Qazaqstannyng energetika salasy songhy jyldary tek infraqúrylymnyng tozuymen nemese elektr energiyasynyng tapshylyghymen emes, sonymen birge basqaru jýiesining ashyq emestigimen de kýrdeli daghdarysty bastan keshu ýstinde.

Osy aptada «Green Platform» jetekshisi әri Bәsekelestikti qorghau jәne damytu agenttigining (BQDA) Tosqauyldar jónindegi respublikalyq kenesining mýshesi Sergey Agafonovtyng mәlimdemesi saladaghy qordalanghan ýlken problemanyng betin ashyp berdi.

Búl orayda әngime elektr energetikasy naryghyn baqylap, strategiyalyq sheshimder qabyldaytyn basty organ – Naryq kenesi men onyng ainalasyndaghy mýddeler qaqtyghysy turaly bolyp otyr.

NARYQ KENESI DEGEN NE JÁNE OL NEGE MANYZDY?

«Elektr energetikasy turaly» QR Zanyna sәikes, Naryq kenesi – búl salanyng damuyn retteytin, Energetika ministrligine kenes beretin jәne Birynghay satyp alushynyng (Edinyy zakupshiyk) qyzmetin baqylaytyn kommersiyalyq emes úiym. Onyng basty funksiyalary:

IYvestisiyalyq baghdarlamalargha qorytyndy beru: Energiya óndirushi úiymdardyng investisiyalyq ótinimderin tekseru;

Basymdyqpen satu kólemin bekitu: Jylu-elektr ortalyqtarynyng Birynghay satyp alushygha elektr energiyasyn basym tәrtippen satu kólemderine saraptama jasau;

Boljamdy balans dayyndau: Elding aldaghy 7 jylgha arnalghan elektr energiyasy men quat balansynyng jobasyna saraptamalyq qorytyndy úsynu.

2016 jyldan beri Energetika ministrligining búiryghymen búl mәrtebe «Qazaqstan elektr energetikalyq assosiasiyasy» (QEEA) jeke basym úiymyna berilgen.

MÝDDELER QAQTYGhYSY: JEO-LAR ÓZ-ÓZIN BAQYLAP OTYR MA?

Mәselening negizgi týiini – Naryq kenesi prezidiumynyng qúramynda. Qazirgi tanda kenestegi 11 mýshening 7-ui (64%-y) tikeley JEO-lardyng ókilderi nemese solarmen affilirlengen túlghalar.

Búl nege qauipti?

Bәsekelestikke kedergi: JEO ókilderi ózderi óndiretin elektr energiyasyn Birynghay satyp alushygha satu kólemin ózge bәsekelesterine qaraghanda ózderine tiyimdi etip bekitip aluy mýmkin. Nәtiyjesinde, kóterme naryqtaghy erkin әri bәsekelestik sektordyng ýlesi shekteledi.

Baqylaudyng bolmauy: Menshikti investisiyalyq baghdarlamalaryna ózderi saraptama jasap, ózderi bagha beredi.

Qate boljamdar: Sarapshylardyng pikirinshe, Naryq kenesi jyldar boyy Energetika ministrligine tym «optimistik» boljamdar úsynyp kelgen. Býgingi tanda elimiz tap bolghan elektr energiyasynyng tapshylyghy – osy dúrys jasalmaghan 7 jyldyq boljamdardyng da tikeley saldary bolyp tabylady.

Sergey Agafonov búny: «Oyyn erejesin anyqtaytyn jәne naryqty baqylaytyn organ qúramynda oiynnyng ózine qatysushy iri monopolisterding otyruy – klassikalyq mýddeler qaqtyghysy men әkimshilik tosqauyl.»,-dep sanaydy.

 «LAUAZYMDY SATU»: QEEA-DAGhY KORPORATIVTIK BASQARU ShOGY

Ashylghan taghy bir soraqy fakt – assosiasiya ishindegi oryndardyng qarjygha satyluy. QEEA Tóraghasynyng BQDA otyrysynda rastaghan mәlimetine sýiensek, Assosiasiyanyng Diyrektorlar kenesine saylanu ýshin «jogharylatylghan mýshelik jarna» (povyshennyy chlenskiy vznos) tóleu talap etiledi.

Yaghni, salanyng taghdyryn sheshetin keneske biliktiligi men tәuelsizdigi bar mamandar emes, kóp aqsha tóley alatyn iyeleri men monopolister ótedi.

Al eng ókinishtisi – QEEA Diyrektorlar kenesining qúramy men Naryq kenesi prezidiumynyng qúramy is jýzinde birdey. Dәl osy sebepti, Bәsekelestikti qorghau jәne damytu agenttigining (BQDA) Tosqauyldar jónindegi kenesi QEEA bazasyndaghy Naryq kenesin ekinshi ret qaytalap «әkimshilik tosqauyl» dep tanydy.

REFORMANY NEDEN BASTAU KEREK?

Qazaqstannyng energetikalyq qauipsizdigi jekelegen toptardyng nemese JEO iyelerining tar mýddesine kepildikke berilmeui tiyis. Naryq kenesindegi mýddeler qaqtyghysyn jon ýshin kosmetikalyq ózgerister jetkiliksiz.

Redaksiya esebinen úsynylatyn týbegeyli qadamdar:

Tәuelsiz mәrtebe beru: Naryq kenesin belgili bir monopoliyalyq assosiasiyanyng (QEA) qúramynan tolyq bólip shygharu.

Tәuelsiz diyrektordy taghayyndau: Kenesti kvaziymemlekettik sektordaghyday ashyq konkurs arqyly saylanghan, eshqanday JEO-gha nemese energiya óndirushi kompaniyagha qatysy joq tәuelsiz diyrektor basqaruy tiyis.

Pariytetti ókildik: Kenes qúramynda tek dәstýrli JEO ókilderi emes, Jaymaly-janartylatyn energiya kózderi (JEK), tútynushylar, sarapshylar men bәsekeles generasiya ókilderi teng dәrejede (balansta) boluy qajet.

Energetika naryghynda ashyq, әdil jәne bәsekelestik orta qalyptaspayynsha, tarifterding ósui men tariftik reformalar halyq ýshin de, biznes ýshin de nәtiyjesiz bolyp qala bermek.

Abai.kz