Almatyda qazaq prozasynyng kórnekti ókilderining biri, belgili jazushy Quandyq Týmenbay jana kitabynyng túsaukeserin ótkizdi. «Kók kepterding kórgeni» atty jinaqtyng jaryqqa shyghuy – últtyq әdebiyettegi manyzdy oqighalardyng biri boldy. Kitaptyng baspageri – Atamúra korporasiyasy, ol býginde qazaq ruhaniyatyna qyzmet etip kele jatqan jetekshi baspalardyng qatarynda.

«Kók kepterding kórgeni» – ómirding san qyryn kórkem beyneleytin, adam bolmysyna tereng ýniletin tuyndy. Jinaqqa eki hikayat pen on alty әngime engen. Avtor shygharmalarynda qarapayym tirshilikting ózinen filosofiyalyq týiin jasap, oqyrmandy oilanugha jeteleydi. Ásirese, ómirdi «kók kepterding kózimen» beyneleu tәsili – kitaptyng kórkemdik ereksheligin aiqyndaydy. Búl tuyndy – qazaq tilining baylyghyn, auyl ómirining tynysyn, adam taghdyrynyng kýrdeliligin shynayy surettegen qúndy enbek.

Suret: Abai.kz

Rahymghaly Abyrarúly:

– «Atamúra» korporasiyasy turaly aitar bolsaq, búl mekeme qazir últ ruhaniyatyna júmys istep kele jatqanyn maqtanyshpen aita alamyz. Kelesi jyly bizding újymgha otyz bes jyl tolady. Osy barysta biz birshama enbekter jasadyq dep sanaymyn. Ótken jyly bizding baspa «Ýzdik baspa» ataghyn aldy. Búl da bir jetistik. Býgin biz osynday jaqsy ai, jaqsy kýnde belgili jazushy, Halyqaralyq «Alash» әdeby syilyghynyng iyegeri, «Ayboz» últtyq syilyghynyng iyegeri, jiyrmadan astam kitaptyng avtory Quandyq Týmenbaydyng «Kók kepterding kórgeni» atty kitabynyng túsaukeserine jinaldyq. Mening Syr ónirine býiregim búryp túrady. Ol jaqtan qazaqtyng qaymaghy bolghan túlghalar shyqqan. Sondyqtan Quandyq aghamyzdy da solardyng qatarynda kóremiz. Búl kisi elimizge belgili «Leninshil Jas», «Almaty aqshamy», «Qazaq әdebiyeti», «Júldyz» siyaqty basylymdarda júmys istedi. Sol sanatta bizding әriptesimiz dep sanaymyn.

Aghamyz jazghan әr shygharma oqyrmannyng kónilinen shyghyp keledi. Býgingi kitaptyng da jóni bólek. Eki hikayat pen on alty әngimeden túrady. Ótken jyly aghamyz jetpiske toldy. Sol sebepti bizding tarapymyzdan syy retinde osy kitapty sizderge úsynyp otyrmyz.

Suret: Abai.kz

Quandyq Týmenbay:

– Jana kitabym osy kýnge sәikes kelip túr eken. Oghan da shýkir. Shyndyghynda, osy kitabym eki ret memlekettik baghdarlamagha ótpey qaldy. Sóitip jýrgende, Rahymghaly bir kitabynyzdy dayyndasaq dedi. Bizding týsinigimizde búryn kitap baspagha keterde redaktor oqityn. Al búl jerdegi bir erekshelik baspa preziydentining ózi oqydy. Oqyp shyghyp, ózi eskertpesin aitty. Bәri dúrys boldy. Kitabym aqyry shyghyp, sizdermen jýzdesip otyr. Búl baspadan qazaqtyng manday aldy jazushylarynyng kitaptary shyqty. Sodan keyin qanshama kórkem әdebiyet, tanymdyq kitaptar shyghyp jatyr. Búl da bolsa baspanyng ruhaniyatqa, últ mýddesine kónil bólgeni. Men osy kitabym ýshin qatty quanyp otyrmyn.

Suret: Abai.kz

Kәdirbek Segizbay:

– Qalay aitsaq ta, «Atamúra» baspasy ózimning tórkinim siyaqty. Alghash qúrylghannan beri osy baspagha býiregimiz búryla beredi. Búl baspa osyghan deyin әdebi, tanymdyq kitaptar shygharuda aldyna jan salmay keledi. Oqulyqtary da keremet shyghyp jatyr. Búnyng bәri újymnyng sapaly júmys isteytinin, bәrining ruhaniyatqa jaqyn ekenin bildiredi. Qazir búl baspa ruhany bay baspa atandy. Mening barlyq kitaptarym «atamúradan» shyqty. Al Quandyq Týmenbay últ әdebiyetine enbek etken jazushy. Onyng shygharmalaryn kóp oqityn adamnyng birimin. Kez kelgen shygharmasynda qazaqtyng bay tili bar. Sonymen erekshelenedi.

Ádilghazy Qayyrbek:

– Kitap oqu qazir eng ýlken mәsele boldy. Shopengauer degen filosof birde «kitap oqu degen óz basynmen emes, sol kitapty jazghan adamnyng basymen oilanu» depti. Qazir kóbi sol avtordyng basymen oilanghysy kelmeydi. Óz basymen, óz oiymen jýrgisi keledi. Bәrin telefon arqyly bilem deydi. Sodan qatelesedi. Osy mәseleden keyin bizding kóp kitaptarymyz oqyrmandargha jetpey jatady. Tiraj da az. Al sapaly kitap bәribir oqyrmangha jetedi. Sonday kitaptardy «Atamúra» baspasy shygharyp jatyr. Otyzdan astam kitap shygharghan Quandyq Týmenbaydy uniyversiytet oqyp jýrgen kezinen bilemin. Sol kezding ózinde qalamy jýirik edi. Quandyqtyng shygharmalary ómirding ózinen alynghan dýniyeler. Mysaly, býgingi kitabynyng atauy «Kók kepterding kórgeni». Al búnda ómirge kepterding kózimen qarau, sol arqyly týisinu bar.

Suret: Abai.kz

Qaynar Oljay:

– 1974 jyly mektep bitirip, auylda qoy baqtyq. Sol kezde aptasyna bir ret qoyly auylgha pochta keledi. Sol kezde kelgen gazetter men jurnaldyng bәrin oqimyz. Oralhan Bókeyding әngimeleri, Kәdirbek aghamyzdyng shygharmalaryn ýzbey oqyp túrdyq. Osydan keyin ekinshi buyn keldi. Solardyng ishinen eki aghamnyng shygharmalaryn sýisinip oqydyq. Sonyng biri Quandyq aghamyz edi. Ekinshisi Quanysh Jiyenbay. Osy eki qalamgerding shygharmalaryndaghy auyldyng kórinisi, tilding tazalyghy mýldem bólek. Quanysh aghanyng qaramaghynda júmys istedim, al Quandyq aghamyzben ýnemi telefonda habarlasyp túrdyq.

Quandyq aghanyng shygharmashylyghy obrazdy ómirden aluymen erekshe. Bolmaytyn oqighalardy eshqashan izdep jýrmeydi. Bayaghyda Altynbek turaly jazghany qanday keremet edi. Hasen Qojahmet turaly da jazdy. «Kók kepterding kórgeni» atty kitaptyng da ereksheligi osynda. Osy kitaptaghy birinshi hatshynyng jýregine operasiya jasaytyny, onyng ómirge kepterding kózimen qaraytyny óte tamasha surettelgen.

Abai.kz