Týrkimenstannyng sayasy sahnasynda syrt kózge sezdirmeytin, biraq ishtey órship bara jatqan ýlken teketires jýrip jatyr.

Biylik tizginin úlyna ústatqanymen, ony tolyq óz yrqynda ústaghysy kelgen Gurbanguly Berdimúhamedov pen derbes sayasatkerge ainalugha úmtylghan preziydent Serdar Berdimúhamedovting arasyndaghy qayshylyq kýn sanap aiqyndala týsude. Biylikte jýrgenine tórt jyl tolghan Serdar әkesining kadrlaryn tazalap, onyng eldegi yqpalyn jonggha kóshti. Buyn arasyndaghy búl maydan Ortalyq Aziyadaghy eng jabyq rejimning bolashaghyna qalay әser etedi?

«ARKADAGhTYN» KÓLENKESINEN ShYGhU...

2022 jyly Serdar Berdimúhamedov preziydenttik taqqa otyrghanda, ony kóbi әkesining aitqanynan shyqpaytyn, tәjiriybesiz «quyrshaq basshy» retinde qabyldaghany jasyryn emes. Alayda, uaqyt óte kele kishi Berdimúhamedov búl stereotipting qabyrghasyn qaqyrata qiratugha kiristi. Eger alghashqy jyldary ol abaylap әreket etse, 2026 jylgha qaray el tarihyndaghy eng auqymdy kadrlyq tazalaudy jýzege asyrdy.

Serdardyng búl jolghy soqqysy eng aldymen kýshtik qúrylymdargha baghyttaldy:

Últtyq qauipsizdik ministrligi: Eldegi eng yqpaldy mekeme jetekshisi, general-mayor Nazar Atagharaev «sybaylas jemqorlyq» aiybymen qyzmetten quyldy. Onyng ornyna kelgen Dәuletgeldi Meredov kezinde әkesining qauipsizdigin qamtamasyz etkenimen, búl taghayyndau Serdardyng kýshtik blokty tolyq óz baqylauyna alugha úmtylysy retinde baghalanuda.

Shekara qyzmeti: Múnay-gaz infraqúrylymy men el kassasyna týsetin basty kiris kózderin baqylaytyn strategiyalyq organ basshysy Yazgelidi Núryev qyzmetinen bosatylyp, ornyna kәsiby shekarashy Ilaman Ilamanov keldi.

Energetika jәne aimaqtar: El ekonomikasynyng jýregi sanalatyn múnay-gaz keshenine jauapty viyse-premier Batyr Amanov qyzmetten ketip, ornyna Serdardyng senimdi adamy Gúvanch Aghadjanov taghayyndaldy. Oghan qosa, eldegi basty ýsh velayat (Mary, Balqan, Lebap) pen manyzdy qalalardyng әkimderi tolyghymen auysty.

Búl ózgeristerding basty ereksheligi — janadan kelgen sheneunikterding kóbi Serdardyng zamandastary, yaghny jas buyn ókilderi. Preziydent ózine ghana esep beretin jana elita qalyptastyru arqyly әkesi «otyrghyzyp ketken» kәri eshelonnyng kózin jongdy kózdeydi.

KLANDAR SOGhYSY: TUYSTARDY BIYLIKTEN YSYRU

Teketires tek memlekettik apparatpen shektelmey, Berdimúhamedovter otbasynyng ishine de jayyldy. Gurbangulynyng qaryndasy Gýlnabat Dәuletova qyzmetinen quylghan son, Serdar onyng úly, iri kommersiyalyq jyljymaytyn mýlik iyesi Batyr Dәulerovke shýilikti. Tamyz aiynda preziydentting jeke búiryghymen Ashhabadtaghy Dәulerovke tiyesili birneshe sәuletti ghimarat sýrilip tastaldy.

Sonymen birge, Serdar ózining tughan qaryndasy Oguldjahan Atabaevamen de jasyryn kýres jýrgizip keledi. Gurbanguly qyzyn «birinshi ledi» roline dayyndap, sheteldik sayasatkerlermen kezdestirip, sayasy sahnagha shygharghan edi. Búl — egerde úly shu bas asaulyq tanytyp, óz aldyna tym derbes bolyp ketse, ornyn basatyn «qosalqy núsqa» retinde qarastyrylghan jýris bolatyn.

Búghan jauap retinde Serdar Medjlis tórayymy, 36 jastaghy zanger Dýniyagozeli Gýlmanovany algha tartty. Preziydent barlyq halyqaralyq delegasiyalar men diplomatiyalyq missiyalardy qabyldaudy Gýlmanovagha tapsyryp, qaryndasynyng sayasy salmaghyn nólge tenestiruge tyrysuda.

«ARKADAGh» TITULYNYNG QÚNSYZDANUY

Gurbanguly Berdimúhamedov preziydenttikten ketkende, ózi ýshin «Halk Maslahaty» (Halyq kenesi) degen jogharghy organdy qúryp, ózin «Últ kóshbasshysy — Arkadagh» dep jariyalaghan bolatyn. Búl jýie oghan syrttay biylikke aralasugha mýmkindik beredi dep eseptelgen edi.

Alayda, tórt jyldyng ishinde búl kenes shynayy sayasy salmaghy joq, tek dekorativti organgha ainaldy.

Portretter soghysy: Ashhabad ortalyghyndaghy Gurbangulynyng alyp suretteri qalanyng shetki aimaqtaryna kóshirilip, ornyna Serdardyng portretteri ilindi. Sheteldik turisterge eks-preziydentting suretterin týsiruge tapsyryspen tyiym salynuda.

Halyqaralyq dengeydegi moyyndau: Syrtqy sayasy arenada sheteldik liyderler (AQSh, Qytay, Ortalyq Aziya elderi) búrynghy «Arkadaghpen» emes, resmy preziydent Serdarmen kelissóz jýrgizuge basymdyq bere bastady.

Ákesining Tramppen kezdeskisi kelip, Sammitke shaqyru ala almauy nemese Vindzordaghy at turniyrinde Úlybritaniya koroli Karl III-men kezdesuge úmtyluy — onyng sayasy sahnadan kete almay, songhy sharasyz talpynystar jasap jatqanynyng kórinisi deuimizge de bolady.

Gurbanguly Berdimúhamedov biylikti óz erkimen bergenimen, onyng psihologiyalyq túrghydan «ekinshi planda» qalugha dayyn bolmay shyqqany bayqalady. Degenmen, Serdardyng sayasy derbestikke úmtylysy keri qaytarymsyz prosesske ainaldy.

BÚL JASYRYN TEKETIRES AShYQ KONFLIKTKE ÚLASA MA?

Berdimúhamedovter әuletin tek bir ghana nәrse biriktiredi — ol biylik pen baylyqty saqtap qalu. Eger әke men bala arasyndaghy teketires syrtqa shyghyp, avtokrattyq jýie syzat berse, Týrkimenstandaghy ishki elitalardyng arasynda biylikke talas qayta órshui mýmkin. Songhy jyldary qatang basyp-nyghaytylghan oppozisiya men biylikke narazy toptar osynday sәtti kýtip otyrghany anyq. Sol sebepti, Serdar men Gurbanguly qansha jerden araz bolsa da, júrt aldynda «birlikti» demonstrasiyalaugha mәjbýr. Sondyqtan búl maydan — ashyq soghys emes, kólenkedegi «tymyrsyq kýres» kýiinde qala beredi.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz