Qazaqstandyqtar sifrlyq túzaqtan qalay qútylady?
Býgingi tanda smart mak uaqytymyz ben sanamyzdy jaulap aldy. Bir jaghynan, әrbir mayda-shýide ýshin ashylatyn jýzdegen júmys chattary men tynymsyz keletin habarlamalar jýikemizdi júqartsa, ekinshi jaghynan, otandyq Aitu sekildi super-qosymshalar búl «sifrlyq auyrtpalyqty» azaytyp, ómirimizdi jenildetuge tyrysuda.
Qúryltay deputaty Ashat Aymaghambetov kótergen manyzdy mәsele men últtyq messendjerdegi jana ózgerister qazirgi qoghamnyng sifrlyq mәdeniyetin tereng saralaugha mýmkindik beredi. Kelensizdikter men odan shyghu joldaryn birge qarastyrayyq.
«Chat tozaghy» jәne qoljetimdilik sindromy
Deputat Ashat Aymagambetov qazaqstandyqtardyng әrbir úsaq-týiek ýshin jeke júmys chattaryn ashu әdetin qatang syngha aldy. Shynynda da, býginde qoghamda qalyptasqan «ýnemi baylanysta bolu — jauapkershilikting belgisi» degen qate týsinik adamdardy kýizeliske úshyratuda.
Aqparattyq shu: Telefonnyng tynymsyz dirildeui migha zor salmaq týsirip, nazardy shoghyrlandyrugha mýmkindik bermeydi.
Deputat tәjiriybesi: Aymaghambetov búl mәseleni sheshu ýshin smartfonyna «Fokustau» rejiymin qosyp, habarlamalardy tek әr ýsh saghat sayyn ghana tekseretinin aitady.
Altyn ereje: Shyn mәninde shúghyl jaghday tuyndasa — qonyrau shalu kerek, al shúghyl emes mәseleler birneshe saghat kýte alatynyn týsinetin uaqyt keldi. Qogham adamnyng tynyghu qúqyghyn syilaudy ýirendi, biraq onyng «sabyrmen, alansyz júmys isteu qúqyghyn» әli de moyyndaghysy kelmeydi.
WhatsApp-tyng әlemdegi ýstemdigi men otandyq Aitu-nyng serpilisi
Qazaqstandyqtardy osy aqparattyq batpaqtan qútqarugha tyrysyp jatqandardyng biri — otandyq Aitu últtyq messendjeri. Býginde WhatsApp 13 millionnan astam qoldanushysy bar (el halqynyng 80%-dan astamy) naryq kóshbasshysy ekeni ras. Alayda onyng jappay chattary men fayl almasu kezindegi qiyndyqtary halyqty qajytyp jiberdi.
Búghan jauap retinde AI & Digital Bridge 2026 forumynda BTS Digital kompaniyasy Aitu messendjerining auqymdy janartuyn úsyndy:
AI to You (Jasandy intellekt): Endi SON-gha baryp, anyqtama izdeuding nemese sheksiz kiltterdi engizuding qajeti joq — barlyghyn chattaghy IIY-kómekshi ózi tauyp, rettep beredi.
Qauipsizdik jәne ynghaylylyq: Verifikasiyalanghan memlekettik organdar men biznes qana habarlama jibere alady, al tildi avtomatty týrde qazaq-orys tilderine audaru funksiyasy men dialog ishinde aqsha audaru jýiesi júmysty aitarlyqtay jenildetedi.
Qazirding ózinde platformada 6,8 mln qoldanushy tirkelip, ay sayynghy belsendi auditoriya 1 milliongha jetti.
Sifrlyq mәdeniyetti qalay ózgertemiz?
Bizde qyzyq paradoks qalyptasty: bir jaghynan, memleket pen IT-kompaniyalar ómirimizdi sifrlandyryp, smart-sheshimder (mysaly, Aitu siyaqty super-qosymshalar) arqyly uaqytymyzdy ýnemdeuge tyrysuda. Ekinshi jaghynan, qarapayym júmys ornyndaghy shekten tys chattar men әr habarlamagha dereu jauap beru mәjbýrlebi búl artyqshylyqtardyng kýlin kókke úshyryp jatyr.
Naghyz sifrlyq damu tek jana messendjerlerdi ornatumen shektelmeydi. Ol baylanys mәdeniyetin ózgertuden bastalady: júmystan tys uaqytta chattardy óshiru, shynymen manyzdy sharualardy ghana talqylau jәne әrbir adamnyng jeke shekarasy men tynyshtyghyn syilau.
Abai.kz