Biraz boldy, deputattar E.Bapy jәne M.Ábenovtar QMDB óz ishinde diny radikalizmmen nege kýrespeydi, nege qol qusyryp qarap otyr degendey talaptar qoya bastady...

Búl qanshalyqty shyndyq?

Bir jaghynan, QMDB qoghamdyq úiym bolghanymen, ol úiym qazaq qoghamymen tikeley júmys jasaytyn úiym.

Endeshe, ol QR siyaqty unitarly memleket negizin qúraytyn qazaq halqynyng mýddesin qorghaugha, sol arqyly memleket mýddesine qarsy kelmeuge mindetti.

Yaghni, QMDB qanshama «memleketten bólek» statusyna ie bolmasyn, bir-birining sharuasyna aralaspasyn desek te - qogham mәselesine kelgende Memleket pen QMDB әreketi toqaylasyp qalady - ony jasyru, jyly jauyp qoy mýmkin emes...

Endi, memleketke, qoghamgha, últqa din tarapynan ekstremistik shabuyl kýsheygen tústa, nebir radikaldy dinshil elementter kóbeygen tústa - onymen tek deputattar, biylik, ne qogham kýresip qoymay, oghan QMDB de atsalysuy kerek degen talaptyng payda boluy әbden zandy.

IYә, osy kezde qogham radikaldargha ashyq qarsy túruda.

Memleket te óz mýmkindigine say «kýres tetikterin» iske qosyp, últtyq bolmysty ayaqqa taptaushy «dinshilderge» jaza qoldana bastady...

Al, biraq, osy kezde QMDB radikalizmmen jәne qaptap ketken «tiyk-tok ústazdarmen» qalay kýresu jolyn taba almay, tek «shamamyz kelgenshe tәrtipke shaqyramyz» dep qana qoydy...

Búl - QMDB sharasyz jaghdaygha tap boldy degendi bildiretin belgi.

Nege?

Sebebi, osyghan deyin, aty atalghan «tiyk-tok ústazdardyn» bәri de «ortaq dinimiz ýshin» degen úran ayasynda - biraq, әrqaysysy әr pozisiyada bolsa da - bir shepten (fronttan delik) tabylushy edi.

Búghan sebep, QMDB da, «ústazdar» da basty oryngha «qasiyetti din» úghymyn algha shygharyp, «Últtyq bolmys», «qazaq mәdeniyeti men óneri», «Últtyq memleket» úghymdaryn sonyng (din tútastyghy) kólenkesinde qaldyrumen keldi...

«Din ýshin Din manyzdy» degen qaghidany basshylyqqa aldy.

Al, búl sonau Halifat zamanynda payda bolghan, dinning Halifatpen birge órisin keneytu soghystary kezinde qatang qoldanylghan ereje emes pe edi?!

Mine, osy «kóne erejenin» bizding elde «ekinshi tynysy» ashylyp, jandana bastady...

Sebebi, jana zamangha say dindi esh qayshylyqsyz últ mәdeniyetine, ghylym men bilimge sәikestendiru ýshin, dindi jana zamangha beyimdeu ýshin óte mol bilim qajet, aqyl-oy qajet.

Osy qasiyetter bizding barlyq «baghyttardaghy» din ókilderinin, yaghni, diny elitanyng boyynan tabylmady...

Ol týsinikti de - bizdegi diny bilim zayyrly ghylym-bilimmen tolyqpady...

«Diny bilimnin» ózi dindi «bilim» deumen shektelip qaldy.

Ondayda dinde qanday reforma boluy mýmkin?

Mýmkin emes.

Sondyqtan, bizdegi diny uaghyz «Din eshqashan ózgermeydi, әuelden Qúdaydan kelgen jarlyq solay» degen búrynghy ortadoksty qaghidany qaytalaumen shekteldi...

Al, tariha dinning zamangha say ózgerui qalypty qúbylys. Mysaly, islamnyng ózinde kóptegen aghymdardyng payda boluy da osyny bildiredi.

Tipten, din ortalyghy sanalatyn elder de erejelerin ózgertip jatsa da, bizding din bir zamandardaghy erejelerge jabysyp, qatty da qaldy...

Sirә, halqymyzdyng kónbistigi, sengishtigi, ashyqtyghy osyghan sebep boldy ma eken, mýmkin...

Mine, sóitip, osyghan deyin «qazaq dәstýrine ashyq qarsy» top pen QMDB «bir kóilekting eki jenindey» esh qiynshylyqsyz, ýnsiz sabaqtasyp qyzmet etti, uaghyzyn aitty...

QMDB «Salt-dәstýr turaly» kitap jazyp, onda da qazaq dәstýrining barlyq negizderin tek dinge tirep, osy arqyly radikaldardyng qolyna su býrkidi dese bolady...

Endi jaghday birshama ushyqty. Halyqtyng kózi aqparat zamanynda tez ashylady - halyq dinshilderge «qolaysyz súraqtar» qoya bastady...

Búghan jauaptan QMDB basyn alyp qashty, al, jauapty «tiyk-tok ústazdar» beruge mәjbýr boldy.

Al, olardyng ne jauap bereri әu bastan belgili - bayaghy sol ortaghasyrlyq әuen, demagogiya men dogma, qisynsyz algogikalyq tújyrymdar, qazaq tarihyn kelte qayyru, onyng dәstýrlerin ózge elderding saltymen shatastyru jәne t.t.

Biraq, búlardyng diny uaghyzdardyng joly bolmady - ol memleketimizding ghylymgha den qong qajettiligimen, jastardy bilimge shaqyruymen, halyqtyng últtyq sanasynyng órleuimen qabattasa keldi de, din dogmasyna qarsylyq payda boldy.

Dindi zamangha say ózgeristerge shaqyru oryn aldy...

Al, ol «ózgeristerge» QMDB dayyn emes bolsa, radikalizm - týbegeyli qarsy.

Mine, osydan kelip, biz qazirgi kýrdeli diny ahualgha tap bolyp otyrmyz:

QMDB - qauqarsyz kýide.

Ásiredinshilder - amalsyz búiyghy (astyrtyn) kýige kóshti.

Endi, osy tyghyryqtan shyghar jol bar ma?

Bar. Ol - Últtyq memleketti Últtyq salt-dәstýrge negizdep qúru.

Tarihta dinder almasady,

Al, Últtyq mәdeniyet - eshqashan!

Ábdirashit Bәkirúly

Abai.kz