«Футбол – халықтың ойыны» дейді.

Бірақ бүгінгі футбол шынымен халыққа тиесілі ме?

Әлемдегі ең танымал спорт түрі әлдеқашан миллиардтаған доллар айналатын алып индустрияға айналды. Телехабар тарату құқықтары, жарнама келісімдері, букмекерлік бизнес, трансферлер, агенттер, демеушілер – мұның бәрі футболды экономика мен саясаттың маңызды құралына айналдырды.

Ал ақша шектен тыс көбейген жерде көлеңкелі мүдделердің пайда болуы – заңдылық.

Бүгінде АҚШ-тың Федералдық тергеу бюросы (FBI) мен Әділет министрлігі Аргентина футбол қауымдастығының (AFA) халықаралық қаржылық операцияларын тексеріп жатыр.

Әзірге ешкімге айып тағылған жоқ.

Бірақ тергеудің өзі футбол әлеміне берілген кезекті ескерту.

Бұл жағдай көпшілікке 2015 жылғы FIFA жанжалын еске салады. Сол кезде де бәрі «жай ғана тексеруден» басталған еді.

Кейін АҚШ тергеуі ондаған жоғары лауазымды футбол шенеуніктерін жауапқа тартып, FIFA басшылығын түбегейлі өзгертті. Әлем футболының «қол сұғылмайтын тұлғалары» бір күнде сотталушыға айналды.

Бүгінгі тергеудің өзегінде жүздеген миллион доллар жатыр. Тергеушілер АҚШ банктері арқылы өткен қаржының заңды мақсатта пайдаланылғанын немесе пайдаланылмағанын анықтауға тырысуда.

Егер ақша жылыстату, жалған келісімдер немесе банктік алаяқтық дәлелденсе, бұл тек Аргентинаға ғана емес, халықаралық футбол жүйесіне ауыр соққы болуы мүмкін.

Ең қызығы – АҚШ футболды емес, ақшаны тексеріп отыр.

Америка үшін маңыздысы – АҚШ қаржы жүйесінің заңсыз операцияларға пайдаланылмауы. Сондықтан қаражат Нью-Йорк немесе Майами банктері арқылы өткен сәттен бастап, бұл халықаралық мәселе емес, АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігі мен қаржылық заңдарының мәселесіне айналады.

Бұл жерде тағы бір маңызды сұрақ туындайды.

Футболды президенттер басқара ма, әлде миллиардтаған долларды бақылайтын #қаржыгерлер басқара ма?

Қазіргі футболда кейбір клубтардың бюджеті көптеген мемлекеттердің жылдық бюджетінен асып түседі. Бір ойыншының трансфері жүз миллион доллардан асады. Телетрансляция құқығы миллиардтаған табыс әкеледі. Осындай қаржы айналымында көлеңкелі схемалардың пайда болу қаупі әрқашан жоғары.

Сондықтан бүгінгі мәселе тек AFA-да емес.

Ертең дәл осындай сұрақ басқа ұлттық федерацияларға, клубтарға немесе халықаралық ұйымдарға қойылуы мүмкін.

Егер АҚШ тергеуі нақты заң бұзушылықтарды анықтаса, жаңа халықаралық жемқорлық дауының басталу ықтималдығы жоққа шығарылмайды. Ал егер ештеңе дәлелденбесе, бұл да маңызды нәтиже болады. Өйткені құқықтық мемлекетте айыпты сот қана анықтайды.

Бірақ қандай қорытынды шықса да, бір ақиқат өзгермейді.

XXI ғасырдағы футбол бұрынғыдай тек спорт емес. Ол – саясат, ықпал, геосаясат және орасан зор капиталдың тоғысқан нүктесі.

Сондықтан бүгінгі басты сұрақ:

Футболды жанкүйерлер басқара ма, әлде ақша ма?

Бұл сұраққа жауапты тек АҚШ-тағы тергеу емес, алдағы жылдары әлемдік футболдың өзі береді.

Өмір Шыныбекұлы

Abai.kz