Til, әdebiyet jәne jasandy intellekt. Jana kezenning ózekti mәseleleri talqylandy

Astana qalasyndaghy QR Ghylym jәne joghary bilim ministrligi Til sayasaty komiytetining Sh. Shayahmetov atyndaghy «Til-Qazyna» últtyq ghylymiy-praktikalyq ortalyghynda «Últtyq til qory jәne әdeby múra: JY dәuirindegi ortaq mindet» atty kezdesu ótti.

Kezdesude Qazaqstan Jazushylar odaghy Basqarmasynyng Tóraghasy Mereke Qúlkenov bastaghan kórnekti qalamgerler, ghalymdar men jas zertteushiler bas qosyp, últtyq til qory, әdeby múra jәne jasandy intellekt dәuirindegi ortaq jauapkershilik turaly pikir almasty.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Jiynnyng basty ózegi qazaq tilining jana tehnologiyalar dәuirindegi bolashaghy, әdeby múrany sifrlyq ortagha beyimdeu jәne jasandy intellekt jýieleri ýshin sapaly tildik derek qalyptastyru mәseleleri boldy.

Jiyndy ashqan QR Ghylym jәne joghary bilim viyse-ministri Talghat Eshenqúlov qazaq tilin sifrlandyru memlekettik dengeydegi strategiyalyq mindet ekenin atap ótti. Onyng aituynsha, jasandy intellekt endi tek tehnologiya salasynyng qúraly ghana emes, tildin, bilimnin, ghylymnyn, mәdeniyet pen ruhaniyattyng damuyna tikeley әser etetin jana órkeniyettik qúbylysqa ainaldy.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Qazaqstan Jazushylar odaghy Basqarmasynyng Tóraghasy Mereke Qúlkenov:

«Qazaq tili – halqymyzdyng jany, ruhy, tarihy jady. Al әdebiyet – sol tilding eng bay qazynasy, kórkem oidyn, últtyq dýniyetanymnyn, halyqtyq tanym men minezding saqtaushysy. Sondyqtan qazaq tilining sifrlyq bolashaghy turaly sóz bolghanda, әdeby múrany ainalyp ótu mýmkin emes. Eger biz qazaq tilining jana tehnologiyalar dәuirinde tolyqqandy qyzmet etuin qalasaq, әdeby múrany sifrlandyrugha, jýieleuge, ghylymy túrghydan saralaugha jәne ony zamanauy tehnologiyalyq platformalargha beyimdeuge erekshe kónil bóluimiz kerek. Qazaqstan Jazushylar odaghy búl júmystargha beyjay qaray almaydy. Óitkeni әdebiyet pen til taghdyry – bizding ortaq jauapkershiligimiz. Býgingi tanda qazaq qalamgerlerining shygharmalary tek oqyrmangha ghana emes, bolashaqta jasandy intellekt jýielerining de tildik qoryna ainaluy mýmkin. Sondyqtan kórkem mәtinning sapasy, til mәdeniyeti, sóz tazalyghy búrynghydan da manyzdy bola týsti. Biz tehnologiyanyng damuyna qarsy emes, qayta ony últtyq mýddege qyzmet etkizuge mýddelimiz. Jana mýmkindikterdi paydalana otyryp, qazaq tilining órisin keneytuge, әdeby múrany jana buyngha jaqyndatugha jәne últtyq qúndylyqtardy zamanauy formatta nasihattaugha kýsh saluymyz qajet», - dedi.

Kezdesu barysynda «Til-Qazyna» ortalyghynyng jas ghalymdary әdisteme, terminologiya jәne qoldanbaly lingvistika salalaryndaghy jekelegen jobalardy tanystyrdy.

«Til-Qazyna» Basqarma tóraghasy Maqpal Júmabay «Qazaq tilining sifrlyq әleueti» taqyrybynda bayandama jasady. Ol óz sózinde ortalyqtyng últtyq til modeliderin әzirleu isinde tabighy til qoryn jinaqtau, óndeu, metabelgileu jәne saqtau baghytynda jýieli júmys jýrgizip kele jatqanyn atap ótti.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

«Búl baghyttaghy manyzdy nәtiyjelerding biri — Til-Qazyna LLM derbes salalyq til modelining jasaluy. Býginde búl modeli Hugging Face platformasynda ghylymy jәne tehnologiyalyq qauymdastyqqa, sonday-aq otandyq әzirleushilerge qoljetimdi. Ortalyqta әzirlenip jatqan birqatar qoldanbaly sheshim de qazaq tilining sifrlyq ortada naqty әri sapaly qyzmet etuine baghyttalghan», — dedi Maqpal Júmabay.

Jiynda әdeby múranyng jasandy intellekt dәuirindegi ornyna da erekshe nazar audaryldy. Qatysushylar sifrlyq ortada qazaq tilining tabighy qalpyn, beyneli oilau jýiesin, stilidik baylyghyn jәne ishki bolmysyn saqtauda әdebiyetting manyzy zor ekenin atap ótti.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Osy rette «Til-Qazyna» ortalyghy tarapynan «Ádeby sifrlyq qor» jәne «Til ýiretude kórkem mәtinderdi beyimdeu» jobalary úsynyldy. Búl bastamalar әdeby múrany jana tehnologiyalarmen sabaqtastyryp, qazaq tilining sifrlyq ortadaghy qoldanys ayasyn keneytuge baghyttalghan.

Kezdesude Qazaqstannyng halyq jazushysy, QR Memlekettik syilyghynyng laureaty Tólen Ábdik últtyq әdeby múranyng ruhany salmaghy men ony saqtaudyng manyzdylyghyna toqtaldy. Qazaqstannyng enbek sinirgen qayratkeri, QR Memlekettik syilyghynyng laureaty Roza Múqanova әdebiyet pen jana tehnologiya arasyndaghy baylanystyng mәni turaly oy qozghady.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Sonday-aq Aldan Smayyl, Sauytbek Abdrahmanov, Álibek Asqar, Esbergen Alauhanov, Amantay Shәrip jәne ózge de qalamgerler oy qosyp, últtyq til qory, әdeby múra, kórkem mәtinderding sifrlyq ortadaghy orny turaly mazmúndy pikir bildirdi. Qatysushylar qazaq tilining jasandy intellekt dәuirindegi bolashaghy tek tehnologiyalyq sheshimderge emes, sapaly әdeby mәtinge, til mәdeniyetine jәne qalamgerlik jauapkershilikke de tikeley baylanysty ekenin atap ótti.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Jiyn sonynda QR Jazushylar odaghynyng tóraghasy Mereke Qúlkenov qorytyndy sóz sóilep, qazaq tilin sifrlandyru baghytyndaghy bastamalargha qoldau bildirdi. Ol til mәselelerimen jýieli ainalysatyn «Til-Qazyna» sekildi ortalyqtardyng júmysy últtyq ruhaniyat ýshin airyqsha manyzdy ekenin atap ótip, qazaq tilining jana tehnologiyalyq kenistikte damuyna QR Jazushylar odaghy da mýddeli ekenin jәne búl baghyttaghy júmystargha qoldau kórsetuge dayyn ekenin jetkizdi.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Ashyq әngime, kәsiby talqylau jәne erkin oy almasu formatynda ótken basqosuda әdeby múrany sifrlandyru, últtyq til qoryn damytu jәne qazaq tilining zamanauy tehnologiyalar dәuirindegi әleuetin arttyru mәseleleri keninen sóz boldy.

Suret: QR Jazushylar odaghynan alyndy.

Qatysushylardyng ortaq payymynsha, jana kezendegi basty mindet — qazaq tilining tehnologiyalyq kenistikte tabighi, sauatty әri bәsekege qabiletti til retinde damuyna jaghday jasau. Taghylymdy kezdesu osy oimen qorytyndylandy.

Abai.kz