ستالين سوعىس كەزىندە اسكەري جانە مەملەكەتتىك ساياساتتى جاي عانا باسقارىپ قويعان جوق. ول سوعىستىڭ قوعامعا قالاي ۇسىنىلۋىن، قابىلدانۋىن جانە كەيىننەن قالاي ەستە ساقتالۋىن قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي قاتىستى.

وسى ورايدا بىرنەشە نەگىزگى ەلەمەنتتى ءبولىپ كورسەتۋگە بولادى:

سوعىستىڭ باتىرلىق ۇلتتىق كۇرەس رەتىندەگى بەينەسى. 1941 جىلعى 3 شىلدەدەگى سوزىندە ستالين تەك كوممۋنيستىك يدەولوگياعا عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە تاريحي ءارى ۇلتتىق سەزىمدەرگە — «باۋىرلار مەن اپا-سىڭلىلەرگە»، وتانعا جانە ورىس اسكەري تاريحىنا دا جۇگىندى. بۇل بۇل سوعىستىڭ تازا تاپتىق كۇرەستەن ۇلتتىق كۇرەسكە اينالۋىنا ىقپال ەتتى.

ءستاليننىڭ جەڭىستىڭ جوعارعى كوسەمى رەتىندەگى بەينەسىنىڭ قالىپتاسۋى. سوعىس بارىسىندا رەسمي ۇگىت-ناسيحات قىزىل ارميانىڭ تابىسىن تەك ءستاليننىڭ باسشىلىعىمەن بايلانىستىردى. بۇل ونىڭ «ۇلى قولباسشى» رەتىندەگى بەينەسىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە اينالدى. دەگەنمەن ستالين، باس شتاب، مايدان قولباسشىلارى مەن ساياسي باسشىلىق اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ناقتى ءبولىنىسى الدەقايدا كۇردەلى ەدى.

جەڭىس ەستەلىگىن ورتالىقتاندىرۋ. مەملەكەت قاي وقيعالاردى، باتىرلار مەن قولباسشىلاردى قوعامدىق زەردەدە باستى نازاردا ۇستاۋ كەرەكتىگىن ءوزى انىقتادى. بۇل اسىرەسە سوعىستان كەيىن، اسكەري تاجىريبەنى ەسكە الۋ رەسمي ساياساتپەن تىعىز بايلانىسقان كەزدە ايقىن بايقالدى.

سوعىستىڭ قولايسىز تۇستارىنىڭ بۇركەمەلەنۋى. 1941 جىلعى اپاتتىڭ اۋقىمى، وراسان زور شىعىندار، باسشىلىقتىڭ قاتە ەسەپتەۋلەرى، سوعىسقا دەيىنگى باسشى قۇرامدى قۋدالاۋ، جابدىقتاۋ ماسەلەلەرى جانە مەملەكەتتىڭ اسكەري تۇتقىندارعا دەگەن كوزقاراسى جەڭىمپاز ءارى قاتەسىز باسشىلىقتىڭ قاراپايىم بەينەسىنە سايكەس كەلمەدى.

ستالين ۇلى وتان سوعىسىنىڭ بۇكىل كەڭەستىك ءميفىن جەكە ءوزى جاسادى دەۋ تىم جەڭىلدەتىلگەن تۇجىرىم بولار ەدى. تاريحتا بىرنەشە كەزەڭ بولدى:

1941–1945 جج.: ۇگىت-ناسيحات نەگىزىنەن جۇمىلدىرۋ سيپاتىندا بولدى. ول كوممۋنيستىك ريتوريكانى، ورىس ءپاتريوتيزمىن، ارميانى ماداقتاۋدى جانە جاۋدىڭ تەرىس بەينەسىن بىرىكتىردى.

1945–1953 جج.: جەڭىس تىكەلەي ءستاليننىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىلدى. سونىمەن بىرگە سوعىس تۋرالى ەستەلىكتەر تولىقتاي ساياسي باقىلاۋعا الىندى.

1953–1964 جج.: ستالين قايتىس بولعاننان كەيىن ونىڭ نۇسقاسىن ءىشىنارا دەكونسترۋكتسيالاۋ (قايتا قاراۋ) باستالدى. حرۋششەۆتىڭ 1956 جىلى كوكپ-نىڭ حح سەزىندە سويلەگەن ءسوزى بۇل تۇرعىدا ەرەكشە ماڭىزدى وقيعا بولدى. دەگەنمەن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ كەڭەس تاريحىنداعى باستى باتىرلىق وقيعا رەتىندەگى يدەياسىنىڭ ءوزى جويىلعان جوق.

1965–1980 جج.: جەڭىس كۋلتىنىڭ كەش كەڭەستىك نۇسقاسى قالىپتاستى. اسىرەسە 1965 جىلى جەڭىس كۇنىن دەمالىس كۇنى رەتىندە بەلگىلەۋ ماڭىزدى كەزەڭگە اينالدى.

بۇل كەزەڭدە ءستاليننىڭ ءرولى ايتارلىقتاي تومەندەتىلىپ، حالىقتىڭ، ارميانىڭ، ارداگەرلەردىڭ جانە ميلليونداعان ادامداردىڭ ەرلىگى الدىڭعى قاتارعا شىعارىلدى. وسىلايشا، كەڭەستىك سوعىس ءميفىنىڭ ستاليندىك نەگىزى تۋرالى ايتۋعا بولعانىمەن، كەيىنگى كەڭەستىك ەسكە الۋ مادەنيەتى ونى ايتارلىقتاي قايتا وڭدەدى.

قورىتىندىلاي كەلە، ستالين ۇلى وتان سوعىسىن ەسكە الۋدىڭ العاشقى كەڭەستىك مودەلىن جاساۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى، بىراق جەڭىس تۋرالى سوڭعى كەڭەستىك ميف بىرنەشە كەزەڭنەن ءوتىپ، ول قايتىس بولعاننان كەيىن دە ايتارلىقتاي وزگەرىستەرگە ۇشىرادى.

كەرىمسال جۇباتقانوۆ,

س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

Abai.kz