بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ باستى مىندەتى – كوپ ساتۋ عانا ەمەس، وزىنە قاجەت تاۋاردى ءوزى وندىرەتىن ەكونوميكا قۇرۋ.

قازاقستاننىڭ قىتاي مەن رەسەيگە تاۋەلدىلىگى كۇشەيىپ بارا ما؟ سىرتقى ساۋداداعى جاڭا ۇردىستەر

2026 جىلدىڭ العاشقى ەكى ايىنداعى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا كورسەتكىشتەرى ەل ەكونوميكاسىندا ماڭىزدى ءارى كۇردەلى ۇردىستەردىڭ قالىپتاسىپ جاتقانىن اڭعارتادى. ەكونوميست رۋسلان سۋلتانوۆ مالىمەتىنشە، قازاقستان ەكسپورت باعىتتارىن ءارتاراپتاندىرىپ جاتقانىمەن، يمپورت جاعىنان قىتاي مەن رەسەيگە تاۋەلدىلىك ارتىپ كەلەدى. بۇل جاعداي ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق وسالدىعىن كۇشەيتۋى مۇمكىن.

ساۋدا اينالىمى ءوستى، بىراق قۇرىلىمى وزگەرۋدە

قاڭتار-اقپان ايلارىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا كولەمى 21,7 ملرد دوللارعا جەتىپ، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11,3%-عا ارتقان. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت 12 ملرد دوللاردى، يمپورت 9,6 ملرد دوللاردى قۇرادى.

بۇل كورسەتكىشتەر سىرتتاي قاراعاندا وڭ ديناميكانى بىلدىرەدى. الايدا تەرەڭىرەك قاراساق، ءوسىمنىڭ نەگىزگى كوزى مۇناي ەمەس، مەتاللۋرگيا مەن اگروونەركاسىپ سەكتورى بولعانى بايقالادى.

مۇناي ەمەس ەكسپورت كۇشەيدى

قازاقستان ەكسپورتىنىڭ قۇرىلىمىندا مەتالداردىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي ارتقان. اتاپ ايتقاندا:

* مەتالدار ەكسپورتى 48%-عا ءوسىپ، 2,6 ملرد دوللارعا جەتتى;

* اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى 41%-عا ءوسىپ، 715 ملن دوللار بولدى;

* ازىق-تۇلىك ونەركاسىبى ونىمدەرى 45%-عا ءوسىپ، 672,5 ملن دوللارعا جەتتى.

سونىمەن قاتار كۇمىس ەكسپورتى ءۇش ەسە، مىس ەكسپورتى 64%-عا، زىعىر ەكسپورتى ەكى ەسە ارتقان. ال مۇناي كىرىسى نەبارى 0,4%-عا عانا ءوسىپ، 5,8 ملرد دوللار بولعان.

بۇل – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بىرتىندەپ شيكىزاتتىق مودەلدەن وڭدەلگەن جانە مەتالل باعىتىنداعى ەكسپورتقا اۋىسا باستاعانىن كورسەتەدى.

ەۋروپا نارىعىنا بەتبۇرىس

ەكسپورت گەوگرافياسىندا دا وزگەرىس بار. بۇرىن نەگىزگى سەرىكتەستەردىڭ ءبىرى بولعان Italy ۇلەسى تومەندەگەن. قازاقستاننىڭ بۇل ەلگە ەكسپورتى 2,9 ملرد دوللاردان 2,2 ملرد دوللارعا قىسقارعان.

ەسەسىنە كەلەسى باعىتتاردا ءوسىم بايقالادى:

France – 80% ءوسىم

Turkey – 66% ءوسىم

United Kingdom – جوعارى سۇرانىس

Netherlands – 65% ءوسىم

بۇل قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن بالاما نارىقتارعا شىعۋعا تىرىسىپ جاتقانىن اڭعارتادى.

يمپورتتا قاۋىپتى تاۋەلدىلىك بار

ال يمپورت قۇرىلىمىندا كەرىسىنشە كورىنىس بايقالادى. قازاقستانعا كەلەتىن تاۋارلاردىڭ باسىم بولىگى ءالى دە China مەن Russia ارقىلى جەتكىزىلەدى.

ەكى ەلدەن يمپورت كولەمى 3 ملرد دوللارعا جەتىپ، ارقايسىسىنىڭ ۇلەسى 31%-دان بولعان. ياعني قازاقستان يمپورتىنىڭ 62%-ى وسى ەكى مەملەكەتكە تيەسىلى.

بۇل وتە جوعارى كورسەتكىش. سەبەبى:

* رەسەيدەن – ەنەرگيا، ازىق-تۇلىك، شيكىزات;

* قىتايدان – تەحنيكا، جابدىق، ەلەكترونيكا، وندىرىستىك تاۋارلار كەلەدى.

ەگەر گەوساياسي جاعداي وزگەرسە، سانكتسيالار كۇشەيسە نەمەسە لوگيستيكا بۇزىلسا، قازاقستان ىشكى نارىقتا تاپشىلىققا تاپ بولۋى مۇمكىن.

نەلىكتەن بۇل ماڭىزدى؟

ەكسپورت ارتاراپتانعانىمەن، يمپورتتىڭ شوعىرلانۋى ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەدى. قازاقستان ءوزى وندىرە المايتىن تاۋارلارعا تاۋەلدى بولىپ قالا بەرەدى.

بۇل بىرنەشە ماسەلەنى كورسەتەدى:

وڭدەۋ ونەركاسىبى ءالسىز

تەحنولوگيالىق ءوندىرىس جەتكىلىكسىز

ىشكى نارىق شەتەلدىك تاۋارعا سۇيەنەدى

لوگيستيكالىق تاۋەكەل جوعارى

نە ىستەۋ كەرەك؟

ساراپشىلار پىكىرىنشە، قازاقستانعا:

* ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋ;

* ەلەكترونيكا ءوندىرىسىن جولعا قويۋ;

* شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ;

تۇركيا، ەو، وڭتۇستىك كورەيا، ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن يمپورت بايلانىسىن كەڭەيتۋ; وتاندىق ازىق-تۇلىك جانە وندىرىستىك تاۋار ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەت.

قورىتىندى: قازاقستان ەكسپورتى جاڭا باعىتتارعا شىعىپ، مۇنايعا تاۋەلدىلىكتەن باياۋ الىستاپ كەلەدى. بۇل – جاعىمدى ءۇردىس. بىراق يمپورتتىڭ قىتاي مەن رەسەيگە شامادان تىس بايلانىپ قالۋى ەل ەكونوميكاسىن ءالسىز تۇسقا اينالدىرادى.

ياعني بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ باستى مىندەتى – كوپ ساتۋ عانا ەمەس، وزىنە قاجەت تاۋاردى ءوزى وندىرەتىن ەكونوميكا قۇرۋ.

Abai.kz