Dýisenbi, 16 Qarasha 2026
Áne, kórding be? 144 0 pikir 16 Qarasha, 2026 saghat 13:56

Imperiyalyq saghynysh: Reseyde Petr I men Stalinning «qayta tirilui» neni bildiredi?

Kollaj: Abai.kz saytynan alyndy.

Reseylik kinoóndiristing kýzgi-qysqy mausymy Kremliding resmy tarihy tújyrymdamasymen ýndesetin eki iri jobamen ashylyp otyr.

Olar — patshalyq dәuirdi dәripteytin «Imperiyanyng tuuy» (Rojdenie imperii) kórkem filimi men kenestik kezendi aqtaugha baghyttalghan «Staliyn» telehikayasy. Búl tuyndylar kinoteatrlargha shyqpay jatyp-aq, reseylik qogham men әleumettik jeli qoldanushylary arasynda qyzu pikirtalas tudyrdy.

«IMPERIYaNYNG TUUY»: MEMLEKETTIK PROTEKSIYa JÁNE TARIHTY BÚRMALAU

Rejisser Andrey Kravchuk týsirgen, al produserlerining qatarynda biylikke jaqyn Nikita Mihalkov bar «Imperiyanyng tuuy» filimine búryn-sondy bolmaghan әkimshilik-aqparattyq propoganda kórsetildi.

Budjeti 2 milliard rubliden asatyn jobany Resey preziydenti Vladimir Putinning ózi tikeley jarnamalap, Peterbordaghy Saray kópirine filim ýzindileri proeksiyalandy. Tipti «Gosuslugi» memlekettik portaly arqyly azamattargha kinogha otbasymen baru turaly habarlamalar jiberilgen. Alghashqy demalys kýnderi filim 236 million rubli kassa jinaghan.

Kórermender tuyndynyng auqymdy sahnalary men patriottyq ruhyn joghary baghalasa, tәuelsiz tarihshylar men kinosynshylar filimdi «ashyq nasihat qúraly» dep synady.

Tarihshy hәm synshy – Dmitriy Travin men Mihail Edelishteyn: «Búl filimde tarihy shyndyq mýlde joq. Resey imperiyasy tek oq-dәri týtininen emes, kýrdeli qarjylyq jәne әkimshilik reformalardan tughan edi. Al múndaghy basty messedj:  Memleket — bәrinen joghary, Batys — jau, al ukrainder — satqyn degennen ózge eshtene joq», - dep atap ótti.

Sarapshy Nadejda Gintting aituynsha, filimde Petr I-ding shirkeu qonyraularyn balqytu ýshin patriarhtyng aldynda tizerlep túrghan sәti kórsetiledi. Alayda tarihy derekter boyynsha, ol kezde Reseyde patriarh mýlde bolmaghan (patriarh Adrian qaytys bolyp, patsha janasyn taghayyndamaghan). Búl — býgingi sayasy koniunktura men «dәstýrli qúndylyqtar» iydeologiyasyna iykemdeu ýshin jasalghan ashyq búrmalau.

«STALIYN» SERIALY JÁNE IYDEOLOGIYaLYQ EVOLUSIYa

Jaqyn kýnderi jaryqqa shyghatyn 6 seriyaly «Staliyn» filimi de reseylik qoghamnyng qyzu talqysyn tudyruda. Onyng rejisseri — kezinde kenestik jýieni ótkir synaghan «It jýregi» (Sobachie serdse) filimin týsirgen, al keyin KPRF qataryna ótip, radikaldy-patriottyq ústanymgha kóshken 80 jastaghy Vladimir Bortko.

«Býgingi reseylik kinotuyndylardyng baghytyn saralasaq, eki týrli iydeologiyalyq joba kózge týsedi. Birinshisi — patshalyq dәuirdi dәripteytin «Imperiyanyng tuuy» filimi. Múndaghy basty keyipker — imperiyanyng negizin qalaushy Petr I. Tuyndynyng basty iydeologiyalyq maqsaty — kýshti derjava men «satqyndyqqa» qarsy kýresti halyq sanasyna siniru. Alayda búl joba qoghamda týrli pikir tudyryp, memlekettik qatang jarnamanyng arqasynda ghana kassa jinaghanymen, tarihshylar tarapynan ótkir syngha úshyrady.

Al ekinshisi — kenestik kezendi aqtaugha baghyttalghan 6 seriyaly «Staliyn» jobasy. Búl tuyndynyng basty keyipkeri — 1945–1953 jyldar aralyghyn qamtityn Iosif Staliyn. Avtorlardyng kózdegen iydeologiyalyq maqsaty — HH sezden keyin qalyptasqan «Stalin turaly mifti» búzyp, diktatordy qayta aqtau. Búl rette kórermender men qauymdastyqtyng reaksiyasy erekshe — әsirese rejisserding ótken shygharmashylyghy men býgingi týbegeyli ózgergen kózqarasy arasyndaghy qayshylyq kópshilikting tandanysyn tudyryp otyr», - deydi sarapshylar.

GEOSAYaSY ASTAR: TARIHTY SAYaSY QARUGhA AYNALDYRU

Mәskeuding óner men kiynematografiyany imperiyalyq sanany janghyrtugha júmyldyruy halyqaralyq baqylaushylardyng da nazarynan tys qalghan joq. Uashiynton men Europa sarapshylary múnday mәdeny ónimderdi Kremliding ishki auditoriyany júmyldyru jәne syrtqy sayasy agressiyany aqtau strategiyasynyng bir bóligi retinde qarastyrady. Tarihty kórkemdik túrghydan qayta jazu arqyly biylik býgingi sayasy sheshimderine ótken ghasyrlardan tirek izdeude.

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz

0 pikir