قازاقستاندا ءدىني ورىنداردىڭ جاڭا باعىتى – مەشىتتەردە حالىققا تەگىن قارجىلىق ساۋاتتىلىق پەن يسلام قارجىسىنىڭ نەگىزدەرىن ۇيرەتەتىن سەمينارلاردىڭ باستالعانى قوعامدا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى.

باستاماشىسى – قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى (قمدب), ال قانات قاقتى جوبا استاناداعى «حازرەت سۇلتان» مەشىتىنەن باستاۋ الىپ، الداعى ۋاقىتتا الماتى مەن وزگە دە وڭىرلەرگە تاراتىلماق.

بۇل قادام جاي عانا اعارتۋشىلىق شارا ەمەس، ەلىمىزدەگى قارجى نارىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن ورتالىق ازياداعى جالپى ۇردىستەر تۇرعىسىنان تەرەڭ ساراپتامانى قاجەت ەتەتىن ماڭىزدى ءۇردىس تە بولىپ تابىلادى.

الەمدىك ماسشتاب: بۇگىندە جاھاندىق يسلام قارجى نارىعىنىڭ كولەمى 6,5 تريلليون دوللاردى قۇرايدى جانە 2030 جىلعا قاراي 10,5 تريلليون دوللارعا جەتەدى دەپ بولجانۋدا. الەمدىك اكتسيالار كاپيتاليزاتسياسىنىڭ شامامەن 24%-ى (40 ترلن دوللارعا جۋىق) شاريعات ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەدى.

وڭىرلىك كوشباسشىلىق: ەابر-دىڭ 2025 جىلعى باعالاۋى بويىنشا، ورتالىق ازياداعى يسلام قارجى اكتيۆتەرىنىڭ جالپى كولەمى 962 ميلليون دوللار شاماسىندا. بۇل تىزىمدە قازاقستان 660 ميلليون دوللارلىق اكتيۆتەرى بار ەكى يسلام بانكىمەن (ADCB جانە Zaman Bank) ايماقتا كوش باستاپ تۇر.

سەمينارلاردى ۇيىمداستىرۋ كەزىندە قمدب سانالى تۇردە قارجى ينستيتۋتتارى مەن كوممەرتسيالىق كومپانيالاردىڭ ماماندارىن تارتپاعان. مۇنىڭ باستى سەبەبى – كوممەرتسيالىق مۇددەنى (مۇددەلەر قاقتىعىسىن) بولدىرماۋ جانە حالىقتىڭ سەنىمىن ساقتاۋ.

ەلىمىزدە يسلام قارجىسىن رەتتەيتىن جەكە مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءالى دە تولىق قالىپتاسپاعانى قمدب-نا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. مەشىتتەر ارقىلى حالىققا ادال (حالال) قارجى قۇرالدارىن ءتۇسىندىرۋ – قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرىپ قانا قويماي، ازاماتتاردى الاياقتىق پەن حارام قارجىلىق پيراميدالاردان قورعاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالىپ وتىر.

يسلام قارجىسى مەن بانكتىك جۇيەسىن دامىتۋدا كورشىلەس ەلدەر مەن تۇرىك الەمىنىڭ تاجىريبەسى ءارتۇرلى باعىتتا دامىپ كەلەدى:

وزبەكستان سوڭعى جىلدارى يسلام قارجى نارىعىن زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. ولار بۇل سالانى ءدىني باسقارمانىڭ دەڭگەيىندە ەمەس، تىكەلەي مەملەكەتتىك زاڭدار مەن بانكتىك جۇيەگە ەنگىزۋ ارقىلى دامىتۋدا (ارنايى زاڭدار قابىلدانىپ، يسلام تەرەزەلەرى اشىلۋدا). دەگەنمەن، حالىقتىڭ قاراپايىم قارجىلىق ساۋاتتىلىعى مەن شاريعات ستاندارتتارىن ءتۇسىنۋى بويىنشا قازاقستانداعىداي قوعامدىق-ءدىني ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءالى دە جۇيەلەنۋ ۇستىندە.

قىرعىزستان ورتالىق ازيادا يسلام بانكينگى مەن قارجىسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ رەتتەگەن ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرەدى («ەكويسلاميكبانك» سياقتى پيونەرلەر جۇمىس ىستەيدى). الايدا ولاردا بۇل جۇيە كوبىنەسە بانكتىك سەكتور مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ دەڭگەيىندە قالىپ قويدى، ال قازاقستانداعىداي جاپپاي مەشىت قابىرعاسىندا قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى تەگىن ۇيرەتۋ تاجىريبەسى ازىرگە كەڭ تارالا قويعان جوق.

تۇركيادا «قاتىسۋ بانكتەرى» (Katılım Bankaları) جۇيەسى مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن قۋاتتى دامىعان. زراات، ۆاكيف جانە باسقا دا مەملەكەتتىك بانكتەردىڭ جانىنان يسلام بانكتەرى اشىلىپ، ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى. تۇركيا ءدىني باسقارماسى (ديانەت) قارجىلىق ستاندارتتاردى قاداعالاۋعا قاتىسقانىمەن، نەگىزگى جۇمىس كاسىبي قارجى ينستيتۋتتارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

ءسوز ءتۇيىنى: قازاقستاننىڭ ءتاسىلى باسقا ەلدەردەن ەرەكشەلىگى – مۇندا باستاما تومەننەن جوعارىعا (قوعامدىق سۇرانىس پەن ءدىني باسقارمانىڭ باستاماسى) قاراي باعىتتالعان. وزبەكستان مەن تۇركيا بۇل سالانى زاڭنامالىق-ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان جوعارىدان تومەن قاراي قاتاڭ جۇيەلەسە، قازاقستان قاراپايىم حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى بولاشاق يسلام قارجى نارىعىنا سانالى تۇتىنۋشىلاردى دايىنداۋعا بەل شەشە كىرىستى.

Abai.kz