2026 jyl әlemdik әdebiyet ýshin aluan týrli oqighalargha toly kezeng bolyp otyr. Nobeli әdeby syilyghy, Buker syilyghy, Gonkur syilyghy jәne basqa da bedeldi marapattar әdeby kenistiktegi jana baghyttardy, avtorlyq izdenisterdi jәne jahandyq taqyryptardyng ózgerisin aiqyn kórsetip keledi.

Nobeli syilyghy әlemdik әdebiyettegi eng bedeldi marapat retinde óz yqpalyn saqtap otyr. Songhy jyldary qazylar alqasy tek kórkemdik sheberlikke ghana emes, sonymen qatar әleumettik jәne mәdeny taqyryptardy kóteretin avtorlargha kóbirek nazar audaryp keledi. Ásirese postkolonialdyq әdebiyet, әiel jazushylardyng dauysy jәne shaghyn tilderdegi shygharmalar jii atalyp jýr.

Booker Prize aghylshyn tilindegi әdebiyetting eng manyzdy marapattarynyng biri retinde ózining halyqaralyq sipatyn kýsheytti. Qazirgi tanda búl syilyqqa tek Úlybritaniya men Irlandiya avtorlary ghana emes, әlemning әr týkpirinen kelgen aghylshyn tilinde jazatyn jazushylar da qatysady. Búl ýrdis әdebiyetting jahandanuyn aiqyn kórsetedi.

Prix Goncourt fransuz әdebiyetining eng joghary marapaty retinde dәstýrli roman janryn saqtap qalugha tyryssa da, songhy jyldary eksperiymenttik proza men tarihy jady taqyryptaryna kóbirek kónil bólude. Fransuz әdebiyetinde migrasiya, mәdeny sәikestik jәne әleumettik tensizdik mәseleleri basty taqyryptardyng birine ainalghan.

Aziya, Afrika jәne Latyn Amerikasynda da әdeby marapattar belsendi damyp keledi. Búl ónirlerdegi syilyqtar jergilikti tilder men mәdeniyetterdi qoldap, әlemdik әdeby kenistikke jana esimderdi alyp shyghuda. Sonyng nәtiyjesinde búryn elenbegen әdeby dәstýrler halyqaralyq dengeyde tanylyp keledi.

Biylghy jylghy әdeby ýrdisterge qarasaq, jeke adam men qogham arasyndaghy qayshylyq, jahandanu men mәdeny tamyr arasyndaghy baylanys, әiel jazushylardyng kýshengi, ekologiyalyq jәne әleumettik taqyryptardyng artuy, shaghyn tilder men jergilikti mәdeniyetterding qayta janghyruy siyaqty birneshe negizgi baghyt anyq bayqalady:

Biylghy әdeby syilyqtar әlem әdebiyetining tek estetikalyq qúbylys emes, sonymen qatar әleumettik oidyn, mәdeny dialogtyng jәne tarihy jadynyng manyzdy alany ekenin kórsetip otyr. Ádebiyet endi tek kórkem mәtin emes – ol әlemning ózgerisin týsinuding bir tәsiline ainalghan.

Dýisenәli Álimaqyn

Abai.kz