ساپار قورىتىندىسىندا جالپى قۇنى 15 ملرد دوللاردان اساتىن 70-تەن استام كوممەرتسيالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى.

(سۋرەت:https://kaztag.kz/upload/iblock/a0e/p9ksjt660eq98zdqnmsysfc7fg02qecf/kitaj.jpg)

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ شانحايعا ساپارى مەن ونىڭ جاساندى ينتەللەكت جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسياداعى (WAIC) ءسوزى الەمنىڭ جەتەكشى اقپارات اگەنتتىكتەرى مەن ازيا، ەۋروپا جانە تاياۋ شىعىس باسىلىمدارىنىڭ كەڭ نازارىن اۋداردى. شەتەلدىك باق استانانىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى باسقارۋ سالاسىنداعى باستامالارىنا، قۇنى 15 ميلليارد دوللاردان اساتىن ەكونوميكالىق كەلىسىمدەر توپتاماسىنا جانە قازاقستاننىڭ ەۋرازياداعى تسيفرلىق ءارى كولىك-لوگيستيكالىق كوپىر رەتىندەگى رولىنە ەرەكشە توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ 15 شىلدەدە شانحايعا كەلدى. 16 شىلدەدە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپينمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ، 17 شىلدەدە «جارقىن بولاشاق جولىنداعى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ارىپتەستىك» ۇرانىمەن وتكەن WAIC كونفەرەنتسياسىنىڭ اشىلۋ راسىمىندە ءسوز سويلەدى.

استانانىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى باستامالارى
قازاقستان پرەزيدەنتى كوتەرگەن باستامالاردى ەڭ جان-جاقتى تالداعان باسىلىمداردىڭ ءبىرى – سينگاپۋردا شىعاتىن In Diplomacy.  باسىلىم توقاەۆتىڭ تەحنولوگيانى ەڭ الدىمەن دامۋ قۇرالى رەتىندە قاراستىراتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكت «گەوساياسي باسەكەلەستىكتىڭ ەمەس، بەيبىتشىلىك، ورتاق وركەندەۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى دامۋدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى ءتيىس».

باسىلىم پرەزيدەنت ۇسىنعان باستامالاردىڭ قاتارىندا «قازاقستان – قىتاي تسيفرلىق كوپىرى» جوباسىن، ونەركاسىپتە، ەنەرگەتيكادا، اۋىل شارۋاشىلىعىندا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن ەنگىزۋدى، سونداي-اق جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەۋ، ستاندارتتار مەن ەتيكا ماسەلەلەرى بويىنشا تۇراقتى حالىقارالىق ساراپشىلار پلاتفورماسىن قۇرۋدى اتادى.

تۇركيانىڭ Anadolu اگەنتتىگى پرەزيدەنتتىڭ سوزىنەن تىكەلەي ءۇزىندى كەلتىردى.
ۇسىنىلعان قاعيداتتار تەحنولوگيالىق پروگرەسس بارشاعا ورتاق يگىلىككە قىزمەت ەتۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىزدىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز، – دەدى توقاەۆ «جاساندى ينتەللەكت – يگىلىك ءۇشىن، جاساندى ينتەللەكت – بارشاعا» قاعيداتىن قولداي وتىرىپ.
سونداي-اق ول:

بۇگىندە الەمدەگى جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ جارتىسىنان استامى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلدەرى، – دەپ اتاپ ءوتتى.
رەسەيدىڭ مير 24 تەلەارناسى پرەزيدەنتتىڭ تەحنولوگيالارعا ءادىل قولجەتىمدىلىك تۋرالى پىكىرىنە نازار اۋداردى.

ءاربىر مەملەكەت ءوز ادامي كاپيتالىن، تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمىن جانە ينستيتۋتسيونالدىق الەۋەتىن دامىتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋعا ءتيىس... سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت ءاردايىم ادامنىڭ ساۋاتتى ءارى سانالى باقىلاۋىندا قالۋى قاجەت، – دەگەن ءسوزىن جاريالادى.
ال ينتەرفاكس اگەنتتىگى ونىڭ مىنا ۇندەۋىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى:
بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتەر مەن مۇددەلى تاراپتاردى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى رەتتەۋ، ستاندارتتار مەن ەتيكا ماسەلەلەرى بويىنشا تۇراقتى ساراپشىلار پلاتفورماسىن قۇرۋعا شاقىرامىن.

امەريكالىق ساراپتامالىق Timesca باسىلىمى استانانىڭ حالىقارالىق ەرەجەلەردى قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلىسىن ەرەكشە باعالادى.
باسىلىم پرەزيدەنتتىڭ:

«ەشبىر مەملەكەت جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جاي عانا تۇتىنۋشىسى بولىپ قالماۋى كەرەك»، – دەگەن ءسوزىن كەلتىرىپ، قازاقستان جاڭا دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (WAICO) العاشقى وتىرىسىن وتكىزۋگە جانە ونىڭ ورتالىق ازياداعى كەڭسەسىن ءوز اۋماعىندا ورنالاستىرۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىلايشا، قازاقستان تەحنولوگيانى پايدالانۋشى عانا ەمەس، جاڭا حالىقارالىق قاعيدالاردىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوسۋشى ەل بولۋعا نيەتتى دەگەن قورىتىندى جاسالدى.
15 ميلليارد دوللارلىق ەكونوميكالىق كەلىسىمدەر
ىسكەرلىك باعىتتاعى Intellinews  باسىلىمى ساپاردىڭ كوممەرتسيالىق بولىگىنە كەڭىنەن توقتالدى.

باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، جاساندى ينتەللەكت، تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم، كولىك، ونەركاسىپ، ەنەرگەتيكا جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى مينەرالدار سالالارىن قامتيتىن جالپى قۇنى 15 ميلليارد دوللاردان اساتىن 70-تەن استام كەلىسىم مەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
سونىمەن قاتار باسىلىم قىتايدىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى الدىنداعى مىندەتتەمەلەردى تۇراقتى تۇردە ورىنداپ كەلە جاتقانىن، ال رەسەي، اقش جانە ەۋروپالىق وداق تاراپىنان مۇنداي اۋقىمدى كەلىسىمدەردىڭ سيرەك جاسالاتىنىن اتاپ ءوتتى.

نەگىزگى جوبالاردىڭ قاتارىندا جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ Huawei كومپانياسىمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى، ەكىباستۇزدا قۋاتى 1 گۆت بولاتىن Data Center Valley جوباسى جانە ورتالىق ازياداعى العاشقى اككۋمۋلياتور زاۋىتىنىڭ CATL كومپانياسىمەن بىرلەسىپ سالىنۋى اتالدى. باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، CATL قازاقستاندى «ۇزاق مەرزىمدى ماڭىزدى سەرىكتەس» رەتىندە قاراستىرادى.
ەۋروپالىق Euronews سي ءتسزينپيننىڭ مىنا ءسوزىن جاريالادى:
ورتاق كۇش-جىگەرىمىزدىڭ ارقاسىندا قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. الداعى ۋاقىتتا ونى ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك مول.

سونداي-اق باسىلىم توقاەۆتىڭ ەلدىڭ تەحنولوگيالىق باعىتىن ايقىنداعان ءسوزىن كەلتىردى:
بۇگىندە تەك تابيعي رەسۋرستارعا سۇيەنۋ جەتكىلىكسىز. باسەكەگە قابىلەتتىلىك تەحنولوگيالارمەن، دەرەكتەرمەن جانە جاساندى ينتەللەكتىمەن ايقىندالادى.
تۇركيانىڭ TRT تەلەارناسى 2027–2030 جىلدارعا ارنالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى مەن جول كارتاسىنا قول قويىلعانىن اتاپ ءوتتى.
باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە، سوڭعى جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي ديالوگ ايتارلىقتاي نىعايعان، ال قىتاي قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەدى.
ەۋرازيانىڭ كولىك-لوگيستيكالىق حابى
قازاقستاننىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىنە Euronews پەن Anadolu دا ەرەكشە نازار اۋداردى.

ەكى باسىلىم دا پرەزيدەنتتىڭ:
قازاقستان قىتايدى ورتالىق ازيامەن، كاۆكازبەن، تاياۋ شىعىسپەن جانە ەۋروپامەن جالعايتىن باستى كولىك-لوگيستيكالىق حابقا اينالۋعا ءتيىس، – دەگەن ءسوزىن كەلتىردى.
بۇل پىكىردى ناقتى دەرەكتەر دە قۋاتتايدى. قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى تەمىرجول ءترانزيتىنىڭ شامامەن 85 پايىزى قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەدى. ەل 13 حالىقارالىق كولىك دالىزىنە قوسىلعان، ال سوڭعى 15 جىلدا كولىك ينفراقۇرىلىمىنا 35 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالىنعان.
سونىمەن بىرگە باقتى – اياگوز تەمىرجول جەلىسى، جاڭا شەكارالىق وتكىزۋ بەكەتى، جىلىنا 15 ميلليون تونناعا دەيىن جۇك قابىلدايتىن قۇرىق تەرمينالى جانە Smart Cargo تسيفرلىق پلاتفورماسى دا اتالىپ ءوتتى.
تەحنولوگيالىق كواليتسيالار اراسىنداعى بىرەگەي ورنى
Reuters اگەنتتىگى قازاقستاننىڭ ەرەكشە مارتەبەسىنە نازار اۋداردى.
باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستان قىتاي باستاماسىمەن قۇرىلعان WAICO ۇيىمىنا دا (29 مەملەكەت), اقش قولدايتىن AI Opportunity Statement باستاماسىنا دا (35 مەملەكەت) بىردەي مۇشە بولعان جالعىز ەل.
بۇل دەرەك استانانىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتى مەن ەكى ءىرى تەحنولوگيالىق ورتالىقپەن قاتار ىنتىماقتاستىق ورناتا الاتىنىن كورسەتەدى.
بريتاندىق Financial Times  سي ءتسزينپيننىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنە ارناعان ءسوزىن جاريالادى:

قىتاي قازاقستاننىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن تسيفرلىق ەكونوميكا مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى تەحنولوگيالارىمەن بولىسۋگە دايىن.
قىتايمەن ارىپتەستىك جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى
قىتايدىڭ مەملەكەتتىك سينحۋا اگەنتتىگى سي ءتسزينپيننىڭ مىنا باعاسىن جاريالادى:

قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ماڭگىلىك جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلەدى جانە ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ زور الەۋەتى مەن بولاشاقتاعى كەڭ مۇمكىندىكتەرىن كورسەتىپ وتىر.
China Daily باسىلىمى توقاەۆتىڭ قازاقستان قىتايمەن قارىم-قاتىناستى سىرتقى ساياساتتاعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىراتىنى تۋرالى ءسوزىن كەلتىردى.

رەسەيلىك Pravda.ru قازىرگى كەزەڭدى «التىن وتىز جىلدىق» دەپ باعالاپ، بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتىن ايقىنداعانىن جازدى.

ال Global Times قىتايدىڭ اۆتونومدى كولىك جۇيەسى Baidu Apollo Go قىزمەتىنىڭ قازاقستان نارىعىنا شىققانىن حابارلادى. بۇل – ورتالىق ازياداعى قىتايلىق جۇرگىزۋشىسىز كولىك تەحنولوگياسىنىڭ العاشقى جوباسى.
جالپى العاندا، شەتەلدىك باسىلىمدار قازاقستاندى جاھاندىق تەحنولوگيالىق كۇن تارتىبىنە بەلسەندى قاتىساتىن مەملەكەت رەتىندە سيپاتتادى. ولار ەلدىڭ ءىرى ينۆەستيتسيالار تارتۋمەن قاتار، جاساندى ينتەللەكتىنى باسقارۋ سالاسىندا ءوز باستامالارىن ۇسىنىپ، ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن ماڭىزدى كولىك جانە تسيفرلىق توراپ رەتىندەگى ورنىن نىعايتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.