Qazaqstanda halyqtyng basym bóligi aqparatty qazaq tilinde tútynyp, janalyqtardy negizinen әleumettik jeliler arqyly alatyny anyqtaldy. Múnday derekterdi Demoscope qoghamdyq pikirdi jedel monitoringteu burosynyng zertteui kórsetti.

Zertteu nәtiyjesine sәikes, respondentterding 76,5%-y aqparatty qazaq tilinde nemese qazaq jәne orys tilderin qatar qoldana otyryp alady. Onyng ishinde 45,4%-y tek qazaq tilin tandasa, 31,1%-y eki tildi birdey paydalanady. Al tek orys tilinde aqparat tútynatyndar ýlesi – 21,1%. Búl – eldegi mediakenistikte memlekettik tilding róli aitarlyqtay kýsheyip kele jatqanyn bildiredi.

Sonymen qatar, qazaqstandyqtardyng aqparat kózderine degen senimi birkelki emes. Saualnamagha qatysqandardyng 57,4%-y memlekettik búqaralyq aqparat qúraldaryn salystyrmaly týrde senimdi dep esepteydi. Al 54,4%-y aqparatty tuystary, dostary men tanystarynan alugha senim bildiredi. Degenmen, búl eki derekkózge de senbeytinderding ýlesi shamamen 30% tónireginde.

Qalghan aqparat kózderine qatysty senim dengeyi aitarlyqtay tómen. Mәselen, blogerler men qoghamdyq pikir kóshbasshylaryna 66,1% respondent senbeytinin aitqan. Áleumettik jelidegi pablikter men toptargha senbeytinder – 62,9%. Reseylik BAQ-qa 60,7% senimsizdik bildirse, sheteldik BAQ-qa senbeytinder – 48,9%. Al jekemenshik BAQ boyynsha qogham pikiri ekige jarylghan: 43,3% senbeydi, 37,3% senedi.

Jas ereksheligine qaray aiyrmashylyq ta bayqalady. 18–29 jas aralyghyndaghy jastar memlekettik BAQ-qa kóbirek senim bildirse, 50–59 jastaghylar arasynda senim dengeyi eng tómen. Al blogerlerge qatysty eng joghary skeptisizm 33–39 jas aralyghynda bayqalghan.

Zertteu kórsetkendey, әleumettik jeliler qazaqstandyqtar ýshin basty aqparat kózine ainalghan. Respondentterding 55,9%-y janalyqty osy platformalardan alady. Odan keyin internet-sayttar (30,6%) men teledidar (30,2%) ornalasqan. YouTube (16,1%) pen messendjerler (13,1%) de manyzdy ról atqarady. Al dәstýrli BAQ – gazetter (3,4%) men radio (2,5%) – eng az súranysqa iye.

Áleumettik jelilerding ishinde eng tanymaldary: Instagram (58%), TikTok (39,1%), WhatsApp (29%), YouTube (28,1%) jәne Telegram (16,4%).

Aqparattyng shynayylyghyn tekseru mәselesine kelsek, saualnamagha qatysqandardyng 65%-y mәlimetti bólispes búryn tekseretinin aitqan. Alayda 10,8% mýlde teksermeydi, al 7,8% óte siyrek tekseredi. Sonymen birge, respondentterding ýshten biri jalghan aqparatty ajyratuda qiyndyq kóretinin moyyndaghan.

Sóz bostandyghyna qatysty pikirler de әrtýrli. Qatysushylardyng 34,9%-y jaghdaydy ong baghalasa, 33,6%-y beytarap kózqaras tanytqan. Al 27,2%-y sóz bostandyghynyng dengeyine kónili tolmaydy.

Jalpy, zertteu nәtiyjeleri Qazaqstandaghy mediatútynu qúrylymynyng kýrdeli әri әrkelki ekenin kórsetedi. Memlekettik tilding róli artyp, әleumettik jeliler negizgi aqparat alanyna ainalghan. Búl óz kezeginde sapaly qazaq tilindegi kontentti kóbeytu jәne media sauattylyqty arttyru qajettigin aiqyndaydy.

Abai.kz