ۋاشينگتوننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى سوڭعى بۇرىلىستار گەوساياسي ارحيتەكتۋرانىڭ قايتا قارالىپ جاتقانىن ايقىن كورسەتتى. اقش اكىمشىلىگىنىڭ ۋكرايناعا بەرىلەتىن اسكەري كومەك باعىتىن وزگەرتۋى، يلون ماسك سىڭايلى تەحنو-گيگانتتاردىڭ اسكەري ينفراقۇرىلىمعا (Starshield/Starlink) ىقپال ەتۋى جانە ۋاشينگتوننىڭ سوعىستى جىلدام «دامىلداتۋعا» نەمەسە بەيبىت كەلىسسوزگە يتەرمەلەۋ ارەكەتتەرى جاڭا شىنايىلىقتى قالىپتاستىردى.

بۇل جاڭا پراگماتيكالىق ستراتەگيانىڭ ۋكراينا ءۇشىن جاعىمدى دا، جاعىمسىز دا جاقتارى بار، ال بۇل وزگەرىستەرگە ناتو مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ رەاكتسياسى ەرەكشە سيپاتقا يە بولىپ وتىر.

جاڭا ستراتەگيانىڭ ۋكراينا ءۇشىن جاعىمدى جانە جاعىمسىز جاقتارى

جاعىمدى جاقتارى:

سوعىستى توقتاتۋدىڭ ناقتى ديپلوماتيالىق مۇمكىندىگى: ۋاشينگتوننىڭ بەلسەندى ارالاسۋى جانە ستيۆەن ۋيتكوفف سياقتى ارنايى وكىلدەر ارقىلى وتەتىن تىكەلەي ديپلوماتيا قاقتىعىستى شەكسىز سوزىلا بەرەتىن «اۋىر رەسۋرستىق سوعىس» فازاسىنان الىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ەۋروپانىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى مەن ءوندىرىستىڭ ارتۋى: اقش كومەگىنىڭ ازايۋى ۋكراينا مەن ونىڭ ەۋروپالىق وداقتاستارىن قورعانىس ونەركاسىبىن ءوز بەتىنشە دامىتۋعا ماجبۇرلەدى. ناتيجەسىندە ۋكراينا ەۋروپالىق وداقپەن بىرلەسە وتىرىپ، ءوز اۋماعىندا قارۋ-جاراق ءوندىرۋ، درون تەحنولوگيالارىن دامىتۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى اۆتونومدى قورعانىس جۇيەسىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن الدى.

ەۋروپالىق وداقتان ۇزاق مەرزىمدى قارجىلىق كەپىلدىكتەر: اقش-تىڭ ساياسي اۋىتقۋلارىنا جاۋاپ رەتىندە ەۋروپا ەلدەرى ۋكرايناعا رەسەيلىك بۇعاتتالعان اكتيۆتەردىڭ ەسەبىنەن جانە ەو بيۋدجەتىنەن ميللياردتاعان ەۋرو ءبولۋ مەحانيزمىن ىسكە قوستى. بۇل اقش ىشكى ساياساتىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتادى.

جاعىمسىز جاقتارى:

مايدان دالاسىنداعى تەحنولوگيالىق تاپشىلىق: اقش-تىڭ Patriot سياقتى زىمىرانعا قارسى جۇيەلەر مەن جوعارى دالدىكتى سناريادتاردى شەكتەۋى نەمەسە ءوز ارسەنالىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋى ۋكراينانىڭ اۋە قورعانىسىن السىرەتەدى. بۇل ساۋديالىق باعىتقا «تايفۋندار» بولگەن سياقتى اقش-تىڭ نازارىن باسقا ايماقتارعا بۇرۋىمەن تىعىز بايلانىستى.

«ءادىل ەمەس بەيبىتشىلىككە» (Peace at any price) يتەرمەلەۋ قاۋپى: اقش-تىڭ سوعىستى توقتاتۋ اسىعىستىعى ۋكراينانى ءوز اۋماقتىق تۇتاستىعىنان شەگىنۋگە نەمەسە ستراتەگيالىق كومپروميسسكە كەلۋگە مەزەۋى مۇمكىن. بۋفەرلىك ايماقتار نەمەسە ناتو-عا كىرۋدى توقتاتا تۇرۋ سياقتى شارتتار كيەۆ ءۇشىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ۇلكەن قاتەر.

تەحنولوگيالىق جانە جەكە كورپوراتسيالارعا تاۋەلدىلىك: يلون ماسك سياقتى دەربەس ويىنشىلاردىڭ مايدانداعى Starshield/Starlink بايلانىسىن ءوز قالاۋىنشا نەمەسە ساياسي قىسىممەن ءباياۋلاتۋى/وشىرۋى مايدانداعى وپەراتيۆتى باسقارۋعا، درونداردى ۇيلەستىرۋگە ۇلكەن سوققى بولىپ تيەدى.

ناتو مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بۇل وزگەرىستەرگە رەاكتسياسى

ۋاشينگتوننىڭ ستراتەگيالىق ۇستانىمىنىڭ وزگەرگەنىنە ەۋروپا ەلدەرى مەن ناتو باسشىلىعى بىركەلكى جاۋاپ بەرىپ جاتقان جوق، الايدا ورتاق رەاكتسيادا ءۇش باستى باعىت بايقالادى:

تۇنشىعۋ (Frustration) جانە ۋاشينگتوندى ايىپتاۋ:

ەۋروپالىق ديپلوماتيانىڭ نەگىزگى وكىلدەرى (سونىڭ ىشىندە ەو ديپلوماتياسىنىڭ باسشىسى كايا كاللاس سياقتى تۇلعالار) اقش-تىڭ بۇل ساياساتىن اشىق ءارى قاتتى سىنعا الۋدا. ولاردىڭ ۇستانىمى: «قىسىم اگرەسسورعا (رەسەيگە) جاسالۋى ءتيىس، قۇربانعا (ۋكرايناعا) ەمەس. ۋكراينانى شەگىنۋگە ماجبۇرلەۋ — بۇل قاتە ستراتەگيا». ەۋروپالىق ليدەرلەر ترامپ اكىمشىلىگى ماسكەۋدىڭ شارتىمەن كەلىسە مە دەپ قاۋىپتەنەدى.

ستراتەگيالىق اۆتونومياعا ءوتۋ جانە قورعانىس بيۋدجەتتەرىن ۇلعايتۋ:

اقش-تىڭ «ناتو-داعى باستى جۇكتەمەنى ەۋروپا ءوز موينىنا الۋى ءتيىس» دەگەن تالابى ەۋروپالىق ەلدەردى ارەكەتكە كوشىردى.

• ەو ەلدەرى قورعانىس شىعىندارىن ءجۇو-ءنىڭ 2%-دان 3-5%-عا دەيىن ءوسىرۋدى قولعا الدى.
• گەرمانيا، فرانتسيا، ۇلىبريتانيا جانە پولشا سياقتى ەلدەر ءوز اراسىندا «ەرىكتىلەر كواليتسياسىن» (Coalition of the willing) قۇرىپ، اقش-سىز-اق ۋكراينانى اسكەري-تەحنيكالىق قولداۋدىڭ جاڭا پاكەتتەرىن بەكىتۋدە.

ناتو-نىڭ ترانسفورماتسياسى مەن «ەۋروپالىق قاناتتىڭ» كۇشەيۋى:

ناتو ەندى ۋاشينگتوننىڭ شەشىمدەرىنە كوزسىز سۇيەنەتىن ۇيىم ەمەس، ەۋروپانىڭ ءوز قاۋىپسىزدىگىن ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن كونتينەنتتىك اليانسقا اينالۋعا ءماجبۇر. ەۋروپا مەملەكەتتەرى ۇلىبريتانيا مەن فرانتسيانىڭ يادرولىق تەجەۋ مۇمكىندىكتەرىن دامىتۋدى جانە اليانس ىشىندەگى امەريكاندىق اسكەري كونتينگەنت ازايعان جاعدايدا قولدانىلاتىن التەرناتيۆتى جوسپارلاردى (contingency plans) قاراستىرىپ جاتىر.

ءسوز ءتۇيىنى: اقش-تىڭ ۋكرايناعا قاتىستى جاڭا ستراتەگياسى ترانساتلانتيكالىق قارىم-قاتىناستىڭ تاريحي بەتبۇرىسى بولدى. ۋاشينگتون گلوبالدىق پوليتسيا رولىنەن باس تارتىپ، پراگماتيكالىق ىشكى مۇددە مەن ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنا باسىمدىق بەردى.

بۇل جاعداي ۋكراينا ءۇشىن وتە اۋىر، قاۋىپتى جانە بەيبىتشىلىككە ماجبۇرلەيتىن سىن-قاتەر بولىپ تۇرعانىمەن، ەۋروپا ءۇشىن دەربەس اسكەري دەرجاۆاعا اينالۋدىڭ جانە ترانساتلانتيكالىق ساياساتتان تاۋەلسىز، اۆتونومدى قورعانىس جۇيەسىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدى.

Abai.kz