ونەر جولى كەيدە كورەرمەنگە كورىنبەيتىن، بىراق ساحنانىڭ شىن مانىندەگى تىرەگىنە اينالعان مامانداردىڭ ماڭداي تەرىمەن قالىپتاسادى.

سولاردىڭ قاتارىندا قازاق تەاترىنىڭ ساحنا مادەنيەتىنە ادال قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ ەڭبەگى ايرىقشا.

ول 1971 جىلدىڭ 27 تامىزىندا جامبىل وبلىسى، جامبىل اۋدانى، اسى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. تابيعاتى تۇنىق، تىرشىلىگى قاراپايىم اۋىلدا بويىنا سىڭگەن ەڭبەكقورلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك كەيىن ونىڭ بۇكىل كاسىبي بولمىسىنا ارقاۋ بولدى. بالا كۇنىنەن ونەرگە، ساحنا الەمىنە دەگەن ەرەكشە قىزىعۋشىلىعى ونى تاعدىرلى تاڭداۋعا الىپ كەلدى.

تەاتر سالاسىنداعى ەڭبەك جولىن ول قازاقستانداعى ەڭ ىرگەلى شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ ءبىرى – م. اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترى قابىرعاسىنان باستادى. بۇل تەاتردا ول ساحنا دەكوراتسياسى بولىمىندە قاتارداعى قىزمەتكەر رەتىندە جۇمىسقا قابىلدانىپ، ۋاقىت وتە كەلە رەجيسسەردىڭ كومەكشىسى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلدى.

كوپشىلىككە كورىنبەيتىن، بىراق سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك تۇتاستىعىن قالىپتاستىراتىن ساحنا ارتىنداعى تىنىمسىز ەڭبەك – جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ شىنايى بولمىسىن ايقىنداعان نەگىزگى مەكتەپ بولدى. ول ساحنا كەڭىستىگىن قۇرۋ، جارىق پەن ميزانستسەنانىڭ ۇيلەسىمىن تابۋ، كوركەمدىك شەشىمنىڭ رەجيسسەرلىك ويمەن استاسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا تالاي ىزدەنىس جاساپ، 40-تان استام قويىلىمنىڭ ساحنالانۋىنا بەلسەنە قاتىستى.

ءار سپەكتاكل – جەكە تاعدىر. ءار دەكوراتسيا – ساحناداعى وقيعانىڭ كوركەم تىلمەن سويلەيتىن بەينەسى. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى ول ءاردايىم تەرەڭ سەزىنىپ، ۇساق-تۇيەككە دەيىن ءمان بەرۋدى وزىنە باستى قاعيدا ەتتى.

جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ كاسىبي ەرەكشەلىگىن ايقىندايتىن تاعى ءبىر قىرى – ونىڭ ساحناداعى ءتىرى پروتسەستى جان-تانىمەن سەزىنە ءبىلۋى. 1998 جىلى تەاتردا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن كەزىندە، ءوزىنىڭ تىكەلەي مىندەتىنە كىرمەسە دە، قويىلىم بارىسىندا اكتەرلەرگە سۋفلەرلىك جاساپ، ماتىندەگى اۋىتقۋلاردى، ساحناداعى ۇساق قاتەلىكتەردى دەر كەزىندە ەسكەرتىپ وتىرعان. اكتەرلەرمەن بىرگە الاڭداپ، سپەكتاكلدىڭ تاعدىرىنا شىنايى جاناشىرلىقپەن قاراۋى – ونىڭ ونەرگە دەگەن ادال كوزقاراسىنىڭ ايقىن كورىنىسى ەدى.

ول ارىپتەستەرىنە اقىل-كەڭەسىن اشىق ايتىپ، ءوز وي-پىكىرىن باتىل جەتكىزە ءبىلدى. رەجيسسەرلەرمەن، سۋرەتشىلەرمەن، تەحنيكالىق قىزمەت ماماندارىمەن ءبىر دەڭگەيدە پىكىر الماسىپ، شىعارماشىلىق ۇدەرىستە تەڭ سەرىكتەس رەتىندە جۇمىس ىستەدى. ۇجىم ىشىندە ادىلدىكتى تالاپ ەتىپ، ونەر ساپاسىنا نەمقۇرايلى قاراۋعا جول بەرمەيتىن ءپرينتسيپشىل مىنەزىمەن دە ەرەكشەلەندى.

بۇل – مانساپ قۋعان ادامنىڭ ەمەس، تەاتردىڭ تاعدىرىن ءوز تاعدىرىمەن تەڭ كورگەن شىنايى جاناشىردىڭ بولمىسى.

2016 جىلدان باستاپ ول الاتاۋ ءداستۇرلى ونەر تەاترى ساحنا دەكوراتسياسى ءبولىمىن قالىپتاستىرىپ، ءارتۇرلى قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەدى. بۇل كەزەڭ – ونىڭ كاسىبي تاجىريبەسى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى تولىق اشىلعان جاڭا بەلەس بولدى. ءبولىم جۇمىسىن جۇيەلەۋ، ساحنالىق جابدىقتار مەن كوركەمدىك بەزەندىرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ، جاس ماماندارعا باعىت-باعدار بەرۋ – ونىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى.

بۇگىندە ول ءۇشىن ساحنا – جاي عانا جۇمىس ورنى ەمەس. بۇل – ءومىرىنىڭ ءمانى، ىشكى جان دۇنيەسىمەن بىتە قايناسقان رۋحاني كەڭىستىك. ول تەاتردى سىرتتاي ءسان-سالتاناتىمەن ەمەس، ىشكى تارتىبىمەن، كاسىبي مادەنيەتىمەن، ساحنا ارتىنداعى ءوزارا سىيلاستىقپەن ولشەيدى.

جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلى – كورەرمەنگە تانىس بەينە ەمەس، بىراق ءار سپەكتاكلدىڭ تابىستى وتۋىنە ءۇنسىز ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ناعىز تەاتر ادامى. ونىڭ ەڭبەك جولى – ادالدىقتىڭ، جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جانە ونەرگە دەگەن شىنايى ماحابباتتىڭ ايقىن ۇلگىسى. شىنايى ەڭبەگى باعالانىپ «مادەنيەت قايراتكەرى» جانە «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىلەرىمەن ماراپاتتالعان.

ساحنا شىمىلدىعى اشىلعان سايىن، كورەرمەن كوز الدىنا كەلمەيتىن جۇزدەگەن قولدىڭ ەڭبەگى قاتار تۇرادى. سول ەڭبەكتىڭ ىشىندە جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ قولتاڭباسى، تالاي قويىلىمعا سىڭگەن ماڭداي تەرى مەن جان جىلۋى بار.

ونەر مەن ەڭبەك ۇندەستىگى

ءداستۇرلى ءانشى راۋان ابيلباەۆ جانە ساحنا تىنىسىن كۇزەتكەن ينجەنەر نۇرعازى ۋيكاسوۆ

قازاق مادەنيەتىنىڭ بۇگىنگى تىنىسى – تەك ساحنا تورىندەگى ءان مەن كۇيدەن عانا تۇرمايدى. ونىڭ ار جاعىندا تىنىمسىز ەڭبەك، كوزگە كورىنبەيتىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبي ادالدىق جاتادى. وسى ءبىر ورتاق رۋحاني كەڭىستىكتە ونەرگە جانىن ارناعان ءانشى دە، سول ونەر ورداسىنىڭ قاۋىپسىز ءارى ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ جۇرگەن تەحنيك-مامان دا ءبىر ماقساتقا قىزمەت ەتەدى.

سولاردىڭ قاتارىندا ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ وكىلى راۋان ابيلباەۆ پەن تەاتر تىنىسىن كۇزەتكەن بىلىكتى ينجەنەر نۇرعازى ۋيكاسوۆتىڭ ورنى ايرىقشا.

ءداستۇرلى ءاننىڭ دارا جولىن جالعاعان ونەرپاز – راۋان ابيلباەۆ

ءداستۇرلى ونەردىڭ قازىناسىن بۇگىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ جەتكىزىپ جۇرگەن ونەرپازداردىڭ ءبىرى – ابيلباەۆ راۋان باۋرجانۇلى. ول 1988 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە الماتى وبلىسى، كوكسۋ اۋدانى، قابىليسا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. بالا كۇنىنەن-اق ءان مەن جىرعا جاقىن بولىپ وسكەن جاس تالاپكەردىڭ جۇرەك قالاۋىنا اينالعان جولى – قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءان مەكتەبى ەدى.

العاشقى ءبىلىمىن اۋىل مەكتەبىندە العان سوڭ، 2004–2009 جىلدارى تالدىقورعان قالاسىنداعى ق.بايسەيتوۆ اتىنداعى ساز كوللەدجىندە وقىپ، كاسىبي ونەر جولىنا نىق قادام باستى. بۇل كەزەڭ ونىڭ ورىنداۋشىلىق مادەنيەتى قالىپتاسىپ، ساحنالىق بولمىسى ايقىندالعان جىلدار بولدى.

2009 جىلى ول قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ ءداستۇرلى ءان بولىمىنە وقۋعا ءتۇسىپ، 2013 جىلى وسى ونەر ورداسىن ءتامامدادى. ۇلتتىق ونەردىڭ ىرگەلى شاڭىراعىندا العان ءبىلىم جاس ءانشىنىڭ شەبەرلىگىن شىڭداپ، شىعارماشىلىق ءورىسىن كەڭەيتتى.

ەڭبەك جولىن 2013 جىلى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى، ەسىك قالاسىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ «جىبەك جولى» انسامبلىندە سوليست رەتىندە باستاعان راۋان ابيلباەۆ 2016 جىلعا دەيىن كورەرمەن جۇرەگىنەن جول تاپقان تالاي كونتسەرت پەن مادەني شارالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى.

2017 جىلدان بەرى الماتى قالاسىنداعى پ.چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجىندا ۇستازدىق ەتىپ، جاس انشىلەرگە ءداستۇرلى ورىنداۋشىلىقتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ كەلەدى.

ال 2018 جىلدان باستاپ الاتاۋ ءداستۇرلى ونەر تەاترىنىڭ ءداستۇرلى ءانشىسى رەتىندە ساحنالىق قىزمەتىن جالعاستىرىپ، ۇلتتىق ونەردىڭ ناسيحاتشىسى بولىپ كەلەدى.

ونەر جولىنداعى تاباندىلىعى مەن ەڭبەگى كوپتەگەن بايقاۋلاردا لايىقتى باعاسىن تاپتى. 2013 جىلى قازاقتىڭ ايگىلى ءانشى-اقىنى كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى VII رەسپۋبليكالىق «شىرقا داۋسىم» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى اتاندى.

2014 جىلى الماتى وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى ۇيىمداستىرعان «تولاعاي ءتىلىم تولعاسى» جىرشى-تەرمەشىلەر بايقاۋىندا توپ جارىپ، سول جىلى الماتى قالاسى اكىمدىگى مەن مايرا پروديۋسەرلىك ورتالىعى بىرلەسىپ وتكىزگەن «كۇمىس كومەي، جەزتاڭداي» قالالىق بايقاۋىندا II دارەجەلى لاۋرەات بولدى.

2015 جىلى «شابىت» حالىقارالىق فەستيۆالىندە، 2016 جىلى «تاريحقا تاعزىم» رەسپۋبليكالىق جىرشىلار بايقاۋىندا جۇلدەلى ورىننان كورىندى.
2017 جىلى «ۇلى دالا ەلى» حالىقارالىق جىرشىلار فەستيۆالىندە الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ارنايى ديپلومىمەن ماراپاتتالىپ، سول جىلى «ءان داريا دۇلدۇلدەرى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا لاۋرەات اتاندى.

2018 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىن قولداۋ اياسىندا Qazaqstan تەلەراديوكورپوراتسياسى ۇيىمداستىرعان «Men Qazaqpyn» حالىقارالىق مەگاجوباسىندا گران-پري يەگەرى بولدى.

بۇگىندە راۋان ابيلباەۆ – ءداستۇرلى ءاندى ساحنا تورىندە عانا ەمەس، شاكىرت جۇرەگىندە دە جاڭعىرتىپ جۇرگەن، ونەر مەن ۇستازدىقتى قاتار الىپ كەلە جاتقان تالاپتى ءانشى.

ساحنا قاۋىپسىزدىگىنىڭ قالقانى – نۇرعازى ۋيكاسوۆ

ونەر ورداسىنىڭ تىنىسى تەك ورىنداۋشىلارمەن ولشەنبەيدى. ساحنانىڭ ارتىنداعى كورىنبەيتىن قىزمەت، ۇزدىكسىز قاۋىپسىزدىك پەن تەحنيكالىق تۇراقتىلىق – تەاتر ءومىرىنىڭ باستى تىرەگى. سول تىرەكتىڭ ءبىرى – ۋيكاسوۆ نۇرعازى ديقانبايۇلى. ول 1971 جىلعى 25 قاراشادا وزبەكستان قۇرامىنداعى قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شومىناي اۋدانى جەرىندە دۇنيەگە كەلدى.

1979–1989 جىلدارى گاگارين اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىن ءتامامداپ، جاس كەزىنەن ەڭبەككە، تارتىپكە بەيىم بولىپ قالىپتاستى. 1989–1991 جىلدارى اسكەري بورىشىن وتەپ، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ، تەمىردەي ءتارتىپتىڭ ماڭىزىن تەرەڭ ءتۇسىندى.

1992–1994 جىلدارى سەمەي قالاسىنداعى پۋشنو-مەحوۆوي تەحنيكۋمدا ءبىلىم الىپ، تەحنيكالىق سالاداعى كاسىبي باعىتىن ايقىندادى. ال 1994–1996 جىلدارى «سامعاۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىندا كۇزەتشى قىزمەتىن اتقارىپ، ەڭبەك جولىن باستادى.

1996 جىلدان باستاپ نۇرعازى ديقانبايۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق قورعانىس ورگاندارىندا تابان اۋدارماي 20 جىل قىزمەت ەتتى. قاۋىپتىڭ الدىن الۋ، توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن ازايتۋ، ادامدار ءومىرىن ساقتاۋ – ونىڭ كۇندەلىكتى كاسىبي مىندەتىنە اينالدى. ءوز ىسىنە دەگەن ادالدىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ارقاسىندا پراپورششيك شەنىنە دەيىن كوتەرىلدى.

ۇزاق جىلدار بويى ءورت قاۋىپسىزدىگى سالاسىندا شىڭدالعان تاجىريبە ونى ءوز ءىسىنىڭ ناعىز مايتالمانى دەڭگەيىنە جەتكىزدى.

2017 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ول «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىندا ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردى قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ اۆتوماتتى ءورت ءسوندىرۋ قوندىرعىلارى جونىندەگى قىزمەت كورسەتۋ تەحنيگى بولىپ ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. تەاتر العاش اشىلعان كۇننەن باستاپ وسى ۇجىمنىڭ قۇرامىندا ۇزدىكسىز جۇمىس جاساپ كەلە جاتقان بىلىكتى مامان رەتىندە ۇلكەن سەنىمگە يە.

نۇرعازى ۋيكاسوۆ ءۇشىن تەاتر – حالىق رۋحانياتىنا قىزمەت ەتەتىن قاسيەتتى مەكەن. ونەر يەلەرى ساحناعا الاڭسىز شىعىپ، كورەرمەنمەن ەركىن قاۋىشۋى ءۇشىن، ول كۇن سايىن ءۇنسىز ەڭبەك ەتىپ، قاۋىپسىزدىكتىڭ قالقانىنا اينالىپ كەلەدى.

ءبىرى – ساحنا تورىندە ءداستۇرلى انمەن ەل جۇرەگىن تەربەگەن ونەرپاز، ەكىنشىسى – سول ساحنانىڭ تىنىسىن كۇزەتكەن ينجەنەر.

راۋان ابيلباەۆ پەن نۇرعازى ۋيكاسوۆتىڭ جولدارى ءارتۇرلى بولعانىمەن، توعىسقان ورتاق مۇراتى – ۇلتتىق ونەرگە ادال قىزمەت ەتۋ.

ونەردى اسقاقتاتاتىن دا، ونى قورعايتىن دا – وسىنداي ءوز ىسىنە بەرىك، ەل مۇددەسىن بيىك قوياتىن ازاماتتار.

Abai.kz