Senbi, 7 Jeltoqsan 2019
46 - söz 1140 7 pikir 15 Qaraşa, 2019 sağat 13:36

AQŞ-ta qarjılıq sauattılıq mäseleleri qızu talqılanadı

Menen kapitaldı saqtau jäne onı köbeytu mäseleleri jöninde jii swraydı. Adamdardıñ köbi qanday da bir joldarmen aqşa taba aladı. Biraq Qazaqstanda tapqan aqşanı saqtau jäne köbeytu mäselesi öte özekti bolıp otır. Bwl, rasında da, ülken mäsele. Bwl mäseleniñ şeşilui wltımızdıñ äl-auqatı men zeynetimizdi qamtamasız etiluine tikeley äser etedi. Bizdegi zeynataqı jüyesiniñ qalay jwmıs isteytinin jäne bolaşaq zeynetkerler aqşasınıñ qalay basqarılatının qarastıratın bolsaq, olar ömirleriniñ soñında özderi jinağan aqşanıñ bärin ala almaytını anıq boladı. Zeynataqı jinaqtarınıñ köbeyui turalı aytpay-aq qoyayıq.

AQŞ Wlttıq qarjılıq bilim beru qorı (NEFE) balabaqşa tärbieşilerinen bastap 12-sınıp mwğalimderine deyingi oqıtuşılardıñ bärinen saualama alğan. Solardıñ 90%-ı studentter qarjılıq bilim beru kurstarınan ötui nemese orta mektepti bitirer kezde osı pän boyınşa emtihan tapsıruı tiis dep aytqan. Bwl jalpı halqınıñ 50%-ı investor, al qor narığı älemdegi eñ üzdik el sanalatın Amerika twrğındarı turalı aytılıp otır. Al biz turalı ne aytuğa boladı?

Qarjılıq sauattılıq degenimiz – aqşa tabu degen söz emes. Aqşanı jwmıs istep tabu kerek. Qarjılıq sauattılıq degenimiz – bwrın tapqan jäne qazir tauıp jatqan aqşanı basqaru degen söz. Siz «90-şı, 2000 jıldarda mınanşa aqşam bar edi... pälenbay mıñ tapqan edim...» degen sekildi sözderdi jii estitin şığarsız? Al qazir şe? Mwnday adamdar qazir jalaqığa ömir sürip, jwmıs istep jürip ötken künderdi eske alumen ömir süredi. «Bwrınğı millionerler». Onıñ üstine, 90-şı jıldarı täuir aqşa tauıp, onısın saqtap, köbeyte alğandardıñ payızı uaqıt öte kele aqşası bolmay qalğandarğa qarağanda birneşese ese az. Qarttıq jaqındap qaldı, al bizdiñ BJZQ-nan, ökinişke qaray, ümit joq.
Mine, sondıqtan da, AQŞ-ta qarjılıq sauattılıq mäseleleri qızu talqılanadı. Amerika aqıldı äri bay qoğam bolğısı keledi. Tap osı qarjılıq sauattılıq arqılı milliondağan qarapayım amerikalıqtıñ däuleti artadı.
Qarjılıq sauatı bar kez kelgen qazaqstandıq, öziniñ ömirlik belsendi kezeñindegi kirisine säykes, belgili bir jasqa deyin «jeke baylığın» jinay aladı jäne, ömir süru deñgeyin tömendetpesten, jinalğan aqşanıñ payızımen ömir süre aladı.
Ertegi siyaqtı ma? Olay emes.
Mine, kürdeli payız effektisiniñ qalay jwmıs isteytininiñ mısalı.

1996 jılı Ozeola Makkarti Bill Klintonnıñ qolınan memlekettik sıylıq aldı. Sodan şamalı uaqıt bwrın, sol jılı, oğan Missisipi ştatında Olimpiada alauın alıp jüru qwqığı berildi. Ozeola Makkarti 1908 jılı AQŞ-ta düniege kelgen. Altınşı sınıpta ol kir juatın jerde aqşa tauıp küneltu üşin mektepti tastauğa mäjbür boldı. Ol bala kezden bastap kün sayın tapqan aqşasınıñ birneşe dolların Missisipidiñ Twñğış wlttıq bankine äkeletin.

Bir ayda 100 dollarğa juıqtadı. Osılayşa jıldar ötti.
Birde bank qızmetkeri egde jastağı Miss Makkartiden şotında qanşa aqşa bar ekenin swraydı. Ozeola, şınımen de, bilgen joq. Söytse, 75 jıl boyı onıñ şotına 500 000 dollardan astam aqşa jinalıp qalıptı.

Bankir oğan osınşama aqşamen müldem jwmıs istemey-aq qoyuğa bolatının aytqanda, ol jwmıs isteuge äbden üyrenip qalğanın, azğa qanağat etetinin jäne aqşanıñ qajet emes ekenin ayttı. Aqşanıñ jayı ne boladı degen swraq tuındaydı. Miss Makkarti onnan bir böligin jergilikti şirkeuge, 30%-ın tuıstarına, al qalğan böligin jağdayı tömen otbasılardan şıqqan qaranäsildi talanttı balalarğa sapalı bilim beru üşin sondağı universitetke berdi.
Osı aqşağa 1995 jılı Oñtüstik Missisipi universiteti Ozeola Makkarti atındağı qor aştı. Bwl habar bükil Amerikağa tarap, Amerikanıñ jer-jerinen kelgen demeuşiler kedey otbasınan şıqqan balalardı oqıtuğa kömektesetin qorğa aqşa audara bastadı. Miss Makkarti 75 jıl boyı jalpı soması 90 000 AQŞ dolların (jılına 1200 dollar) investiciyalağan. Biraq kürdeli payız (şamamen, jılına 4%) ben wzaq merzimdi investiciyanıñ arqasında, kapitaldıñ jalpı soması 500 000 dollardan da asadı. Onıñ 400 000 dolları – taza tabıs.

Mineki, bwl – kürdeli payızdıñ ğajayıbı!
Qarjılıq twrğıdan sauattı äri passivti portfel'di investiciyalau qağidaların üyrene otırıp, qazaqstandıqtar ağımdağı kiristeriniñ bir böligin investiciyalay aladı jäne jılına 10%-ğa deyin payda körui, aqır-ayağında, 15-20 jıldan keyin qarjılıq täuelsizdikke qol jetkizip, kapitaldan passivti kiris aladı da, bay adamğa aynaladı.

Sondıqtan da, dostar, alğan bilimderiñiz sizderge tek aqşa tabuğa mümkindik beretinin, al aqşanı saqtap, onı köbeytuge tek qarjılıq sauattılıq qana kömektesetinin wmıtpañızdar.

Marğwlan Seysembaydıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

7 pikir