قازىرگى تاڭدا بالالاردىڭ ساناسى مەن تالعامى گادجەت ەكرانىنداعى اقپارات اعىنى ارقىلى قالىپتاسىپ جاتىر. ەگەر مەملەكەت پەن قوعام وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ رۋحاني يممۋنيتەتى مەن شىعارماشىلىق الەۋەتىن ۋاقىتىندا قولداماسا، ۇلتتىق كود پەن مادەني سۋۆەرەنيتەتتىڭ السىرەۋ قاۋپى تۋىندايتىنى ءسوزسىز.

باتىس پەن شىعىستىڭ (قىتاي، جاپونيا، كورەيا) وزىق تاجىريبەلەرى كورسەتكەندەي، بالالار كونتەنتى مەن شىعارماشىلىعىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋ — بۇل تەك مادەنيەت ەمەس، ۇلتتىڭ ەكونوميكالىق جانە ستراتەگيالىق بولاشاعىنا سالىنعان كاپيتال سالا العانىمىز بولىپ تابىلادى.

وسى ورايدا، قازاقستان ءۇشىن، وتاندىق بالالار كونتەنتى ءۇشىن، اسا ماڭىزدى ءۇش باعىتتى، اتاپ ايتار بولساق: قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى مودەلدەرى، مەكتەپتەن تىس شىعارماشىلىق ورتالىقتاردى جاڭعىرتۋ جانە جاھاندىق دەڭگەيدەگى ۇلتتىق برەندتەردى قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرىن كەشەندى تۇردە قاراستىرىپ كورەلىك.

بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق انيماتسيا مەن بالالار كونتەنتى كوبىنەسە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ نەمەسە ۇلتتىق كينو قولداۋ ورتالىعىنىڭ گرانتتارىنا تاۋەلدى بولىپ قالىپ وتىر. بۇل مودەل باستاپقى كەزەڭدە قاجەت بولعانىمەن، نارىقتىق باسەكەگە قابىلەتتى ۇزاق مەرزىمدى ەكوجۇيە قۇرۋعا جەتكىلىكسىز ەكەندىگى ەش داۋ تۋدىرمايدى.

مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك (GPP) جانە سالىقتىق ىنتالاندىرۋ: كورەيا مەن باتىس ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، انيماتسيالىق ستۋديالارعا جانە كرەاتيۆتى ستارتاپتارعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر (ناۋرىز-تەحنولوگيالىق پاركتىڭ بالاماسى رەتىندە كرەاتيۆتى حابتارعا سالىق بوساتۋ) بەرۋ ارقىلى جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا بولادى. مىسالعا ايتار بولساق، جارناما نەمەسە IT سالاسىنداعى ءىرى كومپانيالاردىڭ بالالار كونتەنتىنە سالعان ينۆەستيتسياسىن سالىقتان شەگەرىپ تاستاۋ تەتىگىن ەنگىزۋ وتە ءتيىمدى بولار ەدى.

كراۋدفاندينگ جانە حالىقارالىق كوپرودۋكتسيا (Co-production): قازاقستاندىق ستۋديالار تەك ىشكى نارىققا ەمەس، تۇرىك تىلدەس مەملەكەتتەر ۇيىمى (تۇركسوي) نەمەسە ازيا ەلدەرىمەن بىرلەسىپ ورتاق بيۋدجەتپەن انيماتسيالىق فيلمدەر مەن سەريالدار تۇسىرۋگە جانتالاسا كىرىسۋگە ءتيىس. بۇنداي بيزنەس قادام قارجىلىق جۇكتەمەنى ءبولىسىپ قانا قويماي، كونتەنتتىڭ ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتەدى.

Merchandising (برەندتى مونەتيزاتسيالاۋ) مودەلى: باتىس مەن ازيادا (Disney, Pokémon, Baby Shark) تۇسكەن كىرىستىڭ 70-80%-ى فيلم نەمەسە ءاننىڭ وزىنەن ەمەس، ونىڭ كەيىپكەرلەرى بەينەلەنگەن ويىنشىقتاردان، كيىمدەردەن جانە گادجەتتەردەن تۇسەدى. قازاقستاندا دا انيماتسيالىق ءونىم جاسالعان ساتتەن باستاپ ونىڭ ليتسەنزيالىق ونىمدەرىن (مەرچاندايزينگ) شىعاراتىن ونەركاسىپتىك ارىپتەستەرمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋ مودەلدەرىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن باسا ايتا كەتكىزىمىز كەلەدى.

كەڭەستىك كەزەڭنەن قالعان وقۋشىلار سارايلارى مەن ءداستۇرلى ۇيىرمەلەر بالالاردىڭ قول موتوريكاسىن دامىتقانىمەن، قازىرگى جاسوسپىرىمدەردىڭ تسيفرلىق سۇرانىسىن تولىق وتەي الماي وتىر. شىعارماشىلىقتى تەك سۋرەت سالۋ نەمەسە كلاسسيكالىق دومبىرامەن شەكتەمەي، ونى زاماناۋي يندۋستريامەن ۇشتاستىرۋ كەرەك.

«Maker-Spaces» (جاسامپازدار كەڭىستىگى) پەن 3D زەرتحانالارىن اشۋ: قازىرگى مەكتەپتەر مەن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىندا بالالارعا ەرتە جاستان روبوتوتەحنيكا، 3D ديزاين، كودتاۋ جانە ۆيزۋالدى ستوريتەللينگتى ۇيرەتەتىن ورتالىقتار كوبەيتىلۋى ءتيىس. باتىستاعى Maker Movement قوزعالىسى سياقتى، ءاربىر قازاقستاندىق بالا ءوز يدەياسىن كومپيۋتەردە سىزىپ قانا قويماي، ونى 3D پرينتەر ارقىلى ونىمگە اينالدىرا الۋى كەرەك.

ۇلتتىق ونەر مەن تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ سينتەزى: قىتاي مەن جاپونيا وزدەرىنىڭ كونە كالليگرافياسى مەن ۇلتتىق ونەرىن زاماناۋي تسيفرلىق فورماتقا (ديدجيتال ارت، NFT, ءموبيلدى قوسىمشالار) ءساتتى كوشىردى. ءدال سول سياقتى، قازاقتىڭ ۇلتتىق قولونەرىن، كيىز باسۋ ورنەكتەرىن نەمەسە ۇلتتىق مۋزىكا اسپاپتارىندا ويناۋدى زاماناۋي مۋلتيمەديالىق باعدارلامالار ارقىلى وقىتاتىن گيبريدتى ۇيىرمەلەر جۇيەسىن ەنگىزۋ ۇلتتىق كۇن تارتىبىندە تۇرعان ەڭ باستى قاجەتتىلىك بولىپ سانالادى.

تالىمگەرلىك (Mentorship) جانە ستارتاپ مادەنيەتى: جاسوسپىرىمدەردىڭ شىعارماشىلىعىن تەك بايقاۋعا قاتىسىپ ديپلوم الۋ ءۇشىن ەمەس، ءوز جوبالارىن (شاعىن ءموبيلدى ويىندار، كوميكستەر، انيماتسيالىق روليكتەر) كوممەرتسيالىق جوبا رەتىندە دامىتۋعا باعىتتايتىن بيزنەس-اكسەلەراتسيا ەلەمەنتتەرىن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنا ەنگىزۋ ماڭىزدى ەكەنىن بىلۋگە ءتيىسپىز.

الەمدىك نارىقتا ورىن الۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ باي تاريحي-مادەني مۇراسى مەن ميفولوگياسىن زاماناۋي پوپ-مادەنيەت تىلىنە اۋدارا ءبىلۋ قاجەت. بۇل باعىتتا ءۇش نەگىزگى تەتىك جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. جىپكە تىزگەندەي سانامالايتىن بولساق:

ەپوس پەن ميفولوگيانى گلوبالدى فورماتقا ءتۇسىرۋ (قىتايلىق ۇلگى): قىتاي وزدەرىنىڭ «مايمىلدار پاتشاسى» نەمەسە «نەچجا» ەپوستارىن گولليۆۋد دەڭگەيىندەگى 3D انيماتسيا مەن بلوكباستەرلەرگە اينالدىرىپ، بۇكىل الەمگە تاراتتى. قازاق فولكلورىنداعى الپامىس باتىردىڭ ەرلىكتەرى، قوبىلاندىنىڭ جورىقتارى، ساقتار مەن تۇرىكتەردىڭ تاريحى قازىرگى بالالار تۇسىنەتىن تىلدە (ساپالى كوميكستەر، ۆەبتۋندەر، كونسولدىك ويىندار) سويلەۋگە ءتيىس. بالا شەتەلدىك سۋپەرقاھارمانداردان كەم تۇسپەيتىن ۇلتتىق قاھارمانداردى كورىپ ءوسۋى ءتيىس.

ەموتسيالىق ۆيزۋاليزاتسيا جانە ۆيرۋستىق ماركەتينگ (كورەيا جانە جاپونيا ۇلگىسى): كورەيانىڭ Baby Shark برەندى نەمەسە جاپونيانىڭ Studio Ghibli انيماتسيالارى قاراپايىم دۇنيەنىڭ ءوزىن تەرەڭ ەموتسيا مەن ءمىنسىز ۆيزۋالدى ەستەتيكا ارقىلى جاھاندىق ترەندكە اينالدىردى. قازاقستاندىق بالالار اندەرى، ەرتەگىلەرى مەن انيماتسيالىق كەيىپكەرلەرى دە TikTok, YouTube Shorts سياقتى پلاتفورمالاردا ۆيرۋستىق فورماتتا تارالا الاتىن زاماناۋي ارانجيروۆكا مەن ساپالى ۆيزۋالعا يە بولۋى ءتيىس.

مادەني سۋۆەرەنيتەت جانە ەكسپورتتىق الەۋەت: ساپالى كونتەنت جاساۋ ارقىلى ءبىز ەلىمىزدىڭ ىشىندەگى بالالاردىڭ ساناسىن عانا قورعاپ قويمايمىز، سونىمەن قاتار تۇرىك تىلدەس مەملەكەتتەر مەن ورتالىق ازيا كەڭىستىگىندە مادەني ليدەرلىككە قول جەتكىزەمىز. وتاندىق برەندتەر شەتەلدىك نارىقتارعا ەكسپورتتالاتىن رۋحاني ونىمگە اينالۋى ءتيىس.

ءسوز ءتۇيىنى: بالالار كونتەنتى مەن شىعارماشىلىعىن دامىتۋ — ۋاقىتشا مادەني شارا ەمەس، بۇل ۇلتتىڭ بولاشاعى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ ىرگەتاسى. باتىستىڭ پراگماتيكالىق كرەاتيۆتىلىگىن، قىتايدىڭ جۇيەلى ماسشتابتاۋ قابىلەتىن جانە ازيانىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ ۆيزۋالدى ماركەتينگ تاجىريبەسىن ۇلتتىق كودپەن ۇشتاستىرا الساق، قازاقستان ءوزىنىڭ ءتول كرەاتيۆتى يندۋسترياسىنىڭ التىن دىڭگەگىن قالايتىنى انىق. جاراتقان وسى جولدا وتاندىق بالالار كونتەنتى مەن شىعارماشىلىق يندۋسترياسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدە جار بولسىن دەپ، تاقىمىمىزدى قىسا وتىرىپ تىلەيىك!

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz