مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2026 جىلعى 28 قازانداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ، اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە وتاندىق عىلىمي ازىرلەمەلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتار «حالىقتىق قۇرىلىس» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە كوكشەتاۋ – پەتروپاۆل اۆتوموبيل جولىن كەڭەيتۋ سياقتى اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار اياسىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە.

وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ولار ونەركاسىپتىڭ قايتالاما شيكىزاتىن پايدالانۋ ارقىلى جول بيتۋمىنىڭ قاسيەتتەرىن جاقسارتاتىن جاڭا تەحنولوگيا ازىرلەدى. عىلىمي جاڭالىق اسفالتبەتون جابىنىنىڭ بەرىكتىگى مەن قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن ارتتىرۋعا، سونداي-اق وندىرىستىك قالدىقتاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان. تەحنولوگيا زەرتحانالىق سىناقتاردان ءوتىپ، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جولىنىڭ تاجىريبەلىك ۋچاسكەسىندە قولدانىلدى.

عىلىمي زەرتتەۋلەر 2023-2025 جىلدارى قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتتىق قولداۋىمەن جۇرگىزىلدى. تەحنولوگيانى تاجىريبەگە ەنگىزۋ جۇمىستارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن وڭىردەگى جول سالاسى ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

عىلىمي توپقا حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، سقۋ پروفەسسورى انتونينا ديۋرياگينا جەتەكشىلىك ەتەدى. تەحنولوگيانىڭ نەگىزىندە جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىندا پايدالانىلعان، الدىن الا تازارتىلعان گەرمەتيكالاۋشى سۇيىقتىق پەن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مۇناي-حيميا ءوندىرىسىنىڭ قالدىقتارىنان سينتەزدەگەن ارنايى قوسپا جاتىر. بۇل ءادىس بيتۋمنىڭ پايدالانۋ سيپاتتامالارىن جاقسارتۋعا جانە ونەركاسىپتىك شيكىزاتتى قايتا وڭدەپ، وندىرىسكە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – قازاقستاننىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، جول جابىنىنىڭ ساپاسى مەن ۇزاق مەرزىمگە توزىمدىلىگىن ارتتىراتىن تەحنولوگيا جاساۋ. سونىمەن قاتار ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە قاجەتتى قايتالاما شيكىزات رەتىندە ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ جولىن ىزدەدىك. وسىلايشا، ازىرلەمەمىز عىلىمي، پراكتيكالىق جانە ەكولوگيالىق مىندەتتەردى ءبىر ارناعا توعىستىرادى»، – دەدى انتونينا ديۋرياگينا.

زەرتتەۋدىڭ العاشقى كەزەڭىندە عالىمدار بيتۋمنىڭ قاسيەتتەرىن جاقسارتاتىن قوسپالاردىڭ وڭتايلى قۇرامىن انىقتاپ، ولاردىڭ بيتۋم مەن اسفالتبەتونعا اسەرىن زەردەلەدى. الىنعان ناتيجەلەر تاۋەلسىز اككرەديتتەلگەن «سترويەكسپەرت» زەرتحاناسىندا تەكسەرىلدى.

سىناق ناتيجەلەرى موديفيكاتسيالانعان اسفالتبەتوننىڭ سۋ ءسىڭىرۋ كورسەتكىشى 35%-عا تومەندەگەنىن، ال سۋعا قانىققاننان كەيىنگى بەرىكتىگى باقىلاۋ ۇلگىلەرىمەن سالىستىرعاندا شامامەن 50%-عا ارتقانىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار ماتەريالدىڭ جوعارى تەمپەراتۋراعا توزىمدىلىگى جاقساردى.

كەلەسى كەزەڭدە تەحنولوگيا وندىرىستىك جاعدايدا سىناقتان وتكىزىلدى. اسفالتبەتون زاۋىتىندا 40 توننا موديفيكاتسيالانعان بيتۋم دايىندالىپ، قاراقوعا-پەتروپاۆل اۆتوموبيل جولىنىڭ ۇزىندىعى 200 مەتر بولاتىن تاجىريبەلىك ۋچاسكەسىنە توسەلدى. الىنعان ۇلگىلەرگە جۇرگىزىلگەن زەرتحانالىق سىناقتار جول جابىنىنىڭ بەلگىلەنگەن نورماتيۆتىك تالاپتارعا سايكەس كەلەتىنىن راستادى.

جوبانى تاجىريبەدە ىسكە اسىرۋعا ءوڭىردىڭ جول سالاسى ۇيىمدارى قولداۋ كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا، «قازاۆتوجول» ۇك» اق سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالى سىناق جۇرگىزۋ ءۇشىن اۆتوموبيل جولىنىڭ ۋچاسكەسىن ءبولدى. ال «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» شجق رمك سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالى اسفالتبەتون قوسپاسىنا قاجەتتى زەرتحانالىق سىناقتاردى تەگىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

«ءبىز ءۇشىن عىلىمي ازىرلەمەنى ناقتى وندىرىسكە ەنگىزۋ اسا ماڭىزدى بولدى. زەرتحانالىق زەرتتەۋلەردەن باستاپ ماتەريالدىڭ ونەركاسىپتىك پارتياسىن دايىنداۋعا جانە جولدىڭ تاجىريبەلىك ۋچاسكەسىن سالۋعا دەيىنگى كەزەڭدەردەن وتتىك. ەندىگى مىندەت – جول جابىنىنىڭ ناقتى كليماتتىق جاعدايدا قانشالىقتى ءتوزىمدى ەكەنىن باعالاپ، تەحنولوگيانى ودان ءارى قولدانۋ مۇمكىندىكتەرىن انىقتاۋ»، – دەدى «حيميا جانە حيميالىق تەحنولوگيالار» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور يۋليا بىزوۆا.

كۇزگى-قىسقى جانە كوكتەمگى كەزەڭدەردەن كەيىن ماماندار تاجىريبەلىك ۋچاسكەنىڭ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. اتاپ ايتقاندا، جول بەتىندە جارىقتاردىڭ، كولىك دوڭگەلەگىنىڭ ىزىنەن پايدا بولاتىن ويىقتاردىڭ جانە باسقا دا اقاۋلاردىڭ بار-جوعى تەكسەرىلىپ، جابىننىڭ بەرىكتىگى مەن سۋعا توزىمدىلىگىندەگى وزگەرىستەر باعالانادى. الىنعان ناتيجەلەر باقىلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ كورسەتكىشتەرىمەن سالىستىرىلىپ، تەحنولوگيانىڭ ناقتى پايدالانۋ جاعدايىنداعى تيىمدىلىگى انىقتالادى.

ازىرلەمەنىڭ ەكولوگيالىق ماڭىزى دا زور. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە، جىلىنا 10 مىڭ توننا بيتۋم وڭدەۋ بارىسىندا 10 تونناعا دەيىن قايتالاما ونەركاسىپتىك شيكىزاتتى پايدالانۋعا بولادى. بۇل كادەگە جاراتۋدى قاجەت ەتەتىن قالدىقتاردىڭ كولەمىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان ءتاسىل رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ مەن قورشاعان ورتاعا كەلەتىن زياندى ازايتۋدى كوزدەيتىن «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاماسىنىڭ مىندەتتەرىمەن دە ۇندەسەدى.

تەحنولوگيانى ودان ءارى ەنگىزۋ تاجىريبەلىك ۋچاسكەدەگى مونيتورينگ ناتيجەلەرىنە جانە جول قۇرىلىسىندا قولدانۋعا رۇقسات بەرۋدىڭ قاجەتتى راسىمدەرىنەن وتۋىنە بايلانىستى بولادى. تيىمدىلىگى راستالعان جاعدايدا وتاندىق ازىرلەمەنى قازاقستاننىڭ اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ جانە جوندەۋ جۇمىستارىنا كەڭىنەن قولدانۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

Abai.kz