Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Иран Шарханның хабарлауынша, шетелдік компаниялар Қазақстандағы геологиялық барлауға кем дегенде 40 млрд теңге инвестиция салмақ.

Қазақстанда қазір Arras Minerals (Tech компаниясында 10% үлесі бар), East Star Resources, Pallas Resources, Sarytogan Graphite сияқты шетелдік компаниялар жұмыс істеп жатыр. Бұл компаниялар барлау жұмыстарына кемінде 40 млрд теңге жұмсауды жоспарлап отыр, оның ішінде әлеуметтік міндеттемелерге - 7,8 млрд теңге, және бұл тек 25 мың шаршы шақырым аумақтағы жер учаскелеріне қатысты, - деді вице-министр.

Оның айтуынша, геологиялық барлаудан бастап кен орнының табылуына дейінгі орташа кезең 3-тен 5 жылға дейін созылатынын ескере отырып, алғашқы нәтижелер мен жаңа ашылулар 2026-2028 жылдары күтіліп отыр.

Астанада Geoscience & Exploration Central Asia 2026 халықаралық геологиялық форумы басталды. Іс-шараның ашылуында Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев құттықтау сөз сөйледі.

Министрдің айтуынша, бұл форум геология саласындағы өзекті мәселелерді талқылауға, тәжірибе алмасуға және жер қойнауын ұтымды әрі орнықты пайдалану бағытында ортақ тәсілдер әзірлеуге арналған жаңа өңірлік диалог алаңы болмақ.

Ертең аяқталатын форумға Орталық Азия елдерінің делегациялары, мемлекеттік органдардың, ұлттық геологиялық қызметтердің және жетекші компаниялардың өкілдері қатысып жатыр.

Қазақстан тау-кен палатасы президенті Руслан Баймишев 2018 жылғы жер қойнауын пайдалану реформасынан кейін Қазақстанда шамамен 4 мың геологиялық барлау лицензиясы берілгенін айтады.

Бүгін елордада Geoscience & Exploration Central Asia 2026 халықаралық геологиялық форумы басталды. Шараның негізгі мақсаты - 2018 жылы жүргізілген реформаның орталықазиялық деңгейдегі алғашқы нәтижелерін талдау. Сол кезде Қазақстан посткеңестік кеңістікте бірінші болып геологиялық барлауға барлық инвесторлардың есігін ашты. Үлкен халықаралық компаниялар келді, отандық және шетелдік кіші компаниялар құрылды. Егер бұрын 500 келісім болса, қазір шамамен 4 мың лицензия берілді, - деді Баймишев.

Ол форумның аймақ елдері арасында тәжірибе алмасу алаңы болғанын атап өтті. Оның айтуынша, металдардың бағасының өсуі және сирек элементтерге, алтынға, мысқа және басқа да критикалық маңызды минералдарға қызығушылықтың артуы сала үшін жаңа басымдықтарды қалыптастырады.

Сонымен қатар әр ел геологиялық барлауды дамытуда өз стратегиясын жасап жатыр, алайда Баймишевтің сөзінше, Орталық Азия елдеріне бұл бағытта бірлесіп жұмыс істеу маңызды. Қазақстан тау-кен палатасы елімізде жұмыс істейтін барлық халықаралық инвестордың мүддесін қорғайды.

Компаниялар юрисдикцияны таңдағанда тек геологиялық әлеуетке ғана емес, жұмыс шарттарының түсініктілігіне, сала заңнамасының тұрақтылығына және салық жүйесінің ұзақ мерзімді болжамдылығына мән береді. Геологиялық барлауға инвестиция салған кезде инвестор 10-15, кейде 20 жылға тұрақты ережелерге сүйенгісі келеді. Сол себепті оған тұрақты сала заңнамасы немесе оның қалай өзгеретінін болжау мүмкіндігі қажет. Екіншіден, бұл салық заңнамасы. Яғни, табысты мемлекет пен инвестор арасында әділ бөлу керек екенін түсінеміз, бірақ бұл болашақта қалай қолданылатыны да түсінікті және болжамды болуы тиіс, - деп түйіндеді Баймишев.

Өнеркәсіп министрлігінің мәліметінше, қазіргі таңда Қазақстанның минералдық-шикізат базасы шамамен 10 мың кен орнын қамтиды, оның ішінде: 1 009 – қатты пайдалы қазбалар, 359 – көмірсутектер, 3 700 – жалпы таралған пайдалы қазбалар және 4 931-ы – жерасты сулары.

Негізгі пайдалы қазбалар қорына келсек, елде 2,3 мың тонна алтын, 4,3 млрд тонна мұнай, 3,8 трлн текше метр газ, 33,5 млрд тонна көмір және 26,7 млрд тонна темір бар.

2025 жылы жүргізілген геологиялық барлау жұмыстары нәтижесінде қорлар қайта қаралып, алғаш рет 17 кен орны мемлекеттік есепке алынды. Ең ірі кен орындары арасында Көкжон, Алтыншоқы және Сәмембет бар.

Осылайша қор көлемі ұлғайып, алтын – 136 тоннаға, күміс – 152 тоннаға, мыс – 75 мың тоннаға және фосфорит – 1,3 млн тоннаға ұлғайған.

Қазіргі таңда қатты пайдалы қазбаларды барлауға шамамен 3 мың лицензия берілген. Сонымен қатар Cove Capital (АҚШ), Rio Tinto (Аустралия), Teck (Канада), Fortescue (Аустралия), Barrick Gold (Канада), First Quantum (Канада), Ivanhoe (Канада) сияқты шетелдік тау-кен компаниялары тартылған.

Айта кетейік, желтоқсан айында депутаттар көмірсутектер мен уран саласындағы жер қойнауын пайдалану жүйесін жетілдіруге қатысты «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» ҚР кодексіне енгізілген түзетулерді мақұлдады.

Abai.kz