Últtyq qúryltaydyng qorytyndysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qogham ýshin manyzdy birqatar mәselelerge nazar audardy. Sol nәtiyjelerding ishinde qoghamdyq oryndarda bet-beyneni tanugha kedergi keltiretin kiyim kiige qatysty әkimshilik jauapkershilik engizu mәselesi de bar. Men búl bastamany dinge qarsy qadam emes, qoghamdyq qauipsizdik pen ortaq tәrtipti qamtamasyz etuge baghyttalghan qajetti sheshim dep týsinemin. Óitkeni bet-beyneni býrkeu keybir qylmystardyng aldyn alugha da, olardy ashugha da naqty kedergi keltirip otyrghany belgili.

Qoghamdyq oryn – barshagha ortaq kenistik. Kóshede, dýkende, qoghamdyq kólikte, memlekettik mekemede jýrgen kezde әr adam bir-birine ashyq boluy tiyis. Ashyq jýz – senimning belgisi. Al bet-beyneni tolyq nemese jartylay túmshalau sol senimge kýmәn tudyrady. Onyng ýstine, býginde kóptegen qylmystardy ashu, aldyn alu tikeley adamnyng bet-әlpetin tanumen baylanysty. Kameralar, kuәgerler, jedel izdestiru sharalary – bәri osyghan negizdelgen.

Shyndyqty moyyndauymyz kerek: bet-beyneni jasyru qoghamda keybir qylmystardyng ashyluyna kedergi keltirip otyr. Búl tek teoriya emes, tәjiriybede dәleldengen mәsele. Qylmystyng ózi de, ony jasyru tәsilderi de keyde dinnen emes, kerisinshe týrli filimderden, serialdardan, internettegi materialdardan ýirenilip jatady. Qylmysqa ýiretetin kino bar ekenin bәrimiz bilemiz. Sondyqtan múny bir ghana diny faktorgha tirep qoy – shyndyqtan alystau.

Osy túrghyda men búl bastamanyng diny túrghyda da qarsy ekenin kórip túrghan joqpyn. Islam dininde bet-beyneni túmshalap jabu paryz retinde bekitilmegen. Din adamdy әdepke, jauapkershilikke, qoghamgha ziyan keltirmeuge ýndeydi. Al qoghamdyq kenistikte tәrtip saqtau – sol jauapkershilikting bir bóligi.

Qazaq qoghamynda da bet-beyneni tolyq býrkeu dәstýri bolmaghan. Últtyq kiyimderimiz úyat pen әdepti saqtaugha baghyttaldy, biraq adamnyng kim ekeni belgisiz bolyp qalatynday túmshalanudy kózdegen joq. Sondyqtan búl mәseleni últtyq bolmysqa qarsy qoy dúrys emes dep oilaymyn.

Biz demokratiyalyq elmiz. Demokratiya degen – tek qúqyq emes, mindet te. Árkim óz erkindigin paydalana otyryp, basqa adamdardyng qauipsizdigine ziyan tiygizbeui kerek. Qoghamdyq jerde býrkenip, túmshalanyp jýrgen adamnyng ishinde kim bar ekeni belgisiz. Búl – tek jeke mәsele emes, qoghamdyq qauipsizdikke qatysty súraq.

Ákimshilik jauapkershilikting engizilui de meninshe oryndy. Sebebi búl birden jazalau emes, aldymen eskertu, týsindiru arqyly tәrtipke shaqyru. Múnda kýshteu emes, qoghammen til tabysu bar.

Qúryltayda kóterilgen búl mәsele qoghamdy bóludi maqsat etpeydi. Kerisinshe, qoghamdy oilanugha, jauapkershilikke shaqyrady. Ashyq qoghamda ashyq jýz boluy tiyis. Al ashyq jýz – qauipsizdik pen senimning negizi.

Qúrmetpen, Rustem Moldahmetov, 

Ál-Faraby atyndaghy Qazaq Últtyq Uniyversiytetining doktoranty, islamtanushy

Abai.kz