Astana Tashkentting múnay-gaz salasynda jibergen qateliginen sabaq aluy tiyis. Kórshi eldegi energetika salasynyng qúldyrau tarihy bizge eskertu boluy kerek. Sala sarapshysy Ruslan Tumatov osy mәseleni tereng taldap, Ózbekstandaghy jaghdaydan ashy mysal keltirdi dep habarlaydy Ertenmedia.kz.

2010 jyldardyng ekinshi jartysynda Ruslan Tumatov Ózbekstannyng himiya ónerkәsibindegi jekeshelendiru prosesterine qatysyp, eldegi gaz-himiya salasynyng qarqyndy damuyna kuә bolghan eken. Sol kezde Ózbekstannyng múnay-gaz sektoryndaghy iri jobalar men qarqyndy búrghylau júmystary kәsiby ortada qyzghanysh pen tandanys tudyrghan.

«Búrghylau qarqyny, alyp tau-ken himiya kombinattarynyng iske qosyluy, qomaqty budjetter kәsiby túrghydan shabyttandyratyn. Tipti kórshiler gaz-himiya salasynda mәngilik qozghaltqyshtyng formulasyn tapty ma degen oy tuyndaghany ras. Biraq osy ekonomikalyq serpiliske qatysyp, qazaqstandyq kompaniyalardy qyzmet kórsetuge tartugha tyrysqanymda, kýtpegen qarsylyqqa tap boldym», – deydi sarapshy.

«Ózbekmúnaygaz» qalay qúldyrady?

Tumatovtyng aituynsha, jergilikti kәsiporyndar shetelden kelgen zamanauy tehnologiyalar men bәsekege qabiletti servisterden bas tartqan. Al iri jobalargha tartylghan investisiyalar maqsatsyz júmsalyp, nәtiyjesinde óndiris kýrt tómendegen. Mәselen, 2025 jyly múnay óndiru kórsetkishi birden 8%-gha qúldyraghan. Gaz óndirisi bolsa, sol jyly 2,4%-gha artqanymen, mamandar búny úzaqmerzimdi qúldyrau aldyndaghy qysqamerzimdi ósim dep sanaydy. Qos saladaghy basty problema negizgi ken oryndarynyng sarqyluy.

Osynday jaghdayda Ózbekstannyng múnay-gaz alyby «Ózbekmúnaygaz» qaryzgha belshesinen batyp, energetikalyq tәuelsizdigin kreditorlardyng syrtqy basqaruyna beruge mәjbýr bolghan.

«Keshegi qarqyndy damu illuziyasy qazir úzaqqa sozylghan daghdarysqa úlasty. Salanyng bolashaghy búlynghyr bolghandyqtan, syrtqy kreditorlargha tolyq tәueldi bolyp, qarjy qútqaru operasiyasyna kóshti», – deydi sarapshy.

«QazMúnayGaz» búdan sabaq aluy tiyis pe?

Tumatov Qazaqstannyng múnay-gaz salasy dәl osynday qaterlerge tap bolmauy ýshin qazirden naqty qadamdar jasaluy kerektigin eskertedi. Ásirese, elding qolayly resurs bazasy men iri halyqaralyq seriktesterining boluy jaghdaydy jenildetedi. Degenmen «QazMúnayGaz» kompaniyasy úzaqmerzimdi, ashyq damu baghdarlamasyn әzirleui tiyis. Ýkimet te salany reformalap, ishki naryqty liyberaldandyruy, tehnikalyq bazany jedel modernizasiyalauy jәne qorlardy tolyqtyru ýshin sheteldik ekspansiyany kýsheytui qajet.

Sonday-aq, sarapshy QMG-ni negizgi qyzmetinen alshaqtatatyn әleumettik mindettemelerden bosatudy úsynady.

«Menedjmentting shyghyndardy qysqartyp, tabysty kóbeytuge úmtyluy oryndy. Áriyne, qazir qiyn kezen, biraq daghdarys jana mýmkindikter kezeni. Qarjy jetkilikti bolsa, jana jobalar men ken oryndaryn satyp alyp, ishki transformasiya jasaugha qolayly uaqyt dәl osy», – deydi Tumatov.

Ayta keteyik, býginde «Ózbekmúnaygaz» kompaniyasy qaryzdaryn qayta qúrylymdap, gaz óndirisin arttyru maqsatynda keng auqymdy transformasiyadan ótip jatyr. Sonymen qatar Ózbekstan ýkimeti kompaniyagha óndiris shyghynyn azaytyp, tiyimdiligin arttyrudy jәne qarjylyq jaghdayyn jaqsartudy mindettegen.

Búghan deyin Tashkentte ótken alqaly otyrysta preziydent Toqaev Orta Aziyany damytudyn tyng josparyn úsynghan bolatyn.

Abai.kz