تۇركىمەنستاننىڭ ساياسي ساحناسىندا سىرت كوزگە سەزدىرمەيتىن، بىراق ىشتەي ءورشىپ بارا جاتقان ۇلكەن تەكەتىرەس ءجۇرىپ جاتىر.

بيلىك تىزگىنىن ۇلىنا ۇستاتقانىمەن، ونى تولىق ءوز ىرقىندا ۇستاعىسى كەلگەن گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ پەن دەربەس ساياساتكەرگە اينالۋعا ۇمتىلعان پرەزيدەنت سەردار بەردىمۇحامەدوۆتىڭ اراسىنداعى قايشىلىق كۇن ساناپ ايقىندالا تۇسۋدە. بيلىكتە جۇرگەنىنە ءتورت جىل تولعان سەردار اكەسىنىڭ كادرلارىن تازالاپ، ونىڭ ەلدەگى ىقپالىن جويۋعا كوشتى. بۋىن اراسىنداعى بۇل مايدان ورتالىق ازياداعى ەڭ جابىق رەجيمنىڭ بولاشاعىنا قالاي اسەر ەتەدى؟

«اركاداعتىڭ» كولەڭكەسىنەن شىعۋ...

2022 جىلى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ پرەزيدەنتتىك تاققا وتىرعاندا، ونى كوبى اكەسىنىڭ ايتقانىنان شىقپايتىن، تاجىريبەسىز «قۋىرشاق باسشى» رەتىندە قابىلداعانى جاسىرىن ەمەس. الايدا، ۋاقىت وتە كەلە كىشى بەردىمۇحامەدوۆ بۇل ستەرەوتيپتىڭ قابىرعاسىن قاقىراتا قيراتۋعا كىرىستى. ەگەر العاشقى جىلدارى ول ابايلاپ ارەكەت ەتسە، 2026 جىلعا قاراي ەل تاريحىنداعى ەڭ اۋقىمدى كادرلىق تازالاۋدى جۇزەگە اسىردى.

سەرداردىڭ بۇل جولعى سوققىسى ەڭ الدىمەن كۇشتىك قۇرىلىمدارعا باعىتتالدى:

ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مينيسترلىگى: ەلدەگى ەڭ ىقپالدى مەكەمە جەتەكشىسى، گەنەرال-مايور نازار اتاعاراەۆ «سىبايلاس جەمقورلىق» ايىبىمەن قىزمەتتەن قۋىلدى. ونىڭ ورنىنا كەلگەن داۋلەتگەلدى مەرەدوۆ كەزىندە اكەسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتكەنىمەن، بۇل تاعايىنداۋ سەرداردىڭ كۇشتىك بلوكتى تولىق ءوز باقىلاۋىنا الۋعا ۇمتىلىسى رەتىندە باعالانۋدا.

شەكارا قىزمەتى: مۇناي-گاز ينفراقۇرىلىمى مەن ەل كاسساسىنا تۇسەتىن باستى كىرىس كوزدەرىن باقىلايتىن ستراتەگيالىق ورگان باسشىسى يازگەلدى نۇرىەۆ قىزمەتىنەن بوساتىلىپ، ورنىنا كاسىبي شەكاراشى يلامان يلامانوۆ كەلدى.

ەنەرگەتيكا جانە ايماقتار: ەل ەكونوميكاسىنىڭ جۇرەگى سانالاتىن مۇناي-گاز كەشەنىنە جاۋاپتى ۆيتسە-پرەمەر باتىر امانوۆ قىزمەتتەن كەتىپ، ورنىنا سەرداردىڭ سەنىمدى ادامى گۇۆانچ اعادجانوۆ تاعايىندالدى. وعان قوسا، ەلدەگى باستى ءۇش ۆەلايات (مارى، بالقان، لەباپ) پەن ماڭىزدى قالالاردىڭ اكىمدەرى تولىعىمەن اۋىستى.

بۇل وزگەرىستەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى — جاڭادان كەلگەن شەنەۋنىكتەردىڭ كوبى سەرداردىڭ زامانداستارى، ياعني جاس بۋىن وكىلدەرى. پرەزيدەنت وزىنە عانا ەسەپ بەرەتىن جاڭا ەليتا قالىپتاستىرۋ ارقىلى اكەسى «وتىرعىزىپ كەتكەن» كارى ەشەلوننىڭ كوزىن جويۋدى كوزدەيدى.

كلاندار سوعىسى: تۋىستاردى بيلىكتەن ىسىرۋ

تەكەتىرەس تەك مەملەكەتتىك اپپاراتپەن شەكتەلمەي، بەردىمۇحامەدوۆتەر وتباسىنىڭ ىشىنە دە جايىلدى. گۋربانگۋلىنىڭ قارىنداسى گۇلنابات داۋلەتوۆا قىزمەتىنەن قۋىلعان سوڭ، سەردار ونىڭ ۇلى، ءىرى كوممەرتسيالىق جىلجىمايتىن مۇلىك يەسى باتىر داۋلەروۆكە شۇيلىكتى. تامىز ايىندا پرەزيدەنتتىڭ جەكە بۇيرىعىمەن اشحابادتاعى داۋلەروۆكە تيەسىلى بىرنەشە ساۋلەتتى عيمارات ءسۇرىلىپ تاستالدى.

سونىمەن بىرگە، سەردار ءوزىنىڭ تۋعان قارىنداسى وگۋلدجاحان اتاباەۆامەن دە جاسىرىن كۇرەس جۇرگىزىپ كەلەدى. گۋربانگۋلى قىزىن «ءبىرىنشى لەدي» رولىنە دايىنداپ، شەتەلدىك ساياساتكەرلەرمەن كەزدەستىرىپ، ساياسي ساحناعا شىعارعان ەدى. بۇل — ەگەردە ۇلى شۋ باس اساۋلىق تانىتىپ، ءوز الدىنا تىم دەربەس بولىپ كەتسە، ورنىن باساتىن «قوسالقى نۇسقا» رەتىندە قاراستىرىلعان ءجۇرىس بولاتىن.

بۇعان جاۋاپ رەتىندە سەردار مەدجليس ءتورايىمى، 36 جاستاعى زاڭگەر دۇنياگوزەل گۇلمانوۆانى العا تارتتى. پرەزيدەنت بارلىق حالىقارالىق دەلەگاتسيالار مەن ديپلوماتيالىق ميسسيالاردى قابىلداۋدى گۇلمانوۆاعا تاپسىرىپ، قارىنداسىنىڭ ساياسي سالماعىن نولگە تەڭەستىرۋگە تىرىسۋدا.

«اركاداع» تيتۋلىنىڭ قۇنسىزدانۋى

گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ پرەزيدەنتتىكتەن كەتكەندە، ءوزى ءۇشىن «حالك ماسلاحاتى» (حالىق كەڭەسى) دەگەن جوعارعى ورگاندى قۇرىپ، ءوزىن «ۇلت كوشباسشىسى — اركاداع» دەپ جاريالاعان بولاتىن. بۇل جۇيە وعان سىرتتاي بيلىككە ارالاسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەلگەن ەدى.

الايدا، ءتورت جىلدىڭ ىشىندە بۇل كەڭەس شىنايى ساياسي سالماعى جوق، تەك دەكوراتيۆتى ورگانعا اينالدى.

پورترەتتەر سوعىسى: اشحاباد ورتالىعىنداعى گۋربانگۋلىنىڭ الىپ سۋرەتتەرى قالانىڭ شەتكى ايماقتارىنا كوشىرىلىپ، ورنىنا سەرداردىڭ پورترەتتەرى ءىلىندى. شەتەلدىك تۋريستەرگە ەكس-پرەزيدەنتتىڭ سۋرەتتەرىن تۇسىرۋگە تاپسىرىسپەن تىيىم سالىنۋدا.

حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مويىنداۋ: سىرتقى ساياسي ارەنادا شەتەلدىك ليدەرلەر (اقش، قىتاي، ورتالىق ازيا ەلدەرى) بۇرىنعى «اركاداعپەن» ەمەس، رەسمي پرەزيدەنت سەردارمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە باسىمدىق بەرە باستادى.

اكەسىنىڭ ترامپپەن كەزدەسكىسى كەلىپ، سامميتكە شاقىرۋ الا الماۋى نەمەسە ۆيندزورداعى ات تۋرنيرىندە ۇلىبريتانيا كورولى كارل III-مەن كەزدەسۋگە ۇمتىلۋى — ونىڭ ساياسي ساحنادان كەتە الماي، سوڭعى شاراسىز تالپىنىستار جاساپ جاتقانىنىڭ كورىنىسى دەۋىمىزگە دە بولادى.

گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ بيلىكتى ءوز ەركىمەن بەرگەنىمەن، ونىڭ پسيحولوگيالىق تۇرعىدان «ەكىنشى پلاندا» قالۋعا دايىن بولماي شىققانى بايقالادى. دەگەنمەن، سەرداردىڭ ساياسي دەربەستىككە ۇمتىلىسى كەرى قايتارىمسىز پروتسەسسكە اينالدى.

بۇل جاسىرىن تەكەتىرەس اشىق كونفليكتكە ۇلاسا ما؟

بەردىمۇحامەدوۆتەر اۋلەتىن تەك ءبىر عانا نارسە بىرىكتىرەدى — ول بيلىك پەن بايلىقتى ساقتاپ قالۋ. ەگەر اكە مەن بالا اراسىنداعى تەكەتىرەس سىرتقا شىعىپ، اۆتوكراتتىق جۇيە سىزات بەرسە، تۇركىمەنستانداعى ىشكى ەليتالاردىڭ اراسىندا بيلىككە تالاس قايتا ءورشۋى مۇمكىن. سوڭعى جىلدارى قاتاڭ باسىپ-نىعايتىلعان وپپوزيتسيا مەن بيلىككە نارازى توپتار وسىنداي ءساتتى كۇتىپ وتىرعانى انىق. سول سەبەپتى، سەردار مەن گۋربانگۋلى قانشا جەردەن اراز بولسا دا، جۇرت الدىندا «بىرلىكتى» دەمونستراتسيالاۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان بۇل مايدان — اشىق سوعىس ەمەس، كولەڭكەدەگى «تىمىرسىق كۇرەس» كۇيىندە قالا بەرەدى.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz