2026 jyly Almaty qalasy әkimdigining qoldauymen Almaty qalasy muzeyler birlestigi Nauryzbay audanynyng aumaghynda ornalasqan Qaraghayly qorymyndaghy erte temir dәuirining saq kezenine jatatyn obada shúghyl arheologiyalyq qazba júmystaryn jýrgizdi, – dep habarlaydy aqshamnews.kz tilshisi.

Zertteu barysynda biregey altyn búiym men kóptegen adam sýiegi tabyldy.

Obanyng diametri 25-26 metr, biyiktigi shamamen 2,5 metr. Qorymdy zertteu nәtiyjelerine negizdelgen aldyn ala merzimdeu boyynsha eskertkish saq dәuirine, yaghny bizding zamanymyzgha deyingi IV-III ghasyrlargha jatady. Qorghan ejelgi zamanda-aq tonalghan. Tonaushylar qazghan shúnqyrdyng kólemi – 3 metr.

Qazba júmystary barysynda arheologter kóptegen adam sýiegin anyqtady. Aldyn ala boljam boyynsha, obada tórt eresek adam men ýsh bala jerlengen boluy mýmkin. Alayda jerlengen adamdardyng naqty sany әzirge anyqtalghan joq.

Adam sýiekterinen bólek, saq dәuirine tәn qysh ydystardyng synyqtary tabyldy. Tonau saldarynan arheologiyalyq jәdigerlerding basym bóligi retsiz shashylyp qalghan.

Tabylghan oljalardyng ishinde erekshe qúndysy – ang beynesinde qúiylghan shaghyn altyn mýsinshe. Ghalymdardyng boljamynsha, búl búiym bas kiyimdi әshekeyleuge arnalghan. Altyn әshekeydegi arnayy tesikter onyng bas kiyimge tigilip bekitilgenin anghartady.

Múnday búiymdar saq dәuirindegi kiyim ýlgilerine tәn. Osyghan úqsas jәdigerler basqa arheologiyalyq eskertkishterden de belgili. Atap aitqanda, «Altyn adamnyn» bas kiyiminen arqar beynesindegi altyn әshekey tabylghan. Al 2014 jyly Kókqaynar qorymynan bas kiyimning sәndik elementi bolghan barys mýsinshesi anyqtalghan.

«Qaraghayly qorymyndaghy zertteu júmystary jalghasuda. Jerleu rәsimining erekshelikterin naqtylau jәne jerlengen adamdardyng sanyn anyqtau maqsatynda qosymsha ghylymy taldaular jýrgizu josparlanyp otyr. Búl júmystargha antropolog mamandar da tartylady. Bir obadan adam sýiekterining әdetten tys kóp tabyluy erekshe qyzyghushylyq tudyryp otyr. Óitkeni múnday jerleu oryndary Qazaqstan aumaghynda siyrek kezdesedi. Ádette osynday kólemdegi obalargha bir nemese eki adam jerlengen», – deydi «Almaty qalasy muzeyler birlestigi» KMQK-ning agha ghylymy qyzmetkeri Marat Múghalúly Núrpeyisov.

«Ay beynesindegi altyn mýsinshe – Qazaqstan ýshin biregey jәdiger. Búghan deyin elimizde múnday olja kezdespegen. Búl janalyq Qara teniz manynan Altaygha deyingi býkil Euraziya kenistigindegi mәdeny baylanys pen úqsastyqty zertteuge mýmkindik beredi», – deydi «Almaty qalasy muzeyler birlestigi» KMQK diyrektory Lәzzat Qúdaybergenqyzy Saghyndyqova.

Arheologiyalyq zertteuler tolyq ayaqtalyp, tabylghan materialdargha qajetti ghylymy óndeu júmystary jýrgizilgennen keyin asa qúndy jәdigerlerdi Almaty muzeyining ekspozisiyasyna engizip, kópshilik nazaryna úsynu josparlanyp otyr.

2022 jyly Almaty qalasy muzeyler birlestigi arheologiyalyq qazba júmystaryn jýrgizuge arnayy liysenziya alyp, qala aumaghynda derbes ghylymiy-zertteu qyzmetin bastady. Sol jyly Alatau audanynyng aumaghyndaghy erte temir dәuirine jatatyn obadan bizding zamanymyzgha deyingi V-II ghasyrlargha tәn saq jauyngerining tonalmaghan jerleu orny tabyldy. Qazba barysynda altynmen bezendirilgen qylyshtyng bólikteri, ang stiylinde jasalghan altyn әshekeyler, kýmis búiymdar men adam sýiekteri anyqtaldy. 2024 jyly Alatau audanyndaghy obalardyng birin zertteu kezinde adam sýiekterining bólikteri, qoladan jasalghan bekitkish elementter men shegeler tabyldy.

Sonymen qatar «Boralday saq qorghandary» arheologiyalyq parkining aumaghynda Italiya jәne Fransiya mamandarynyng qatysuymen geofizikalyq zertteuler jýrgizildi. Zamanauy ghylymy әdisterdi qoldanu arqyly arheologiyalyq eskertkishterding jer astyndaghy qúrylymyn zertteuge mýmkindik tudy.

2025 jyly erte temir dәuirine jatatyn obalardyng birinen ejelgi tonaushylar qazghan jerasty joly anyqtaldy. Osydan keyin mamandar eskertkishting qúrylymdyq erekshelikterin, býlinu sipatyn jәne saqtalu dengeyin jan-jaqty zerttedi.

Osylaysha, Almaty qalasy muzeyler birlestigining arheologiyalyq qyzmeti tek qazba júmystaryn jýrgizumen shektelmeydi. Ol arheologiyalyq eskertkishterdi keshendi zertteuge jәne saqtaugha baghyttalghan zamanauy ghylymy әdisterdi qoldanudy da qamtidy. Býginde birlestik joyylyp ketu qaupi tónip túrghan arheologiyalyq nysandardy zertteudi jalghastyryp, qalanyng tarihiy-mәdeny múrasyn saqtaugha jәne jana ghylymy derekterdi ghylymy ainalymgha engizuge ýles qosyp keledi.

Árbir arheologiyalyq olja – ótken tarihymyzdyng jana bir aighaghy. Múnday qúndy jәdigerler qalamyzdyng tarihyn terenirek tanyp-biluge jәne tarihy múramyzdy keler úrpaqqa saqtap jetkizuge mýmkindik beredi.

Abai.kz