«Saqtansan, saqtaymynnyn» sayasy astary turaly

Sanjar Boqaev pen Áset Mataevqa baylanysty әleumet pen әleumettik jelilerdi shulatyp jatqan oqighalargha qatysty ýsh nәrse esime týskeni.

Birinshisi sol: 1997 jyly ýsh jyl Qazaqstan ýkimetin basqarghan Ákejan Qajygeldin meni, baspasóz hatshysyn, ózi emdelip jatqan shet elge shaqyryp, Nazarbaevqa oppozisiyagha ketui turaly aqyldasqan bolatyn.

«Tym erte emes pe? Dayyndyq qanday?» degennen bastaghan men: «Ózine qarsy shyqqan adamdy preziydent ayamaydy, qolynda barlyq kýsh bar, polisiya, arnayy organdar, prokuratura, sot degendey. Qúiryghynyzgha qonyrau baylap jiberedi, soghan dayynsyz ba? Artynyz taza ma?» degen synayda oy aitqanmyn.

Artynan eks-premieristi bolyp, sottalghanyn bilesizder.

Ekinshisi sol: RNPK atty oppozisiyalyq partiyanyng atqaru komiytetining tóraghasy bop jýrgende Almatyda respublikalyq partiyalyq jiyn ótkizetin bolghanbyz. Sonda Tarazdan kele jatqandelegasiyagha qatysty qúqyqtyq organdar: «Jambyl oblystyq partiya filialynyng tóraghasynyng qol jýginen esirtki tabyldy», - dep, ol azamatty Almatygha shyqqan jolynan poyyzdan ústap, tútqyngha alghan-dy.

Ýshinshi jayt ózime qatysty: oppozisiya qataryna endi ótip, belsendilik tanyta bastaghan meni týn ortasynda ýiimning qasynda betterinde maska, qoldarynda shoqparlary bar bir top bandit soqqygha jyghyp ketken edi. Qasymda ayaghy auyr joldasym bolghan. Qylmystyq is qozghaldy, alayda jauyzdar sol boyy tabyla qoymady. Keyin maghan janashyr, bedeldi azamattar: «Búl qorqytu, ýrkitu aksiyasyn úiymdastyrghan sol kezdegi ÚQK tóraghasynyng orynbasary, Nazarbaevtyng ýlken kýieu balasy Rahat Áliyev pen múnay hanzadasy, elbasynyng taghy bir kýieu balasy Timur Qúlybaev» degendi jetkizgen edi...

Oppozisiyalyq partiyanyng atqaru komiytetin basqaryp jýrgende maghan qylmystyq is qozghalyp, sottalghanymdy búl jerde aitpay-aq qoyayyn.

Múnyng bәrin men nege tәptishtep jazyp otyrmyn deysiz ghoy?

Onyng sebebi mynada.

Kez kelgen biylik ózin synaytyn, ózine qarsy shyqqan adamdy eng kemi – únatpaydy, eng soraqysy – ayamaydy. Tyrnaq astynan kir izdeydi, jәne de bizding avtoritarlyq jaghdayda ol mindi mindetti týrde tabady! Yaghni, qarsylyq bolsa, qarsylyqqa qarsylyq ta bolady!

Sol sebepti, biylikke (auyl әkiminen bastap basty memlekettik organdar basshylaryna) syn aitqan adam bәrine, sonyng ishinde, qoldan jasalghan aiyptargha, qoqan-loqqy kórsetiluine, túrmystyq dengeydegi arandatugha dayyn boluy qajet. «Saqtansan, saqtaymyn» dep beker aitylmasa kerek

Sonymen birge, biylikke qarsy shyghu degen avtomatty týrde qúqyqtyq immuniytetke ie bolu degendi bildirmeydi. Jasyratyn nesi bar, keyde zandy búzghan nemese jemqorlyqqa salynghan sheneunikter kenetten qoy terisin jamylyp, «biylikke qarsy shyqqan son, meni qudalap jatyr» degendi aityp, qoghamnan qorghau men qoldau izdep jatady. Ol jaghyn da eskeruimiz kerek.

Boqaev bolsa, naqty sheneunikterding zansyz qimyl-әreketterin әshkerelep kelgen azamat. Sonysymen elge tanymal boldy. Oghan taghylyp jatqan aiyptar tónireginde u-shu kóbeyip, bir kýnde eki týrli pikir aitylyp, tipti týsiniksiz bop ketti, naghyz spektakli dese de bolady. Eng bastysy - oghan ózin aqtap alugha tolyq mýmkindik berilui tiyis. Mәselening anyq-qanyghyna jetu isi nemese tergeu amaldary ashyq ta jariya týrde jýrgizilui tiyis dep sanaymyn.

Al Mataevtargha qatysty әngime tipti bólek. Seyitqazy agha basqarghan búl әulet eski Qazaqstannyng barlyq tepkisin kórgen, әdiletsiz sottalghan, әkesi men balasy týrmede otyryp shyqqan, sonda da moyymaghan, taghylghan jasandy aiyptardy moyyndamaghan әulet. QazTAG - klassikalyq ýlgidegi tәuelsiz, obektivti BAQ. Qoghamda oryn alghan kemshilikterdi ashyq jazghan BAQ biylikke de, ózi synaghan túlghalargha jaqpaytyny ras. Sondyqtan, Áset Mataevqa qarsy jasalghan arandatudy qúzyrly organdar ghana emes (olargha, shynyn aitayyq, asa senim de joq), azamattyq qogham ókilderi, tәuelsiz zangerler men jurnalisterding qatysuymen zertteui, tergeui, sóitip, shyndyqqa qol jetkizui tiyis dep sanaymyn.

Jana Konstitusiya qabyldandy. Elimizdi búryn-sondy bop kórmegen sayasy ózgerister kýtip túr. Preziydent Toqaev aitqanday, ýsh jyldan song kezekti preziydent saylauy ótedi, ol dodagha ózi týspeydi, yaghny jana adam keledi.

Onyng aldynda Parlament saylauy, viyse-preziydentting taghayyndaluy bolmaq. Preziydent, viyse-preziydent, Qúryltay spiykeri, ýkimet basshysy qyzmetterinen dәmeliler arasynda taqtalas bastalary anyq. Klandar men yqpaldy toptar bir-birin ayamaydy. Eki týie sýikense, kim óletinin bәrimiz bilemiz. Sol sebepti alda da dәl osynday oqys oqighalar bop túrary aitpasa da týsinikti.

Qogham soghan dayyn boluy kerek.

Ámirjan Qosan

Abai.kz