قازاقستان – تاعدىر توعىستىرعان سان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان مەملەكەت. ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن تۇتاستىعى، شەكاراسىنىڭ بەرىكتىگى مەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ تۇراقتى بولۋى – قازاق ۇلتتىڭ مىندەتى عانا دەپ ويلاماۋ كەرەك، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءاربىر دياسپوراسىنىڭ جانە ولاردىڭ ازاماتتارىنىڭ ورتاق مۇددەسى. قازاقستان ازاماتى قاي ەتنوستىڭ وكىلى بولسا دا، ونىڭ مەملەكەت الدىنداعى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى ورتاق.

سوعان قاراماستان قوعام اراسىندا ارا-تۇرا: «نەلىكتەن اسكەري بولىمدەردە قازاقتان وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ جاستارى كورىنبەيدى؟» دەگەن ساۋال ايتىلادى.

مۇندا دەموگرافيالىق جاعدايدىڭ اسەرى بولۋى مۇمكىن. قازاقستان حالقىنىڭ ەتنوستىق قۇرامى بىركەلكى ەمەس. اسكەر قاتارىنا شاقىرىلاتىن جاستار دا قوعامداعى دەموگرافيالىق اراقاتىناسقا بەلگىلى دارەجەدە تاۋەلدى. سوندىقتان اسكەري بولىمدەگى قازاق جاستارىنىڭ سانىنىڭ كوپ بولۋى, وزگە ەتنوستاردىڭ اسكەردەن جاپپاي جالتارىپ جۇرگەنىن دالەلدەمەيدى. دەگەنمەن، وسىعان ءبىزدىڭ جوعارداعىلار قاتتى كوڭىل اۋدارۋى كەرەك.

جاستاردى اسكەرگە شاقىرۋ كەزىندە، قورعانىس مينيسترلىگى ءار وبلىستاعى جەرگىلىكتى قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنتتىڭ جۇمىسىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك-اق. وسىلارىدىڭ ىسىندە جەمقورلىق جوق پا؟ نەگە وزبەكتىڭ، كارىستىڭ، ۇيعىردىڭ جانە ەلىمىزدە تۇراتىن جۇزدەگەن مىڭ كاۆكازدىق تۇرعىنداردىڭ ۇلاندارى اسكەرگە شاقىرىلمايدى؟ الدە شاقىرىلا ما؟ شاقىرىلسا نەگە كورىنبەيدى؟ اسكەردە پارىزىن وتەيتىندەر نەگە تەك قانا قازاق پەن ورىستىڭ جاستارى ما؟ بۇل نەلىكتەن؟

ەڭ الدىمەن اشىقتىق قاجەت. قورعانىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگاندار قوعامعا مەرزىمدى اسكەري قىزمەت تۋرالى كەڭ كولەمدە اقپارات بەرىپ، مۇمكىن بولعان جاعدايدا اسكەرگە شاقىرۋدىڭ الەۋمەتتىك جانە وڭىرلىك سيپاتىن تۇسىندىرەتىن جيىنتىق ستاتيستيكانى جاريالاپ وتىرعانى دۇرىس. سوندا قوعامدىق پىكىر بولجامعا ەمەس، ناقتى مالىمەتكە سۇيەنەر ەدى.

سونىمەن قاتار، اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنىڭ مازمۇنىن كەڭەيتۋ قاجەت. قازاقستاندىق پاتريوتيزم تەك قازاق جاستارىنا باعىتتالعان ۇعىم بولىپ قالماۋى ءتيىس. مەكتەپتە ءوسىپ كەلە جاتقان ورىس، وزبەك، ۇيعىر، كارىس، ۋكراين، نەمىس جانە باسقا دا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ بالاسى قازاقستان ارمياسىن «بىرەۋدىڭ اسكەرى» ەمەس، ءوز مەملەكەتىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى دەپ قابىلداۋى ماڭىزدى. مۇندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بىرىكتىرۋشى قىزمەتىمەن قاتار ءار ازاماتتىڭ قازاقستانعا ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى ءتۇسىندىرىلۋى كەرەك.

سونداي-اق, ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن شىققان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ۇلگىسىن قوعامعا كوبىرەك تانىتۋ قاجەت. اسكەري قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ جۇرگەن ساربازدىڭ ۇلتىنا ەمەس، كاسىبيلىگىنە، تارتىبىنە، ءبىلىمى مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىنە نازار اۋدارىلعاندا عانا «قازاقستان ارمياسى – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ارمياسى» دەگەن تۇسىنىك نىعايادى.

تاعىدا ايتارىمىز, اسكەري مىندەتتىڭ ورىندالۋىندا بارشا ازاماتقا ورتاق ءارى تۇسىنىكتى قاعيدا بولۋى ماڭىزدى. زاڭ الدىندا ازاماتتىڭ تەگى مەن ۇلتىنا قاراي ارتىقشىلىق تا، قوسىمشا اۋىرتپالىق تا بولماۋى كەرەك. ازاماتتاردىڭ زاڭ الدىندا تەڭدىگى – كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى قاعيدالارىنىڭ ءبىرى.

قازاقستان ارمياسىنىڭ كۇشى تەك اسكەري تەحنيكامەن نەمەسە سارباز سانىمەن ولشەنبەيدى. ونىڭ قۋاتى – قوعامنىڭ قارۋلى كۇشتەردى ورتاق مەملەكەتتىك ينستيتۋت رەتىندە قابىلداۋىندا. قازاقتىڭ دا، ورىستىڭ دا بالاسى، ۇيعىردىڭ، كارىستىڭ نەمەسە باسقا ەتنوس وكىلىنىڭ بالاسى دا اسكەري كيىم كيگەن ساتتە ەڭ الدىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساربازى بولۋى ءتيىس.

وتان ورتاق بولسا، ونى قورعاۋ جاۋاپكەرشىلىگى دە ورتاق. قازاقستان ارمياسىنىڭ شىن مانىندەگى تۇتاستىعى ساربازداردىڭ تەگىنىڭ بىركەلكىلىگىندە عانا ەمەس، ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ءبىر تۋدىڭ استىندا ءوزىن ءبىر مەملەكەتتىڭ ازاماتى رەتىندە سەزىنۋىندە. ارمياداعى «ءبىز» جانە «ولار» دەگەن تۇسىنىكتىڭ ورنىنا «ءبىز – قازاقستان ازاماتتارىمىز» دەگەن سانا ورنىققاندا عانا اسكەري قىزمەت تە شىنايى جالپىۇلتتىق ازاماتتىق مەكتەپكە اينالادى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz