ارزان بەنزين – تەگىن رەسۋرس پا؟

قازاقستان الەمدە بەنزين باعاسى ەڭ تومەن ەلدەردىڭ قاتارىنا ەندى. GlobalPetrolPrices دەرەكتەرىنە سايكەس، 2026 جىلعى 16 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا اي-95 بەنزينىنىڭ باعاسى ليترىنە شامامەن 0,51 دوللاردى قۇرايدى. بۇل الەمدىك ورتاشا دەڭگەي – 1,37 دوللاردان ءۇش ەسەگە جۋىق تومەن.

الايدا جانارمايدىڭ قولجەتىمدىلىگى ارتىندا كۇردەلىرەك ەكونوميكالىق مودەل تۇر. ارزان بەنزين – تەگىن رەسۋرس ەمەس، ول رەتتەۋ مەن جاناما شىعىنداردىڭ ناتيجەسى. ۇزاق مەرزىمدە مۇنداي جۇيە ەكونوميكانىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتىپ، تومەن باعاعا تاۋەلدىلىكتى قالىپتاستىرۋى مۇمكىن.

قازاقستان ارزان جانارمايى بار ەلدەر قاتارىندا

جاھاندىق رەيتينگتە قازاقستان جانارماي باعاسى رەسۋرستىق بازا نەمەسە سۋبسيديا ەسەبىنەن تومەن دەڭگەيدە ساقتالاتىن مەملەكەتتەردىڭ جانىندا ورنالاسقان. ولاردىڭ قاتارىندا ليۆيا، يران، ۆەنەسۋەلا، سونداي-اق كۋۆەيت، الجير، تۇرىكمەنستان، ەگيپەت، كاتار، ساۋد ارابياسى، باحرەين مەن ومان بار.

بۇل ەلدەردىڭ ءبىر بولىگى باعانى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر ەلەمەنتى رەتىندە ادەيى تومەن ۇستاپ وتىر. دەگەنمەن مۇنداي مودەل كەي جاعدايدا ەكونوميكاداعى قۇرىلىمدىق تەڭگەرىمسىزدىككە جانە شيكىزات سەكتورىنا جوعارى تاۋەلدىلىككە اكەلۋى مۇمكىن.

قازاقستان بۇل قاتاردا سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى كورىنگەنىمەن، باعا قالىپتاستىرۋ لوگيكاسى ۇقساس – مۇندا مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ ىقپالى ايتارلىقتاي.

ارزان بەنزين جانە «ماسىلدىق» اسەرى

ەكونوميستەردىڭ پىكىرىنشە، رەسۋرستارعا ۇزاق ۋاقىت بويى تومەن باعا ساقتالۋى «ماسىل بولۋ» مىنەز-قۇلىقتى قالىپتاستىرۋى ىقتيمال.

جانارماي ارزان بولعان جاعدايدا بيزنەس پەن حالىق ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا، كولىكتى جاڭارتۋعا نەمەسە شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋعا ونشا ىنتالى بولمايدى. رەسۋرس ءاردايىم تومەن باعامەن قولجەتىمدى بولادى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسادى. ال شىن مانىندە ونىڭ قۇنى ەكونوميكانىڭ ىشىندە قايتا بولىنەدى.

سوندىقتان ەكونوميكالىق تەوريادا قاراپايىم قاعيدا بار: تەگىن ەشتەڭە بولمايدى. ەگەر تۇتىنۋشى از تولەسە، ايىرماشىلىقتى مەملەكەت، سالا نەمەسە بولاشاق ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن جابۋعا تۋرا كەلەدى.

ەكونوميكالىق شىعىندار قايدا جاسىرىنعان

بەنزين باعاسىنىڭ تومەن بولۋى بىردەن بايقالا بەرمەيتىن بىرقاتار جۇيەلىك سالدارعا اكەلەدى.

• بىرىنشىدەن، بۇل بيۋدجەتكە جانە مۇناي وڭدەۋ سەكتورىنا قىسىم تۇسىرەدى. تابىستىلىقتىڭ شەكتەۋلى بولۋى جاڭعىرتۋ مەن ينۆەستيتسيا مۇمكىندىگىن ازايتادى.
• ەكىنشىدەن، جانارمايدى ىشكى تۇتىنۋ ارتادى. بۇل جولدارعا تۇسەتىن جۇكتەمەنىڭ كوبەيۋىنە، شىعارىندىلاردىڭ وسۋىنە جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ تەز توزۋىنا الىپ كەلەدى.
• ۇشىنشىدەن، كورشى ەلدەرمەن باعا ايىرماشىلىعى پايدا بولىپ، جانارمايدىڭ ەلدەن تىسقا اعىلۋىنا تۇرتكى بولادى. بۇل زاڭدى تۇردە دە، كولەڭكەلى جولمەن دە جۇزەگە اسۋى مۇمكىن.

ۇزاق مەرزىمدە مۇنداي فاكتورلار ەكونوميكانىڭ جالپى تيىمدىلىگىن تومەندەتىپ، بەنزين باعاسىنان تىكەلەي كورىنبەيتىن قوسىمشا شىعىنداردى قالىپتاستىرۋى ىقتيمال.

دامىعان ەكونوميكالارمەن ايىرماشىلىق

دامىعان ەلدەردە جاعداي كەرىسىنشە. ەۋروپادا، جاپونيادا جانە وڭتۇستىك كورەيادا بەنزين باعاسى الدەقايدا جوعارى – كوبىنە ليترىنە 2–3 دوللاردان اسادى.

بۇل رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋىنەن ەمەس، سانالى ساياساتتىڭ ناتيجەسى. جوعارى باعا سالىقتار ارقىلى قالىپتاسادى، ال بۇل قاراجات ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا، ەكولوگيالىق جوبالارعا جانە قوعامدىق كولىك جۇيەسىنە باعىتتالادى.

سوندىقتان دامىعان ەكونوميكالاردا قىمبات بەنزين – ماسەلە ەمەس، رەتتەۋ مەن تۇراقتى دامۋدىڭ قۇرالى.

قازاقستان: قولجەتىمدىلىك پەن رەفورمالار اراسىنداعى تاڭداۋ

قازاقستان ءۇشىن جانارمايدىڭ تومەن باعاسى ماڭىزدى الەۋمەتتىك فاكتور بولىپ قالا بەرەدى. ول حالىقتى قولداپ، اسىرەسە لوگيستيكا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا بيزنەس شىعىندارىن ازايتادى.

سونىمەن قاتار ەل الدىندا سالانىڭ تيىمدىلىگىن بىرتىندەپ ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل جانارمايدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن نارىقتىق تەتىكتەر اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى تابۋدى تالاپ ەتەدى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى مودەل قىسقا مەرزىمدە ساقتالۋى مۇمكىن. بىراق ۇزاق مەرزىمدە باعا قالىپتاستىرۋعا قاتىستى نەعۇرلىم يكەمدى ءتاسىل قاجەت بولادى.

قازاقستان بۇگىندە بەنزينى ەڭ قولجەتىمدى ەلدەردىڭ قاتارىندا، بۇل ناقتى ەكونوميكالىق ارتىقشىلىق بەرەدى.

الايدا ارزان جانارماي «ارزان ءومىردىڭ» بەلگىسى ەمەس، كۇردەلى رەتتەۋ جۇيەسىنىڭ ناتيجەسى. نەگىزگى مىندەت – وسى ارتىقشىلىق ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى تومەندەتەتىن فاكتورعا اينالماي، كەرىسىنشە، ەلدىڭ ءارى قاراي دامۋىنا نەگىز بولاتىنداي جاعداي جاساۋ.

Abai.kz