استانا، 2026 جىلعى 28 قىركۇيەك. ورتالىق ازيا بيزنەس قاۋىمداستىقتارىنىڭ، IT كومپانيالارىنىڭ، كاسىپكەرلىك جانە ساراپشىلىق قاۋىمداستىقتاردىڭ جانە مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ وكىلدەرى استانادا «ورتالىق ازيا ەلدەرىن تسيفرلىق كۇن تارتىبىنە ينتەگراتسيالاۋ» اتتى ايماقتىق دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا باس قوستى. كەزدەسۋدىڭ نەگىزگى تاقىرىبى ايماقتاعى بەس ءتۇرلى تسيفرلىق نارىقتان ءوزارا ارەكەتتەسەتىن تسيفرلىق كەڭىستىككە كوشۋ بولدى.

دوڭگەلەك ۇستەل B5+1 III تسيكل ىنتىماقتاستىعىنىڭ بولىگى رەتىندە ءوتتى جانە بيزنەس قاۋىمداستىعى 2027 جىلعا ارنالعان ايماقتىق بيزنەس كۇن تارتىبىنە ەنگىزۋدى ۇسىناتىن ناقتى باستامالاردى تالقىلاۋعا ارنالعان الاڭ رەتىندە قىزمەت ەتەدى. تالقىلاۋدىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارى - IT كومپانيالارىنىڭ جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتۋ جانە ولاردىڭ ايماق نارىقتارىنا قول جەتكىزۋىن كەڭەيتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك.

ورتالىق ازيانىڭ تسيفرلىق ينتەگراتسياسىنا ارنالعان التى بيزنەس ۇسىنىسى

جىل بويى IT جانە جاساندى ينتەللەكت ايماقتىق جۇمىس توبى كاسىپكەرلەرمەن، سالالىق قاۋىمداستىقتارمەن جانە ساراپشىلارمەن ۇلتتىق جانە ايماقتىق كونسۋلتاتسيالار وتكىزدى. الدىڭعى تسيكلدە كونسۋلتاتسيا پروتسەسىنە ورتالىق ازيا مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ 60-تان استام كاسىپورىندارى مەن ۇيىمدارىن، سونىڭ ىشىندە Meta, Mastercard, Google جانە باسقالارىن بىلدىرەتىن بيزنەس قاۋىمداستىقتارى قاتىستى.

باستامانىڭ ەكونوميكالىق لوگيكاسى - حالىقارالىق تەحنولوگيالىق يندۋستريانىڭ ورتالىق ازياعا دەگەن كوزقاراسىن بىرتىندەپ وزگەرتۋ: بەس بولەك نارىق ەمەس، 80 ميلليوننان استام حالقى بار ءوزارا بايلانىستى تسيفرلىق ايماق.

بىردەي زاڭدار ەمەس، ۇيلەسىمدى تسيفرلىق جۇيەلەر

دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ نەگىزگى قۇجاتتارىنىڭ ءبىرى ساراپشىلار دايىنداعان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىنداعى تسيفرلىق ساياسات جانە جاساندى ينتەللەكتتى باسقارۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ جوباسى بولدى. ونىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى - ەلدەر بىردەي تسيفرلىق زاڭداردى قابىلداۋعا نەمەسە ۇلتتان تىس رەتتەۋشى ورگان قۇرۋعا مىندەتتى ەمەس.

يكەمدى مودەل ۇسىنىلادى: ءاربىر ەل ءوزىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىن جانە تسيفرلىق ەگەمەندىگىن ساقتايدى، بىراق مەملەكەتتەر بىرتىندەپ وزدەرىنىڭ قۇقىقتىق رەجيمدەرى مەن تسيفرلىق جۇيەلەرىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ءىس جۇزىندە بۇل ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمى مەن تسيفرلىق سايكەستەندىرۋگە، جەكە دەرەكتەردى قورعاۋعا، كيبەرقاۋىپسىزدىككە جانە جاساندى ينتەللەكتتى رەتتەۋگە تاسىلدەردى ۇيلەستىرۋ مۇمكىندىگىن قامتيدى. جوبا سونىمەن قاتار ەلەكتروندىق قۇجاتتاردى، ەلەكتروندىق قولتاڭبالاردى جانە تسيفرلىق سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىن ءوزارا تانۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيدى. بۇل بيزنەس ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قۇقىقتىق كەدەرگىلەردى ازايتىپ، تسيفرلىق قىزمەتتەردى ترانسشەكارالىق ۇسىنۋدى جەڭىلدەتۋى كەرەك.

«ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - رەتتەۋدىڭ تاعى ءبىر دەڭگەيىن قۇرۋ ەمەس. ءبىز ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا تسيفرلىق كوپىرلەر سالۋىمىز كەرەك. ەگەر ەلەكتروندىق قۇجاتتار، تسيفرلىق سايكەستەندىرۋ، دەرەكتەردى باسقارۋ ەرەجەلەرى جانە جاساندى ينتەللەكت تاسىلدەرى ءوزارا ۇيلەسىمدى بولسا، تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ ايماق بويىنشا كەڭەيۋى ايتارلىقتاي وڭاي بولادى»، - دەدى «TechnoWomen» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتورايىمى ازيزا شۋجەەۆا.

ادامدار الگوريتمدەردەن جوعارى

دوڭگەلەك ۇستەلدە ۇسىنىلاتىن ەكىنشى ماڭىزدى باستاما - ورتالىق ازيادا جاساندى ينتەللەكتتى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋدىڭ ەتيكالىق كودەكسىنىڭ جوباسى. قۇجاتتا بەس ەل ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتتى پايدالانۋدىڭ جالپى ەتيكالىق نۇسقاۋلارى ۇسىنىلادى، سونىمەن بىرگە ۇلتتىق زاڭنامانىڭ باسىمدىعىن ساقتايدى. كودەكس ۇسىنىمدىق سيپاتتا بولادى جانە ۇلتتان جوعارى جاساندى ينتەللەكت رەتتەۋشىسىن قۇرۋدى نەمەسە جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن مىندەتتى تۇردە سەرتيفيكاتتاۋدى نەمەسە اككرەديتتەۋدى كوزدەمەيدى.

جوبا قاراپايىم قاعيداعا نەگىزدەلگەن: تەحنولوگيا ادامنىڭ شەشىم قابىلداۋىنا كومەكتەسە الادى، بىراق ول ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن الماستىرماۋى كەرەك.

ەگەر شەشىم ادام قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتسە، ونى تەك الگوريتم ارقىلى قابىلداۋعا بولمايدى. ادامنىڭ جاساندى ينتەللەكتپەن ءوزارا ارەكەتتەسىپ جاتقانىن ءبىلۋ، ناتيجەنىڭ ناقتى تۇسىندىرمەسىن الۋ جانە ماسەلەنى ادامي قاراۋدى سۇراۋ قۇقىعىن بەكىتۋ ۇسىنىلادى.

جوبادا سونداي-اق قولايسىز تاجىريبەلەردىڭ ەڭ از ءتىزىمى انىقتالعان: جاساندى ينتەللەكتتى ادامداردى زياندى مانيپۋلياتسيالاۋ ءۇشىن پايدالانۋ، بالالار مەن باسقا توپتاردىڭ وسالدىعىن پايدالانۋ، كەمسىتۋشىلىك تاجىريبەلەر، جەكە دەرەكتەردى زاڭسىز پايدالانۋ جانە الاياقتىق نەمەسە زيان كەلتىرۋ ماقساتىندا سينتەتيكالىق مازمۇن جاساۋ.

جاساندى ينتەللەكت ورتالىق ازيا تىلدەرىن ءتۇسىنۋى كەرەك.

كودەكستە ورتالىق ازيا ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلەگە: تىلدىك جانە مادەني ارتۇرلىلىككە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.

ول جاساندى ينتەللەكت قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى پايدالانۋشى تىلىنەن تاۋەلسىز بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ايماقتىق تىلدىك رەسۋرستار مەن دەرەكتەر جيىنتىعىن ازىرلەۋدى ۇسىنادى. بۇل زاماناۋي جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ قازاق، قىرعىز، وزبەك، تاجىك، تۇرىكمەن جانە ايماقتىڭ باسقا تىلدەرىمەن ءتيىمدى جۇمىس ىستەي الاتىن جاعدايلار جاساۋدى تالاپ ەتەدى.

كودەكستە سونداي-اق الگوريتمدىك كەمسىتۋشىلىكتەن قورعاۋ، گەندەرلىك تەڭدىكتى قولداۋ جانە ايەلدەردىڭ جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن ازىرلەۋگە، ەنگىزۋگە جانە باعالاۋعا كوبىرەك قاتىسۋى قاراستىرىلعان. تەحنولوگيانىڭ بالالارعا، قارتتارعا، مۇگەدەكتەرگە جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى تۇرعىندارعا اسەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.

تالقىلاۋلاردان ناقتى ايماقتىق شەشىمدەرگە دەيىن

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار تەك تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتاردى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزىن قۇرا الاتىن ناقتى بيزنەس ۇسىنىستارىن دا تالقىلايدى.

ۇسىنىلعان تەتىكتەردىڭ ءبىرى - مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتورلار اراسىنداعى ديالوگ ءۇشىن تۇراقتى ايماقتىق پلاتفورما قۇرۋ، وسىلايشا تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى جاڭا ەرەجەلەردى ازىرلەۋ كەزەڭىندەگى بيزنەستەرمەن تالقىلاۋعا بولادى.

تاعى ءبىر باعىت - جاھاندىق تەحنولوگيالىق كومپانيالارمەن، بۇلت پروۆايدەرلەرىمەن، تەلەكوممۋنيكاتسيا وپەراتورلارىمەن جانە ينۆەستورلارمەن ديالوگتى نىعايتۋ. ماقسات - ورتالىق ازياداعى ءىرى كولەمدى ينۆەستيتسيالارعا قازىرگى ۋاقىتتا كەدەرگى كەلتىرەتىن رەتتەۋشى جانە ينفراقۇرىلىمدىق كەدەرگىلەردى ءتۇسىنۋ.

ءبىرتۇتاس تەحنولوگيالىق ايماق رەتىندەگى ورتالىق ازيا

جۇمىس توبىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى مەن قاتىسۋشىلارى دوڭگەلەك ۇستەل ناتيجەلەرى 2027 جىلعا ارنالعان B5+1 ايماقتىق بيزنەس كۇن ءتارتىبىن ودان ءارى ازىرلەۋدە پايدالانىلادى دەپ ۇمىتتەنەدى. ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مىندەت جەكە رەتتەۋشى باستامالارعا قاراعاندا الدەقايدا كەڭ.

ماقسات - استانادا، تاشكەنتتە، بىشكەكتە، دۋشانبەدە نەمەسە اشحابادتا قۇرىلعان ستارتاپ نەمەسە تەحنولوگيالىق كومپانيا كورشىلەس ەلدەردى نولدەن باستاپ دامىتۋعا بولاتىن بەس جاڭا نارىق رەتىندە ەمەس، ءوز بيزنەسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي كەڭىستىك رەتىندە قاراستىرا الاتىنداي جاعداي جاساۋ.

«بۇگىندە ورتالىق ازيا الەمنىڭ باسقا ايماقتارىمەن تەحنولوگيا، ينۆەستيتسيا جانە ادامي كاپيتال ءۇشىن باسەكەلەسەدى. جەكە العاندا، ءبىزدىڭ نارىقتارىمىز سالىستىرمالى تۇردە شاعىن. بىرلەسىپ، ءبىز حالىقارالىق تەحنولوگيالىق بيزنەسكە مۇلدەم باسقا اۋقىمدى ۇسىنا الامىز. سوندىقتان، ايماقتىڭ تسيفرلاندىرۋىنىڭ كەلەسى كەزەڭى ەندى ءاربىر جەكە ەلدىڭ تسيفرلاندىرۋى عانا ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ تسيفرلىق ەكونوميكالارىمىزدىڭ ۇيلەسىمدىلىگى».

«ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تسيفرلىق كۇن تارتىبىنە ينتەگراتسياسى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل 2026 جىلدىڭ 28 قىركۇيەگىندە استانادا ءوتتى جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بيزنەس قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرىن، كاسىپكەرلەردى، IT جانە جاساندى ينتەللەكت قاۋىمداستىعىن، ساراپشىلاردى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى جينادى.

ونىڭ نەگىزگى حابارلاماسى - ورتالىق ازيا تەحنولوگيا مەن ينۆەستيتسيا ءۇشىن بەس بولەك تسيفرلىق نارىق رەتىندە ەمەس، ءبىرتۇتاس، ءوزارا بايلانىستى تەحنولوگيالىق ايماق رەتىندە باسەكەلەسە الادى.

Abai.kz