Býgingi tanda Qazaqstannyng basty mindeti – kóp satu ghana emes, ózine qajet tauardy ózi óndiretin ekonomika qúru.

Qazaqstannyng Qytay men Reseyge tәueldiligi kýsheyip bara ma? Syrtqy saudadaghy jana ýrdister

2026 jyldyng alghashqy eki aiyndaghy Qazaqstannyng syrtqy sauda kórsetkishteri el ekonomikasynda manyzdy әri kýrdeli ýrdisterding qalyptasyp jatqanyn anghartady. Ekonomist Ruslan Sultanov mәlimetinshe, Qazaqstan eksport baghyttaryn әrtaraptandyryp jatqanymen, import jaghynan Qytay men Reseyge tәueldilik artyp keledi. Búl jaghday últtyq ekonomikanyng strategiyalyq osaldyghyn kýsheytui mýmkin.

Sauda ainalymy ósti, biraq qúrylymy ózgerude

Qantar-aqpan ailarynda Qazaqstannyng syrtqy sauda kólemi 21,7 mlrd dollargha jetip, ótken jylmen salystyrghanda 11,3%-gha artqan. Onyng ishinde eksport 12 mlrd dollardy, import 9,6 mlrd dollardy qúrady.

Búl kórsetkishter syrttay qaraghanda ong dinamikany bildiredi. Alayda terenirek qarasaq, ósimning negizgi kózi múnay emes, metallurgiya men agroónerkәsip sektory bolghany bayqalady.

Múnay emes eksport kýsheydi

Qazaqstan eksportynyng qúrylymynda metaldardyng ýlesi aitarlyqtay artqan. Atap aitqanda:

* metaldar eksporty 48%-gha ósip, 2,6 mlrd dollargha jetti;

* auyl sharuashylyghy ónimderi 41%-gha ósip, 715 mln dollar boldy;

* azyq-týlik ónerkәsibi ónimderi 45%-gha ósip, 672,5 mln dollargha jetti.

Sonymen qatar kýmis eksporty ýsh ese, mys eksporty 64%-gha, zyghyr eksporty eki ese artqan. Al múnay kirisi nebәri 0,4%-gha ghana ósip, 5,8 mlrd dollar bolghan.

Búl – Qazaqstan ekonomikasynyng birtindep shiykizattyq modeliden óndelgen jәne metall baghytyndaghy eksportqa auysa bastaghanyn kórsetedi.

Europa naryghyna betbúrys

Eksport geografiyasynda da ózgeris bar. Búryn negizgi seriktesterding biri bolghan Italy ýlesi tómendegen. Qazaqstannyng búl elge eksporty 2,9 mlrd dollardan 2,2 mlrd dollargha qysqarghan.

Esesine kelesi baghyttarda ósim bayqalady:

France – 80% ósim

Turkey – 66% ósim

United Kingdom – joghary súranys

Netherlands – 65% ósim

Búl Qazaqstannyng Europa men balama naryqtargha shyghugha tyrysyp jatqanyn anghartady.

Importta qauipti tәueldilik bar

Al import qúrylymynda kerisinshe kórinis bayqalady. Qazaqstangha keletin tauarlardyng basym bóligi әli de China men Russia arqyly jetkiziledi.

Eki elden import kólemi 3 mlrd dollargha jetip, әrqaysysynyng ýlesi 31%-dan bolghan. Yaghny Qazaqstan importynyng 62%-y osy eki memleketke tiyesili.

Búl óte joghary kórsetkish. Sebebi:

* Reseyden – energiya, azyq-týlik, shiykizat;

* Qytaydan – tehnika, jabdyq, elektronika, óndiristik tauarlar keledi.

Eger geosayasy jaghday ózgerse, sanksiyalar kýsheyse nemese logistika búzylsa, Qazaqstan ishki naryqta tapshylyqqa tap boluy mýmkin.

Nelikten búl manyzdy?

Eksport әrtaraptanghanymen, importtyng shoghyrlanuy elding ekonomikalyq qauipsizdigine әser etedi. Qazaqstan ózi óndire almaytyn tauarlargha tәueldi bolyp qala beredi.

Búl birneshe mәseleni kórsetedi:

Óndeu ónerkәsibi әlsiz

Tehnologiyalyq óndiris jetkiliksiz

Ishki naryq sheteldik tauargha sýienedi

Logistikalyq tәuekel joghary

Ne isteu kerek?

Sarapshylar pikirinshe, Qazaqstangha:

* mashina jasau salasyn damytu;

* elektronika óndirisin jolgha qoi;

* shaghyn jәne orta biznesti qoldau;

Týrkiya, EO, Ontýstik Koreya, Ortalyq Aziya elderimen import baylanysyn keneytu; otandyq azyq-týlik jәne óndiristik tauar ýlesin arttyru qajet.

Qorytyndy: Qazaqstan eksporty jana baghyttargha shyghyp, múnaygha tәueldilikten bayau alystap keledi. Búl – jaghymdy ýrdis. Biraq importtyng Qytay men Reseyge shamadan tys baylanyp qaluy el ekonomikasyn әlsiz túsqa ainaldyrady.

Yaghny býgingi tanda Qazaqstannyng basty mindeti – kóp satu ghana emes, ózine qajet tauardy ózi óndiretin ekonomika qúru.

Abai.kz