Qytay men Amerika Qúrama Shtattary sauda ókilderi ótken jeksenbide Parijde Tramp pen Sy Szinipinning kezdesuine jol ashu maqsatynda altynshy sauda kelissózderin bastady. Jospar boyynsha Tramp nauryzdyng sony nemese sәuirding basynda Qytaygha saparlay barady.

Jeksenbide Tramp NATO odaqtastary men Qytaygha Ormuz búghazynyng qauipsizdigin qamtamasyz etu ýshin qysym jasady, al Iran bolsa olardy Tayau Shyghysty túraqsyzdandyryp, múnay baghasynyng kóteriluine sebep bolghan soghysqa aralaspaugha shaqyrdy.

Financial Times gazetine bergen súhbatynda AQSh preziydenti NATO mýsheleri Iran tolyghymen jauyp tastaghan Ormuz búghazyn qayta ashugha AQSh-qa kómektespese, «arty óte jaman bolady» dep mәlimdedi.

Ol sonymen birge eger Qytay shara qoldanbasa, sәuir aiynyng basynda Beyjinde ótetin Sy Szinipinmen kezdesuin keyinge shegerui mýmkin ekenin eskertti.

Tramp: «Ormuz búghazynyng iygiligin kórip otyrghan elder eshqanday kedergi bolmauyna atsalysuy kerek», - dep qosty, әri «Qytay Tayau Shyghystan keletin múnaygha tәueldi» dedi.

Tayau Shyghystaghy soghystyng kesirinen múnay tasymaly kedergige úshyrap, jeksenbide taghy qymbattady.

AQSh preziydenti senbi kýni strategiyalyq túrghydan manyzdy Ormuz búghazyn qorghau ýshin últtar koalisiyasyn qúrugha shaqyrdy, atap aitqanda Qytay, Fransiya, Japoniya, Úlybritaniya jәne Ontýstik Koreyany әskery kómek kórsetuge ýndedi. Ázirge eshbir el Vashingtonnyng ýndeuine qatysatynyn jariyalaghan joq.

Tramp pen Úlybritaniya premier-ministri Kir Starmer jeksenbi kýni telefon arqyly sóilesken kezde «Ormuz búghazyn qayta ashudyng manyzdylyghy» turaly pikir almasqan.

London teniz qauipsizdigin qamtamasyz etu ýshin odaqtastarymen «birneshe núsqany» talqylap jatqanyn, biraq jaghdaydy ushyqtyrmaugha basty nazar audaru kerektigin jetkizgen.

AQSh energetika ministri Kris Rayt qazirgi irkilisting uaqytsha ekenin, soghystyng «aldaghy aptalarda» ayaqtalatynyna senetinin mәlimdedi.

Desede Tayau Shyghystaghy qaqtyghystyng toqtalar týri bayqalmaydy.

Izraili jeksenbi kýni Iranda soqqy jasalatyn «myndaghan nysanalar» bar ekenin mәlimdedi. Áskery ókil Effy Defflin baspasóz mәslihatynda: «Rejim әlsiregen, biz ony odan әri әlsiretemiz», - dedi.  Izraili dýisenbi kýni tanerteng Irangha qarsy «keng kólemdi әue shabuylyn» bastady.

Songhy eki aptada Izraili men Amerika Qúrama Shtattarynyng әue shabuylyna úshyraghan Tegeran әlemdi soghysty ushyqtyruy mýmkin kez kelgen «әreketterden» aulaq bolugha shaqyrdy, sol kýni birlesken italiyan-amerikandyq bazagha shabuyl jasaldy.

Irannyng syrtqy ister ministri Abbas Aragchy jeksenbi kýni CBS News arnasyna: «Biz amerikandyqtarmen kelissózder jýrgizuge eshqanday sebep kórip otyrghan joqpyz», - dedi. Búl preziydent Tramp «Tegeran kelisimge kelgisi keledi, biraq sharttary «minsiz emes» bolghandyqtan, oghan qol qoiygha әli dayyn emespin»  degennen keyin aityldy.

AQSh pen Izrailiding birlesken әue shabuyldaryna kek alu ýshin Tegeran tek AQSh-tyng ekonomikalyq jәne әskery mýddesine ghana emes, sonymen qatar Izrailiding mýddesine tiyimdi Parsy shyghanaghy aimaghyn nysanagha aludy jalghastyruda.

• Abai.kz