تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى، جاڭا ايماقتىق ىقپالداستىق جانە انكارا ءسامميتىنىڭ ستراتەگيالىق ءمانى...

گەوگرافيادان ساياسي ەرىك-جىگەرگە

قازىرگى الەمدىك ساياساتتا مەملەكەتتىڭ قۋاتى تەك جەرىنىڭ كەڭدىگىمەن، اسكەري الەۋەتىمەن نەمەسە تابيعي بايلىعىمەن ولشەنبەيدى. بۇگىنگى حالىقارالىق قاتىناستاردا ەلدەردىڭ ءوز گەوگرافيالىق كەڭىستىگىن ساۋدا، ءبىلىم جانە ءوزارا سەنىم قالىپتاساتىن ورتاق مۇددەلەر الاڭىنا اينالدىرا الۋى ايرىقشا ماڭىزعا يە. تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ (تمۇ) بولاشاعىنا دا وسى تۇرعىدان قاراعان ءجون. ورتاق تاريح، ءتىل مەن مادەنيەت حالىقتاردى جاقىنداستىرعانىمەن، تاريحي تۋىستىق وزدىگىنەن ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى نەمەسە ساياسي ۇيلەسىمدى قامتاماسىز ەتە المايدى.

وسى تۇستا قازاق وقىرمانىنا دا، تۇتاس تۇركى الەمىنە دە ورتاق ساۋال تۋىندايدى: تۇركى الەمى وتكەن تاريحىمەن عانا سيپاتتالاتىن مادەني كەڭىستىك بولىپ قالا ما، الدە ورتاق مۇددەلەرىن ۇيلەستىرىپ، قابىلداعان شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرا الاتىن ايماقتىق قۇرىلىمعا اينالا ما؟

2026 جىلعى 29–30 قازاندا انكارادا وتەتىن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ XIII ءسامميتىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى دا وسى تاڭداۋمەن تىكەلەي بايلانىستى.

ايماق پەن ايماقتىق ىقپالداستىقتىڭ ايىرماشىلىعى

حالىقارالىق قاتىناستار تەورياسىندا ايماق ۇعىمى گەوگرافيالىق، تاريحي جانە ەكونوميكالىق بايلانىستار ارقىلى انىقتالادى. ايماقتانۋ مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا، كولىك قاتىناسى مەن قوعامدىق بايلانىستاردىڭ تابيعي تۇردە كۇشەيۋىن بىلدىرەدى. ال ايماقتىق ىقپالداستىقتى ساياسي تۇرعىدان دامىتۋ، ياعني رەگيوناليزم، وسى قاتىناستاردى ورتاق ەرەجەلەر مەن تۇراقتى ينستيتۋتتارعا اينالدىرۋدى كوزدەيدى.

قاراپايىم ايتقاندا، گەوگرافيا مۇمكىندىك بەرەدى، ال ساياسي ەرىك-جىگەر سول مۇمكىندىكتى ناقتى ناتيجەگە جەتكىزەدى.

2009 جىلعى ناحچىۆان كەلىسىمىنەن باستالعان ينستيتۋتسيونالدىق ۇدەرىس 2011 جىلعى الماتى سامميتىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا، 2021 جىلعى ىستامبۇل سامميتىندە ۇيىمنىڭ قازىرگى اتاۋىن قابىلداۋعا جانە «تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى – 2040» قۇجاتىن بەكىتۋگە ۇلاستى. 2023 جىلعى استانا سامميتىندە كولىك بايلانىستارى مەن ينستيتۋتسيونالدىق ىنتىماقتاستىققا نازار اۋدارىلسا، 2026 جىلعى تۇركىستانداعى بەيرەسمي سامميتتە جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق دامۋ ماسەلەلەرى الدىڭعى قاتارعا شىقتى.

بۇل وقيعالاردى جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ جەتىستىگى رەتىندە ەمەس، تۇركى ىنتىماقتاستىعىنىڭ مادەني جاقىندىقتان ناقتى ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق بايلانىستارعا قاراي دامۋى دەپ باعالاعان دۇرىس.

الايدا سامميتتەردىڭ ءجيى ءوتۋى ينتەگراتسيانىڭ تولىق جۇزەگە اسقانىن بىلدىرمەيدى. ۇيىمنىڭ تابىسى قابىلداعان دەكلاراتسيالارىنىڭ سانىمەن ەمەس، مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەدەرگىلەردى قانشالىقتى ازايتا العانىمەن ولشەنۋى ءتيىس.

قازاقستاندىق كاسىپكەر، وزبەكستاندىق ءوندىرۋشى نەمەسە قىرعىزستاندىق ستۋدەنت تمۇ قىزمەتىنىڭ پايداسىن كۇندەلىكتى ومىرىندە سەزىنە الا ما؟ نەگىزگى ماسەلە وسىندا.

ايماقتىق ىنتىماقتاستىق مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەن وكىلەتتىكتەرىن ورتاق ورگانعا بەرۋدى تالاپ ەتپەيدى. كەدەندىك اقپارات جۇيەلەرىنىڭ ۇيلەسۋى، كاسىبي بىلىكتىلىكتىڭ ءوزارا تانىلۋى نەمەسە بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ دامۋىنىڭ ءوزى ەلدەردى جاقىنداستىراتىن ماڭىزدى قادامدار بولا الادى.

اشىق جانە كوپدەڭگەيلى ايماقتىق ىنتىماقتاستىق

تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ ماقساتى ەۋروپالىق وداق ۇلگىسىن قايتالاۋ نەمەسە اسكەري وداق قۇرۋ بولماۋى ءتيىس. كەرىسىنشە، تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحي تاجىريبەسىنە، ەگەمەندىك قاعيداتتارىنا جانە ەكونوميكالىق مۇددەلەرىنە سايكەس كەلەتىن اشىق ايماقتىق ىنتىماقتاستىق ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.

اشىق رەگيوناليزم مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا بايلانىستارىن تەرەڭدەتە وتىرىپ، باسقا ەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىعىن شەكتەمەۋدى بىلدىرەدى. ال كوپدەڭگەيلى ايماقتىق ىقپالداستىق ءبىر مەملەكەتتىڭ ءارتۇرلى وڭىرلىك قۇرىلىمدارعا قاتىسىپ، ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءوزارا تولىقتىرا الۋىنا نەگىزدەلەدى.

بۇل تۇركى مەملەكەتتەرى ءۇشىن نەلىكتەن ماڭىزدى؟

قازاقستان مەن قىرعىزستان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە. تۇركيانىڭ ەۋروپامەن قالىپتاسقان ەكونوميكالىق بايلانىستارى بار. ازەربايجان كاسپي تەڭىزى مەن وڭتۇستىك كاۆكاز ارقىلى حالىقارالىق كولىك جانە ەنەرگەتيكالىق جەلىلەردى دامىتىپ كەلەدى. وزبەكستان ورتالىق ازياداعى ايماقتىق ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەرەدى.

وسىنداي ايىرماشىلىقتاردى قايشىلىق رەتىندە قابىلداۋ قانشالىقتى ورىندى؟

مەنىڭشە، بۇل ەرەكشەلىكتەر تمۇ-نىڭ السىزدىگى ەمەس، كەرىسىنشە، ونىڭ حالىقارالىق بايلانىستارىن كەڭەيتەتىن مۇمكىندىك.

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرى ايماقتىڭ ىشكى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالسا، تمۇ ورتالىق ازيانى كاسپي، وڭتۇستىك كاۆكاز جانە انادولى ارقىلى كەڭ حالىقارالىق كەڭىستىكپەن بايلانىستىرا الادى.

ەندەشە وسى ەكى ايماقتىق ۇدەرىس نەلىكتەن ءبىر-بىرىنە باسەكەلەس بولۋى كەرەك؟

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2026 جىلعى 15 مامىردا تۇركىستاندا وتكەن سامميتتە تمۇ-نىڭ گەوساياسي جوبا نەمەسە اسكەري ۇيىم ەمەس ەكەنىنە نازار اۋدارۋى وسى تۇرعىدان ماڭىزدى. ۇيىمنىڭ قۇندىلىعىن وزگە كۇشتەرگە قارسى تۇرۋدان ەمەس، ساۋدانى، تەحنولوگيانى جانە حالىقتار اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋدان ىزدەگەن دۇرىس.

تمۇ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىمەن، ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قۇرىلىمدارمەن جانە وزگە حالىقارالىق ينستيتۋتتارمەن باسەكەلەسۋگە مىندەتتى ەمەس. ماڭىزدىسى – ءار قۇرىلىمنىڭ مۇمكىندىگىن ءوزارا تولىقتىرۋ جانە ورتاق مۇددەلەردى ءتيىمدى ۇيلەستىرۋ.

قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى تاجىريبەسى، تۇركيانىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتى، ازەربايجاننىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە كولىك بايلانىستارى، وزبەكستاننىڭ وندىرىستىك مۇمكىندىكتەرى مەن قىرعىزستاننىڭ ادامي كاپيتالى ورتاق جوبالار ارقىلى جاڭا ايماقتىق قۋات قالىپتاستىرا الادى.

الايدا بۇل ۇدەرىس ءبىر مەملەكەتتىڭ ۇستەمدىگىنە ەمەس، بارلىق قاتىسۋشى ەلدىڭ تەڭدىگىنە سۇيەنۋى قاجەت.

ابايدىڭ بىرلىك تۋرالى وسيەتى

اباي قۇنانبايۇلى ءوزىنىڭ ايگىلى «سەگىز اياق» ولەڭىندە: «ءبىرىڭدى، قازاق، ءبىرىڭ دوس، كورمەسەڭ، ءىستىڭ ءبارى بوس»، – دەيدى.

اباي بۇل سوزدەردى ءوز داۋىرىندەگى قازاق قوعامىنىڭ ىشكى الاۋىزدىعىن سىناۋ ءۇشىن ايتقان. ونى بۇگىنگى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ تىكەلەي ساياسي باعدارلاماسى رەتىندە قابىلداۋ تاريحي تۇرعىدان دۇرىس بولماس ەدى.

دەگەنمەن ويدىڭ تۇپكى ءمانى بۇگىن دە وزەكتى: سەنىم جوق جەردە تۇراقتى ىنتىماقتاستىق تا بولمايدى.

تۇركى مەملەكەتتەرى ءۇشىن ءوزارا سەنىم ورتاق تاريحتى دارىپتەۋمەن شەكتەلمەيدى. ول قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدى، كەلىسپەۋشىلىكتەردى كەلىسسوز ارقىلى شەشۋدى جانە بارلىق مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن قۇرمەتتەۋدى تالاپ ەتەدى.

تاريحي مۇرانى قازىرگى ساياساتپەن بايلانىستىرۋدا دا وسى ولشەم ساقتالۋى ءتيىس. قازاق زيالىلارى ءوز كەزەڭىندە ۇلتتىق ەركىندىك، ءبىلىم، قوعامدىق تۇتاستىق جانە وتارلىق تاۋەلدىلىك ماسەلەلەرىنە جاۋاپ ىزدەدى. ال بۇگىنگى تمۇ – تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ حالىقارالىق ۇيىمى. سوندىقتان تاريحي ويشىلداردىڭ مۇراسىنان الىناتىن نەگىزگى ساباق ساياسي شەكارالاردى جويۋ ەمەس، ءوزارا قۇرمەت نەگىزىندە بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ بولماق.

تۇركى ءدالىزى (ورتا ءدالىز): ترانزيتتەن ەكونوميكالىق كەڭىستىككە

ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى، ياعني ورتا ءدالىز، قىتايدان ورتالىق ازياعا، ودان كاسپي ارقىلى ازەربايجان، گرۋزيا جانە تۇركياعا شىعاتىن ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى.

الايدا گەوگرافيالىق ورنالاسۋدىڭ تيىمدىلىگى ەكونوميكالىق قۋاتتىڭ اۆتوماتتى تۇردە ارتۋىن بىلدىرمەيدى. ەگەر تاۋارلار بەلگىلى ءبىر مەملەكەتتىڭ اۋماعى ارقىلى ءوتىپ، سول ەلدە ءوندىرىس، تەحنولوگيا جانە كاپيتال جيناقتالماسا، ترانزيتتەن تۇسەتىن پايدا شەكتەۋلى بولىپ قالادى.

تمۇ-نىڭ مىندەتى تەمىرجولدار مەن پورتتاردى دامىتۋمەن عانا شەكتەلمەۋى قاجەت. كەدەندىك راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ، ەلەكتروندىق قۇجاتتاردى ءوزارا تانۋ، تاسىمال تاريفتەرىن ۇيلەستىرۋ جانە شەكاراداعى كىدىرىستەردى ازايتۋ ايماقتىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس.

سونىمەن قاتار كولىك باعىتتارىنىڭ بويىندا بىرلەسكەن ونەركاسىپتىك جانە لوگيستيكالىق ورتالىقتار قۇرىلۋى ماڭىزدى.

تۇركى مەملەكەتتەرى ەۋرازيادا تاۋارلار وتەتىن ءدالىز عانا قالىپتاستىرا ما، الدە سول تاۋارلار ءوندىرىلىپ، وڭدەلىپ، الەمدىك نارىققا شىعارىلاتىن جاڭا ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرا الا ما؟

بۇل سۇراقتىڭ جاۋابى ينفراقۇرىلىمنان بولەك، قۇقىقتىق جانە اكىمشىلىك ۇيلەسىمدىلىككە بايلانىستى. قۇجاتتاردى قايتا راسىمدەۋ، ۇزاق كۇتۋ مەرزىمدەرى مەن تۇراقسىز تاريفتەر كولىك جوبالارىنىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى. سوندىقتان ورتا ءدالىزدىڭ دامۋى گرۋزيا سەكىلدى تمۇ-عا مۇشە ەمەس ارىپتەستەرمەن دە كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلدى قاجەت ەتەدى.

ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋمەتتىك نەگىزى

تۇركى ينۆەستيتسيالىق قورى ورتاق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى قۇرالداردىڭ ءبىرى. دەگەنمەن ونىڭ تيىمدىلىگى قۇرىلعانىنىڭ وزىمەن ەمەس، جۇزەگە اسىرعان جوبالارىمەن باعالانۋى كەرەك.

اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگيالارى، ەنەرگەتيكا، ازىق-تۇلىك ونەركاسىبى، ماشينا جاساۋ جانە تسيفرلىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنداعى بىرلەسكەن ءوندىرىس مەملەكەتتەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتا الادى.

بۇل جەردە ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ ءادىل ءبولىنۋى ەرەكشە ماڭىزدى. ءىرى ەكونوميكالار نەگىزگى پايدانى يەلەنىپ، شاعىن ەكونوميكالار تەك تۇتىنۋ نارىعىنا اينالاتىن مودەل ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىقتى السىرەتەدى.

ەكونوميكالىق جاقىنداسۋ ءبىلىم مەن ادامي كاپيتالدى دامىتۋمەن قاتار ءجۇرۋى قاجەت. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرلەسكەن زەرتتەۋلەرى، ستۋدەنتتەر الماسۋى جانە عىلىمي بايلانىستار كۇشەيمەيىنشە ايماقتىق ىقپالداستىق قوعام ومىرىنە تەرەڭ ورنىعا المايدى.

احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ: «ءبىلىمدى بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كاسىپ كەرەك. كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك»، – دەگەن ءسوزى بۇگىنگى تۇركى ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن ءدال سيپاتتايدى.

ءبىلىم، ءوندىرىس جانە بىرلىك ءبىر-بىرىنەن اجىرامايتىن ۇعىمدارعا اينالۋى ءتيىس.

تسيفرلىق ەگەمەندىك جانە ورتاق قاۋىپسىزدىك

2026 جىلعى تۇركىستان سامميتىندە جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق دامۋعا باسىمدىق بەرىلۋى ۇيىمنىڭ جاڭا زامان تالاپتارىنا بەيىمدەلۋگە ۇمتىلىسىن كورسەتەدى.

بىراق تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق رەسمي قۇجاتتارداعى مالىمدەمەلەرمەن شەكتەلمەۋى ءتيىس. ورتاق عىلىمي زەرتتەۋلەر، دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمى، كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە ۇلتتىق تىلدەردى تسيفرلىق ورتادا دامىتۋ ناقتى جوبالار ارقىلى جۇزەگە اسۋى قاجەت.

قازاق، تۇرىك، قىرعىز، وزبەك جانە ازەربايجان تىلدەرىنىڭ تسيفرلىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ تەك مادەني ماسەلە ەمەس. بۇل تەحنولوگيالىق دەربەستىك پەن ەكونوميكالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ دە ماڭىزدى شارتى.

ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمىن دا اسكەري ماسەلەلەرمەن شەكتەۋگە بولمايدى. كاسپي تەڭىزىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى، سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ، ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىق جانە تابيعي اپاتتار مەملەكەتتەر شەكاراسىنان اسىپ تۇسەتىن ورتاق قاتەرلەر بولىپ سانالادى.

مۇنداي ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن تمۇ باسقا ايماقتىق ۇيىمدارمەن جانە كورشى مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق جۇرگىزۋى كەرەك. ويتكەنى سۋ مەن ەكولوگيا ماسەلەلەرى حالىقتاردىڭ تىلىنە نەمەسە ساياسي شەكارالارعا باعىنبايدى.

ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك تە ءوندىرۋشى جانە تۇتىنۋشى ەلدەر اراسىنداعى اشىق ءارى ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمدەردى تالاپ ەتەدى. ايماقتىق تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزى بارلىق قايشىلىقتى جويۋدا ەمەس، ولاردى الدىن الا كەلىسىلگەن ينستيتۋتتار ارقىلى باسقارۋ قابىلەتىندە جاتىر.

انكارا سامميتىنەن نە كۇتەمىز؟

الداعى انكارا ءسامميتىنىڭ ماڭىزىن جاڭا باستامالاردىڭ سانىمەن ەمەس، بۇرىن قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋ دەڭگەيىمەن باعالاۋ قاجەت.

«تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى – 2040» قۇجاتى اياسىندا كولىك قاتىناستارىنىڭ تيىمدىلىگى، ينۆەستيتسيالىق جوبالار، عىلىمي ىنتىماقتاستىق جانە تسيفرلىق قىزمەتتەر ناقتى كورسەتكىشتەر ارقىلى قاداعالانۋى ءتيىس.

مەنىڭشە، انكارادا ءۇش ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ ورىندى.

بىرىنشىدەن، قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋ مەرزىمى مەن جاۋاپتى تاراپتارى ايقىندالۋى قاجەت. ەكىنشىدەن، كولىك، ينۆەستيتسيا جانە تسيفرلىق ەكونوميكا جوبالارى ءبىرتۇتاس ايماقتىق دامۋ ساياساتى اياسىندا قاراستىرىلۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن، ۋنيۆەرسيتەتتەر، كاسىپكەرلەر مەن زەرتتەۋ ورتالىقتارى ۇيىمنىڭ پراكتيكالىق قىزمەتىنە تۇراقتى تۇردە تارتىلۋى كەرەك.

ايماقتىق ىقپالداستىق تەك مەملەكەت استانالارى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىس دەڭگەيىندە قالسا، ونىڭ قوعامدىق نەگىزى ءالسىز بولادى. ال حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە اسەر ەتەتىن ءاربىر جوبا ۇيىمنىڭ بەدەلىن نىعايتادى.

قازاق حالقىنىڭ: «التاۋ الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى»، – دەگەن ماقالى وسى تۇستا ويعا ورالادى.

الايدا قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستاردا بىرلىك بارلىق مەملەكەتتىڭ بىردەي ويلاۋىن بىلدىرمەيدى. ناعىز بىرلىك – ۇلتتىق مۇددەلەردىڭ ايىرماشىلىعىنا قاراماستان، ورتاق ماسەلەلەردە كەلىسىمگە كەلە ءبىلۋ.

تۇركى الەمىنىڭ الدىندا ماڭىزدى تاڭداۋ تۇر: تاريحي جاقىندىعىن قايتالاي بەرەتىن ديپلوماتيالىق الاڭ بولىپ قالا ما، الدە ەگەمەن مەملەكەتتەردىڭ تەڭدىگىنە نەگىزدەلگەن، حالىقتارىنىڭ ءال-اۋقاتىنا ناقتى ۇلەس قوساتىن ءتيىمدى ايماقتىق قۇرىلىمعا اينالا ما؟

مەنىڭ پايىمداۋىمشا، تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ بولاشاعى ەكىنشى باعىتپەن بايلانىستى.

گەوگرافيا حالىقتاردى جاقىنداستىرا الادى. بىراق ورتاق بولاشاقتى قالىپتاستىراتىن كۇش – ءوزارا سەنىم، ءبىلىم، ءوندىرىس جانە ناقتى ىسكە ۇلاسقان ساياسي ەرىك-جىگەر.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

ساباحاتدين جان ايەش (Sabahattin Can Ayeş),

ەۋرازيا زەرتتەۋشىسى، PhD كانديداتى

Abai.kz