kóship, sonyra «Shu boyynda» soghystan keyin jana ashylghan sovhozdargha ornalasqan Tama júrtynyng úrpaqtary bolatyn.

Shu boyynda ósip, er jetken bizder Sozaq kóterilisi turaly ne týrli әngimelerdi shaldardan bala kýnimizden estip óstik. Ol kezde eki shaldyng basy qosylsa birinshi aitatyny – Sozaq kóterilisi, sodan keyingi taqyryp – kóterilisten song qudalanyp, tughan elden aua kóshken tústaghy jol azaby men shet júrtta kórgen ómir talqysy. Qazir oilasam men baqytty ekenmin. Sebebi, «Allahu» dep atalatyn Sozaq kóterilisine qatysqan  Qoshqarbay, Sarbas, Maqash qariyalardyng kózin kórdik, әngimelerin tyndadyq. Sozaq kóterilisine qatysqany ýshin elden aua kóship, shet júrtty panalaghan búl kisiler – «Juantóbe» sovhozyna soghystan keyingi qyrqynshy jyldardyng sony men eluinshi, alpysynshy jyldardyng basynda kelip ornalasqan. Búl aitylghan ýsh kisi de 1970 jyldardyng songhy jartysynda «Juantóbe» sovhozynda qaytys boldy.

«Allahugha» qatysqan Qoshqarbay, Sarbas, Maqash qariyalardyng ayaghyn alyp, «Juantóbede» ghúmyr keshken mening әkem Dýisebay, Moldaghali, Aqshal, Satay, Quanyshbay, Joldybek dosymnyng tughan naghashy әjesi Jadyra әje (nemereleri ol kisini Qyzylkóz әje deytin) Quandyq, Sheke, Ájentay, Ámiyt, Mәulen aqsaqaldardyng da Sozaq kóterilisi haqynda aitylghan ne týrli  әngimeleri  erte kýnnen qúlaghymyzgha sindi, kókiregimizde jattalyp qaldy. Jogharyda aty atalghan kisilerding ishinde Maqash qariya ghana Taraqty, al, ózgesi týgel Tama ruynan bolatyn. Búl kisilerding úrpaqtary kýni býginge deyin Sozaq ónirinde ómir sýrip jatyr.

Jogharydaghy kisilerding atyn atap, týsin týsteudegi negizgi maqsatymyz – osy kisiler arqyly keyingilerge jetken Sozaq kóterilisi haqyndaghy әngimelerdi – Sozaq kóterilisi turaly memlekettik múraghattarda saqtalyp qalghan tarihy qújattarmen salystyru bolatyn. «Sozaq kóterilisi haqynda» maqala jazuymyzdyng ózi de osy niyetten tuyndaghan-dy.

Búryn memlekettik múraghattarda «qúpiya» belgisimen saqtalyp, tәuelsizdikten song jariyagha shyqqan tarihy qújattardy kórgen keybireuler: «Ó-y-y, búrynghy tarih jalghan, bәri ótirik bolyp shyqty», – dep, jer-әlemdi basyna kóterip jýr.

Meninshe búl úshqary pikir. Tarih – halyqtyng jýrip ótken joly. Sondyqtan ol joldyng keybir tústary búrmalanuy mýmkin. Biraq, tútas tarihtyng ótirik bolyp shyghuy mýmkin emes.

Mysaly: Sozaq kóterilisi!

Qújattarda kóterilisting keybir tústary búrmalansa búrmalanghan shyghar. Alayda, Sozaq kóterilisining tútas tarihyn eshkim de joqqa shyghara almasy haq!

Tarihty halyqtyng jýrip ótken joly desek te, sol joldyng búralangha salynbay týzu bolghanyna ne jetsin! Sondyqtan da, Sozaq kóterilisi turaly múraghattyq-tarihy qújattardy, «eski qúlaq, esti shaldardyn» biz estigen әnigemelerimen salystyra zertteudi nysanaly maqsat etkenimizdi jogharyda atap óttik.

Jogharydaghy zertteulerde kórsetilgen tarihiy-qújat – ekinshi jedel hattaghy: «Sarysudan kelgen bay-ishan bandalary 7 aqpanda Sozaqty basyp aldy», – degen aqparat – tarihy shyndyq. (Shymkent Oblystyq partiya komiyteti arhiyvi, Q 29, J 1, 608 is. Múhammedjan Rýstemov. 10-11 bet, «Sozaq qasireti», «Shymkent qalalyq baspahanasy», 1993.)

Biz búl әngimeni Juantóbening shaldarynan bala kýnimizden estip óstik. Olardyng aituynsha, Sozaq kóterilisi – Jambyl oblysy, Sarysu audanynyng Tamalarynyng úiymdastyruynan bastau alghan. Ol kez – «oblys», «audan» degen aimaqtyq әkimshilik bólinis turaly týsinik halyq arasynda ornygha qoymaghan uaqyt. 1928 jyly Sozaq, Sarysu audandary bir uaqytta qúrylady da, Arqadan kóship kelgen Tamalar osy eki audangha bólip ornalastyrylady. Aytpaghymyz: Arqadan kelgen Tamalardy eki oblystyng eki audanyna bólip ornalastyryluynda da – Tamalar birigip ketpesin degen Kenes ókimetining qúityrqy sayasaty jatqan sekildi. Qys – qystauda Sarysulyq Tamalar «Moyynqúmdy» mekendese, Sozaqtyng Tamalary «Moyynqúmnyn» tausylyp biter túsy – «Kókshenin» qúmyn mekendepti. Ol tústaghy Tamalarda «Sozaq», «Sarysu» dep atalghan, jogharyda eskertip ótkenimizdey aimaqtyq bólinis  –  «audan» turaly týsinik bolmasa kerek.

Búl mәselege jete kónil bólip otyrghan sebebimiz: Sozaq kóterilisi Sarysudan bastau aldy», – degen sózdi, bizding keybir Sozaqtyq azamattarymyz onshalyq hosh kóre qoymaydy. Kórpeni әrkim ózine qaray tartqysy keletin sekildi...

Birinshi jedel hatta kórsetilgen: «Áuliye-Atadan 30 adamnan qúralghan otryad Kentaral baghytyna ketti. Búl otryadtyng mindeti – tosqauyl qoyyp, keybir banditterdi tútqyndau», – degen joldar – (Shymkent Oblystyq partiya komiyteti arhiyvi, Q 29, J 1, IS 608. Múhammedjan Rýstemov. 42 bet, «Sozaq qasireti», «Shymkent qalalyq baspahanasy», 1993.) kóterilisting Sarysudan bastau alghanyna anyq dәlel.

Sarysudaghy Tamalar kóterilisin úiymdastyrushylar: Jantóre Imanov – ruy Jógi Tama-Tólep, Sapalay Isataev – ruy Jógi Tama-Qyryqboydaq. Aytqymyz kelgeni: Sarysu Tamalarynyng kóterilisin úiymdastyrudyng bastauynda túrghan Jantóre Imanovtyng esim-soyy qújattarda «Jantemir Ishanov» bolyp qate jazylyp jýr.

Jedel hatta kórsetilgen «Kentaral» – sol kezde janadan qúrylghan Sarysu audanynyng qysqy ortalyghy. Al audannyng jazghy ortalyghy – qazirgi Úlytau oblysynyng Janaarqa audanyna qarasty «Aqkense» degen jerde ornalasqan bolatyn. Sol tútastaghy Sarysu audanynyng halqy tek qana mal sharuashylyghymen ainalysqandyqtan da, audanda jazghy jәne qysqy eki ortalyq bolghan synayly. 1930 jyldardaghy Jambyl oblysy, Sarysu audanynyng qysqy ortalyghy Kentaral – qazirgi Sarysu audany, «Shyghanaq» auylynan batysqa qaray 15-20 shaqyrymday jerde ornalassa kerek.

Birinshi jedel hattaghy Áliye-Atadan Kentaral baghytyna ketken otryad turaly: «Búl otryadtyng mindeti tosqauyl qoyyp, banditterdi tútqyndau», – degen sózderding de ózeginde tarihy shyndyq jatyr. Sebebi, bizding shaldar: «Qyzyl әskerler jolyn bógese kerek, Sarysudan keler kómek Sozaqqa jete almapty», – dep aityp otyratyn.

Bayqaghanymyz: Sozaq kóterilisi turaly M.Rýstemov pen T. Omarbekovter enbegindegi múraghattyq-tarihy qújattar men bizding shaldardyng әngimesindegi kóterilisshilerding Suyndyq asuynda Isaev otryadymen atysqanyna deyingi oqighalary birdey, bir baghytta, óristes bolyp keledi de, Suyndyq asuyndaghy atys – bizding shaldardyng әngimesinde basqa, al, OGPU qújattarynda mýldem basqasha týrde bayandalady.

Esterinizge sala keteyik: M.Rýstemov pen T.Omarbekovtyng zertteu enbekterindegi, OGPU qújattary boyynsha: Suyndyq asuyndaghy atysta otryad komandiyri Isaev auyr jaralanyp, 6 kommunist óledi de, Qyzyl әskerler 30 shaqyrymday keyin sheginip, «Quashyq» degen jerde 500-600-ge tarta adamnan túratyn kóterilisshilermen ýsh tәulik boyy atysady. Osy ýsh tәulikting ishinde Quashyqtyng ainalasyndaghy Týrkistan audanyna qarasty 9,10,11 – auyl túrghyndary esebinen Súltanbek bastaghan kóterilisshiler sany 2000-gha (eki myn) deyin kóbeyedi. 12 aqpan kýni Isaev otryadyna jalpy sany 33 adamnan túratyn Polyakov basqarghan Týrkistannan shyqqan Qyzylorda otryady kómekke jetip ýlgeredi. Isaev auyr jaralanu sebepti, otryad basshylyghyn Polyakov óz qolyna alghan. 13 aqpanda Súltanbek Quashyqty qorshaugha shaghyn kýsh qaldyryp ózi qalghan jasaghymen Sozaqqa qaray sheginedi. Dәl sol kýni yaghny 13 aqpanda Nikiytenko basqarghan kommunarlar otryady sozaqqa basyp kiredi. (227-228 p. T.Omarbekov. 108-109 bet. Zobalan. Almaty, «Sanat» -1994j)

Birinshi bólimning sony.

(Jalghasy bar)

Núrghaly Mahan

Abai.kz