Qazaqstan qúqyqtyq jәne әleumettik damudyng jana kezenine qadam basty: jalpyhalyqtyq referendumda qabyldanghan Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna engizilgen ózgerister men tolyqtyrular әdiletti memleket qúrugha, azamattardyng qúqyqtaryn qorghaugha jәne elding ekonomikalyq derbestigin nyghaytugha baghyttalghan týbegeyli baghdarlardy bekitti.

Memlekettik kirister organdary ýshin búl konstitusiyalyq normalardyng tikeley praktikalyq manyzy bar.

Salyqtar suvereniytet pen әleumettik kepildikterding negizi retinde

Kez kelgen qúqyqtyq memleketting basty prinsipterining biri - qúqyqtar men mindetterding tengerimi. Konstitusiya azamattargha tegin bilim alugha, densaulyq saqtaugha jәne әleumettik qorghaugha kepildik beredi. Degenmen, búl memlekettik kepildikterding barlyghynyng ekonomikalyq negizi — salyqtar men alymdardy adal tóleu bolyp tabylady.

Elding joghary qúqyqtyq aktisi búl týbegeyli mindetti aiqyn belgileydi:

«Zandy týrde belgilengen salyqtardy, alymdardy jәne ózge de mindetti tólemderdi tóleu әrkimning boryshy әri mindeti bolyp tabylady» (QR Konstitusiyasynyng 35-baby[1] ).

Búl norma salyqtyq jәne kedendik audarymdardyng jay ghana formaldylyq emes, әrbir azamat pen biznesting óz memleketin damytugha qosqan tikeley ýlesi ekenin aiqyndaydy. Qazirgi jaghdayda memlekettik kirister organdarynyng júmysy osy konstitusiyalyq boryshty oryndau prosesin mýmkindiginshe týsinikti, ashyq jәne serviske baghdarlanghan etuge baghyttalghan.

Kәsipkerlikti qorghau jәne әdildik prinsipteri

Janartylghan qúqyqtyq baza kәsipkerlikting ornyqtylyghyna jәne biznes ýshin jaghdaylardyng tendigine erekshe kónil bóledi. Zannamada negizgi ekonomikalyq kepildikter bekitilgen:

• «Árkimning kәsipkerlik qyzmet bostandyghyna, ózining mýlkin kez kelgen zandy kәsipkerlik qyzmet ýshin erkin paydalanugha qúqyghy bar» (QR Konstitusiyasynyng 26-babynyng 4-tarmaghy[2]). «Qazaqstan Respublikasynda memlekettik menshik pen jeke menshik tanylady jәne birdey qorghalady. Menshik mindetteydi, ony paydalanu sonymen qatar qogham iygiligine de qyzmet etuge tiyis» (QR Konstitusiyasynyng 6-babynyng 1, 2-tarmaqshalary).
• El biznesining edәuir bóligi shoghyrlanghan Almaty qalasy ýshin búl baghdarlar óte manyzdy. Salyqtyq jәne kedendik әkimshilendiru ashyqtyq pen sifrlandyru prinsipterine negizdelgen, búl teng bәsekelestik jaghdaydy jasaydy jәne adal biznesti kólenkeli sektordan qorghaydy.

Qúqyqtyq mәdeniyet - qogham damuynyng kepili

Konstitusiyany bilu jәne qúrmetteu - joghary qúqyqtyq mәdeniyetti qalyptastyrudyng negizi. Salyqtar men kedendik tólemderdi tóleu jana mektepterge, joldargha jәne óz qalannyng qauipsizdigine qosqan tikeley ýles retinde úghynylghanda, konstitusiyalyq mindetti oryndau әrbir azamattyng sanaly qadamyna ainalady.

Ádebiyetter:

1. Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy (Tolyq mәtini) - QR normativtik qúqyqtyq aktilerining «Ádilet» aqparattyq-qúqyqtyq jýiesi.
2. Qazaqstan Respublikasy Preziydentining resmy portaly (akorda.kz) - Adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men mindetteri bólimi.

Almaty qalasy boyynsha Memlekettik kirister departamenti

Abai.kz