Qazaqstan әlemdik BAQ nazarynda: sheteldik basylymdar Toqaevtyng Shanhaygha saparyn qalay baghalady
Sapar qorytyndysynda jalpy qúny 15 mlrd dollardan asatyn 70-ten astam kommersiyalyq kelisimge qol qoyyldy.

(Suret:https://kaztag.kz/upload/iblock/a0e/p9ksjt660eq98zdqnmsysfc7fg02qecf/kitaj.jpg)
Qazaqstan Preziydentining Shanhaygha sapary men onyng Jasandy intellekt jónindegi dýniyejýzilik konferensiyadaghy (WAIC) sózi әlemning jetekshi aqparat agenttikteri men Aziya, Europa jәne Tayau Shyghys basylymdarynyng keng nazaryn audardy. Sheteldik BAQ Astananyng jasandy intellektini basqaru salasyndaghy bastamalaryna, qúny 15 milliard dollardan asatyn ekonomikalyq kelisimder toptamasyna jәne Qazaqstannyng Euraziyadaghy sifrlyq әri kólik-logistikalyq kópir retindegi róline erekshe toqtaldy.
Qasym-Jomart Toqaev 15 shildede Shanhaygha keldi. 16 shildede Qytay Halyq Respublikasynyng Tóraghasy Sy Szinipinmen kelissózder jýrgizip, 17 shildede «Jarqyn bolashaq jolyndaghy jasandy intellekt salasyndaghy әriptestik» úranymen ótken WAIC konferensiyasynyng ashylu rәsiminde sóz sóiledi.
Astananyng jasandy intellekt salasyndaghy bastamalary
Qazaqstan Preziydenti kótergen bastamalardy eng jan-jaqty taldaghan basylymdardyng biri – Singapurda shyghatyn In Diplomacy. Basylym Toqaevtyng tehnologiyany eng aldymen damu qúraly retinde qarastyratynyn atap ótti. Onyng pikirinshe, jasandy intellekt «geosayasy bәsekelestikting emes, beybitshilik, ortaq órkendeu jәne úzaq merzimdi túraqty damudyng iygiligine qyzmet etui tiyis».
Basylym Preziydent úsynghan bastamalardyng qatarynda «Qazaqstan – Qytay sifrlyq kópiri» jobasyn, ónerkәsipte, energetikada, auyl sharuashylyghynda jәne densaulyq saqtau salasynda jasandy intellektini jauapkershilikpen engizudi, sonday-aq jasandy intellektini retteu, standarttar men etika mәseleleri boyynsha túraqty halyqaralyq sarapshylar platformasyn qúrudy atady.
Týrkiyanyn Anadolu agenttigi Preziydentting sózinen tikeley ýzindi keltirdi.
Úsynylghan qaghidattar tehnologiyalyq progress barshagha ortaq iygilikke qyzmet etui ýshin bizding birlesken kýsh-jigerimizding negizine ainaluy tiyis dep esepteymiz, – dedi Toqaev «Jasandy intellekt – iygilik ýshin, jasandy intellekt – barshagha» qaghidatyn qolday otyryp.
Sonday-aq ol:
Býginde әlemdegi jasandy intellekt zertteushilerining jartysynan astamy Qytay Halyq Respublikasynyng ókilderi, – dep atap ótti.
Reseydin MIR 24 telearnasy Preziydentting tehnologiyalargha әdil qoljetimdilik turaly pikirine nazar audardy.
Árbir memleket óz adamy kapitalyn, sifrlyq infraqúrylymyn jәne institusionaldyq әleuetin damytu mýmkindigine ie bolugha tiyis... Sonymen qatar jasandy intellekt әrdayym adamnyng sauatty әri sanaly baqylauynda qaluy qajet, – degen sózin jariyalady.
Al Interfaks agenttigi onyng myna ýndeuin erekshe atap ótti:
Barlyq qatysushy memleketter men mýddeli taraptardy jasandy intellekt salasyndaghy retteu, standarttar men etika mәseleleri boyynsha túraqty sarapshylar platformasyn qúrugha shaqyramyn.
Amerikalyq saraptamalyq Timesca basylymy Astananyng halyqaralyq erejelerdi qalyptastyrugha úmtylysyn erekshe baghalady.
Basylym Preziydenttin:
«Eshbir memleket jasandy intellektining jay ghana tútynushysy bolyp qalmauy kerek», – degen sózin keltirip, Qazaqstan jana Dýniyejýzilik jasandy intellekt salasyndaghy yntymaqtastyq úiymynyng (WAICO) alghashqy otyrysyn ótkizuge jәne onyng Ortalyq Aziyadaghy kensesin óz aumaghynda ornalastyrugha dayyn ekenin atap ótti. Osylaysha, Qazaqstan tehnologiyany paydalanushy ghana emes, jana halyqaralyq qaghidalardyng qalyptasuyna ýles qosushy el bolugha niyetti degen qorytyndy jasaldy.
15 milliard dollarlyq ekonomikalyq kelisimder
Iskerlik baghyttaghy Intellinews basylymy sapardyng kommersiyalyq bóligine keninen toqtaldy.
Basylymnyng jazuynsha, jasandy intellekt, sifrlyq infraqúrylym, kólik, ónerkәsip, energetika jәne strategiyalyq manyzdy miyneraldar salalaryn qamtityn jalpy qúny 15 milliard dollardan asatyn 70-ten astam kelisim men memorandumgha qol qoyyldy.
Sonymen qatar basylym Qytaydyng Ortalyq Aziya elderi aldyndaghy mindettemelerdi túraqty týrde oryndap kele jatqanyn, al Resey, AQSh jәne Europalyq odaq tarapynan múnday auqymdy kelisimderding siyrek jasalatynyn atap ótti.
Negizgi jobalardyng qatarynda Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministrligining Huawei kompaniyasymen strategiyalyq әriptestigi, Ekibastúzda quaty 1 GVt bolatyn Data Center Valley jobasy jәne Ortalyq Aziyadaghy alghashqy akkumulyator zauytynyng CATL kompaniyasymen birlesip salynuy ataldy. Basylymnyng mәlimetinshe, CATL Qazaqstandy «úzaq merzimdi manyzdy seriktes» retinde qarastyrady.
Europalyq Euronews Sy Szinipinning myna sózin jariyalady:
Ortaq kýsh-jigerimizding arqasynda Qytay men Qazaqstan arasyndaghy jan-jaqty strategiyalyq әriptestik jana dengeyge kóterildi. Aldaghy uaqytta ony odan әri damytugha mýmkindik mol.
Sonday-aq basylym Toqaevtyng elding tehnologiyalyq baghytyn aiqyndaghan sózin keltirdi:
Býginde tek tabighy resurstargha sýienu jetkiliksiz. Bәsekege qabilettilik tehnologiyalarmen, derektermen jәne jasandy intellektimen aiqyndalady.
Týrkiyanyn TRT telearnasy 2027–2030 jyldargha arnalghan sauda-ekonomikalyq yntymaqtastyq baghdarlamasy men jol kartasyna qol qoyylghanyn atap ótti.
Basylymnyng jazuynsha, Toqaevtyng pikirinshe, songhy jyldary eki el arasyndaghy sayasy dialog aitarlyqtay nyghayghan, al Qytay Qazaqstannyng eng iri sauda seriktesi bolyp qala beredi.
Euraziyanyng kólik-logistikalyq haby
Qazaqstannyng kólik-logistikalyq әleuetine Euronews pen Anadolu da erekshe nazar audardy.
Eki basylym da Preziydenttin:
Qazaqstan Qytaydy Ortalyq Aziyamen, Kavkazben, Tayau Shyghyspen jәne Europamen jalghaytyn basty kólik-logistikalyq habqa ainalugha tiyis, – degen sózin keltirdi.
Búl pikirdi naqty derekter de quattaydy. Qytay men Europa arasyndaghy temirjol tranziytining shamamen 85 payyzy Qazaqstan aumaghy arqyly ótedi. El 13 halyqaralyq kólik dәlizine qosylghan, al songhy 15 jylda kólik infraqúrylymyna 35 milliard dollardan astam investisiya salynghan.
Sonymen birge Baqty – Ayagóz temirjol jelisi, jana shekaralyq ótkizu beketi, jylyna 15 million tonnagha deyin jýk qabyldaytyn Qúryq terminaly jәne Smart Cargo sifrlyq platformasy da atalyp ótti.
Tehnologiyalyq koalisiyalar arasyndaghy biregey orny
Reuters agenttigi Qazaqstannyng erekshe mәrtebesine nazar audardy.
Basylymnyng mәlimetinshe, Qazaqstan Qytay bastamasymen qúrylghan WAICO úiymyna da (29 memleket), AQSh qoldaytyn AI Opportunity Statement bastamasyna da (35 memleket) birdey mýshe bolghan jalghyz el.
Búl derek Astananyng kópvektorly sayasaty men eki iri tehnologiyalyq ortalyqpen qatar yntymaqtastyq ornata alatynyn kórsetedi.
Britandyq Financial Times Sy Szinipinning Qazaqstan Preziydentine arnaghan sózin jariyalady:
Qytay Qazaqstannyng sifrlyq transformasiyasyna qoldau kórsetu ýshin sifrlyq ekonomika men jasandy intellekt salasyndaghy tehnologiyalarymen bólisuge dayyn.
Qytaymen әriptestik jana dengeyge kóterildi
Qytaydyng memlekettik Sinihua agenttigi Sy Szinipinning myna baghasyn jariyalady:
Qytay men Qazaqstan arasyndaghy mәngilik jan-jaqty strategiyalyq әriptestik joghary dengeyde damyp keledi jәne ózara yqpaldastyqtyng zor әleueti men bolashaqtaghy keng mýmkindikterin kórsetip otyr.
China Daily basylymy Toqaevtyng Qazaqstan Qytaymen qarym-qatynasty syrtqy sayasattaghy basym baghyttardyng biri retinde qarastyratyny turaly sózin keltirdi.
Reseylik Pravda.ru qazirgi kezendi «altyn otyz jyldyq» dep baghalap, búl sapar eki el arasyndaghy yntymaqtastyqtyng jana baghytyn aiqyndaghanyn jazdy.
Al Global Times Qytaydyng avtonomdy kólik jýiesi Baidu Apollo Go qyzmetining Qazaqstan naryghyna shyqqanyn habarlady. Búl – Ortalyq Aziyadaghy qytaylyq jýrgizushisiz kólik tehnologiyasynyng alghashqy jobasy.
Jalpy alghanda, sheteldik basylymdar Qazaqstandy jahandyq tehnologiyalyq kýn tәrtibine belsendi qatysatyn memleket retinde sipattady. Olar elding iri investisiyalar tartumen qatar, jasandy intellektini basqaru salasynda óz bastamalaryn úsynyp, Europa men Aziyany baylanystyratyn manyzdy kólik jәne sifrlyq torap retindegi ornyn nyghaytyp kele jatqanyn atap ótti.