تۇركيادا مەكتەپتەرگە جاسالعان بىرنەشە شابۋىلدان كەيىن بيلىك ينتەرنەتتەگى كونتەنتتى باقىلاۋدى كۇشەيتتى. ەلدە جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى كيبەروپەراتسيا بارىسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اگرەسسيۆتى، ارانداتۋشىلىق جانە زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى كونتەنت جاريالادى دەگەن كۇدىكپەن 3 810 ادامدى ۇستادى. بۇل تۋرالى TRT Haber تۇركيا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە سىلتەمە جاساپ حابارلادى.

تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى تەكسەرۋلەر شانلىۋرفا مەن كاحرامانماراش پروۆينتسيالارىندا 14–15 ساۋىردە بولعان وقيعالاردان كەيىن، سونداي-اق 2026 جىلعى 22 قىركۇيەكتە مانيسادا تىركەلگەن وقيعادان سوڭ كۇشەيتىلگەن.

تۇركيا ءىىم مالىمەتىنشە، ۇستالعانداردىڭ 304-ءى قاماۋعا الىنعان، تاعى 1 163 ادامعا سوت باقىلاۋى بەلگىلەنگەن. 2 336 ادام تۇسىنىكتەمە بەرگەننەن كەيىن بوساتىلعان. ال اقپارات جاريالانعان ساتتە تاعى جەتى ادام قاماۋدا بولعان.

قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سونداي-اق 1 786 اككاۋنتتىڭ اكىمشىلەرى مەن پايدالانۋشىلارىن انىقتاعان. ۆەدومستۆونىڭ باعالاۋىنشا، ولاردىڭ 1 138-ءى اگرەسسيۆتى كونتەنت، 571-ءى ارانداتۋشىلىق سيپاتتاعى جاريالانىمدار، ال 39 اككاۋنت ەكسترەميستىك جانە ءناسىلشىل سيپاتتاعى ماتەريالدار تاراتقان.

بۇدان بولەك، تاعى 38 اككاۋنت بالالاردى زورلىق-زومبىلىققا يتەرمەلەۋى مۇمكىن دەپ تانىلعان ويىن ماتەريالدارىن تاراتۋعا بايلانىستى بولعان.

جۇزدەگەن Telegram-ارنا بۇعاتتالدى

قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وپەراتسيا بارىسىندا Telegram مەسسەندجەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارعان.

وپەراتسيا اياسىندا تۇركيا بيلىگى C31K توبىنا جانە مەكتەپتەرگە جاسالعان شابۋىلدار تۋرالى جاريالانىمدارعا قاتىسى بار دەپ تانىلعان 448 ارناعا قولجەتىمدىلىكتى شەكتەدى.

سونىمەن قاتار كونتەنتتى بۇعاتتاۋ نەمەسە جويۋ جونىندەگى شارالار جالپى سانى 12 141 ينتەرنەت-مەكەنجايدى قامتىدى.

ولاردىڭ قاتارىندا اگرەسسيۆتى جانە ارانداتۋشىلىق سيپاتتاعى ماتەريالدار ورنالاستىرىلعان 9,3 مىڭنان استام URL, سونداي-اق تسيفرلىق ويىندار مەن ولاردى جارنامالاۋعا قاتىستى سىلتەمەلەر بار.

تۇركيا ءىىم مۇنداي كونتەنتتى انىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتقانىن حابارلادى.

بۇل رەتتە ادامنىڭ ۇستالعانى نەمەسە تەكسەرىلگەنى ونىڭ كىناسى دالەلدەندى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ناقتى قۇقىقتىق باعا تەرگەۋ ناتيجەلەرى مەن سوت شەشىمىنە بايلانىستى بەرىلەدى.

كيبەرقاۋىپسىزدىك نەگە تسيفرلاندىرۋدىڭ ءبىر بولىگىنە اينالىپ كەلەدى؟

تۇركياداعى جاعداي قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنىڭ تسيفرلىق ورتاعا قانشالىقتى اۋىسقانىن كورسەتەدى. دەگەنمەن قاۋىپتى نەمەسە زاڭسىز كونتەنتپەن كۇرەس — تسيفرلىق قاۋىپسىزدىكتىڭ كەڭ اۋقىمدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى عانا جانە ونى كلاسسيكالىق كيبەرقاۋىپسىزدىكپەن تەڭەستىرۋگە بولمايدى.

كلاسسيكالىق كيبەرقاۋىپسىزدىك اقپاراتتىق جۇيەلەردى، دەرەكتەردى جانە اسا ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدى قورعاۋدى قامتيدى.

تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمى دامىعان كوپتەگەن ەلدە كيبەرقاۋىپسىزدىك تسيفرلىق ساياساتتىڭ مىندەتتى بولىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (OECD) تۇراقتى تسيفرلاندىرۋدى كيبەرقاۋىپتەردى باسقارۋ، اسا ماڭىزدى جۇيەلەردى قورعاۋ، تسيفرلىق سەرۆيستەردىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە پايدالانۋشىلاردىڭ سەنىمىن قامتاماسىز ەتۋمەن تىكەلەي بايلانىستىرادى.

مەملەكەتتىك قىزمەتتەر، قارجىلىق وپەراتسيالار، ءبىلىم بەرۋ، كوممۋنيكاتسيالار مەن بيزنەس ونلاين فورماتقا نەعۇرلىم كوپ كوشكەن سايىن قاۋىپ-قاتەرلەر اۋقىمى دا كەڭەيە تۇسەدى. ونىڭ ىشىندە كيبەرشابۋىلدار، دەربەس دەرەكتەردىڭ تارالىپ كەتۋى، الاياقتىق جانە تسيفرلىق پلاتفورمالاردى قۇقىققا قايشى كونتەنت تاراتۋ ءۇشىن پايدالانۋ سياقتى قاۋىپتەر بار.

بۇل قازاقستان ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى؟

قازاقستان ءۇشىن دە بۇل تاقىرىپ تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ جەدەلدەۋى اياسىندا بارعان سايىن وزەكتى بولىپ وتىر.

ەلىمىزدە 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تسيفرلىق ترانسفورماتسيا، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىن جانە كيبەرقاۋىپسىزدىكتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قۇجاتتا كيبەرقاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە، ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق جۇيەلەردى قورعاۋعا، رەتتەۋدى جەتىلدىرۋگە جانە مامانداردىڭ قۇزىرەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جەكە باعىت قاراستىرىلعان.

2026 جىلى بۇل سالاداعى تالاپتار ودان ءارى كۇشەيتىلدى. 12 شىلدەدەن باستاپ تسيفرلىق كودەكس پەن «كيبەرقاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. بيلىك سونداي-اق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن فورمالدى تۇردە ساقتاۋدان مەملەكەتتىك ورگاندار مەن نەگىزگى سالالاردىڭ ناقتى كيبەرورنىقتىلىعىن ارتتىرۋعا كوشۋ تۋرالى مالىمدەدى.

بۇل تۇرعىدا تۇركيا تاجىريبەسى قازاقستان ءۇشىن ينتەرنەتتەگى كونتەنتتى باقىلاۋدىڭ دايىن ۇلگىسى رەتىندە ەمەس، تسيفرلىق ورتانىڭ قانشالىقتى جىلدام جەكە قاۋىپ-قاتەر كەڭىستىگىنە اينالىپ كەلە جاتقانىنىڭ مىسالى رەتىندە قىزىقتى.

تسيفرلاندىرۋ ودان ءارى دامىعان سايىن دەرەكتەردى، اقپاراتتىق جۇيەلەردى جانە پايدالانۋشىلاردى قورعاۋ جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جىلدامدىعى سياقتى ماڭىزدى باعىتقا اينالا بەرەدى.

Abai.kz