Býgin, 2026 jylghy 4 nauryzda, Astanada «Konstitusiya qoghamdyq kelisim retinde: әleumettik kepildikter tengerimi men azamattardyng talap-tilegi»atty «SARAP» eksperttik klubynyng otyrysy ótti. Is-sharany Mәdeniyet jәne aqparat ministrligining qoldauymen Qazaqstandyq qoghamdyq damu instituty úiymdastyrdy.

Suret: «SARAP» eksperttik klubynan alyndy

Kezdesu respublikalyq referendumgha úsynylatyn Qazaqstan Respublikasynyng jana Konstitusiyasynyng jobasyn talqylaugha arnalghan qoghamdyq dialog ayasynda úiymdastyryldy. Sarapshylar, qogham qayratkerleri men әleumettanushylar úsynylyp otyrghan reformalardyng halyqtyng әdildik, qauipsizdik jәne túraqtylyqqa qatysty súranystaryna qanshalyqty sәikes keletinin talqylady.

Suret: «SARAP» eksperttik klubynan alyndy

Moderator – Qazaqstandyq qoghamdyq damu institutynyng Basqarma tóraghasy Júldyzay Ysqaqova jana Konstitusiya jobasynda azamattardyng bilim alu, densaulyq saqtau qúqyqtaryn, sonday-aq ekonomikalyq jәne mәdeny kepildikterdi qamtityn әleumettik normalardyng keneytilgen blogy qarastyrylghanyn atap ótti. Onyng aituynsha, Instituttyng monitoringtik zertteulerining derekteri eldegi әleumettik kónil kýy dengeyining túraqty ekenin kórsetedi: azamattardyng 80%-dan astamy óz ómirine kónili tolatynyn bildirse, jartysynan kóbi onyng jaqsaratynyna ýmit artady. Odan bólek, ekonomikalyq qauipsizdikke degen joghary súranys saqtalyp otyr: halyqty baghanyng ósui, jinaq jasau mýmkindikterining shekteuligi jәne qaryz jýktemesi alandatady.

«Múnday jaghdayda Konstitusiyadaghy әleumettik normalar qogham ýshin jay ghana abstraktili tújyrymdar emes, otbasynyng jәne kýndelikti ómirding túraqtylyghyn qamtamasyz etetin manyzdy tirek retinde qabyldanady. Sondyqtan Ata zang jobasyn talqylaghanda naqty qoghamdyq kónil kýidi eskerip, әleumettik kepildikter men jýiening ornyqtylyghy arasyndaghy tepe-tendikti saqtau asa manyzdy», – dedi Júldyzay Ysqaqova.

QR Parlamenti Senaty janyndaghy Inkluziya jónindegi kenesting tóraghasy Lәzzat Qaltaeva erekshe qajettilikteri bar azamattardyng qúqyqtaryn konstitusiyalyq dengeyde bekitu mәselesin qozghady.

«Jana Konstitusiya jobasynda Qazaqstannyng әleumettik memleket ekeni bekitilgen. Adam, onyng ómiri, qúqyqtary men bostandyqtary eng joghary qúndylyqtar retinde aiqyndaldy. Búl әleumettik sayasattyng jeke túlghany qorghaugha jәne onyng jan-jaqty damuyna jaghday jasaugha baghyttalatynyn bildiredi. Osylaysha, әleumettik sala qosalqy nemese ekinshi kezektegi baghyt emes, memlekettik sayasattyng basym baghyty retinde qarastyrylady», – dedi spiyker.

Suret: «SARAP» eksperttik klubynan alyndy

QR Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministrligi Zang qyzmeti departamentining diyrektory Serik Berkamalov enbek qúqyqtaryn qorghaudyng jana standarttaryna erekshe toqtaldy. Onyng aituynsha, Jana Konstitusiyagha jana qaghidattar engizilgen: halyqtyng әl-auqatyn arttyru, enbeksýigishtik qúndylyqtaryn bekitu, adam kapitaly men bilim-ghylymdy damytu. Áleumettik sayasat tek minimaldy qoldaumen shektelmey, azamattardyng ómir sapasyn shyn mәninde jaqsartudy kózdeydi.

Densaulyq saqtau salasynyng sarapshysy Marat Mamaev úsynylyp otyrghan ózgerister densaulyq saqtau jýiesining túraqtylyghyn arttyrugha baghyttalghanyn atap ótti.

«Konstitusiya jobasy memleketting әleumettik bolmysyn ózgertpeydi. Ol konstitusiyalyq normany densaulyq saqtau jýiesin qarjylandyrudyng is jýzinde qalyptasqan modeline sәikestendiredi. Búl – neghúrlym әdil, túraqty jәne institusionaldyq túrghydan jetilgen jýiege jasalghan qadam. Áleumettik memleket degenimiz «bәri tegin bolady» degen uәde emes. Búl – kepildendirilgen qoljetimdilik, ortaq qarjylandyru jәne úzaq merzimdi túraqtylyq», – dedi sarapshy.

Bilim beru mәselelerine osy saladaghy sarapshy, PhD Madina Tynybaevatoqtalyp, Konstitusiya jobasynda orta bilim alugha kepildik bekitilgenin atap ótti. Sonymen qatar «tegin bilim beru» degen tújyrym «azamattar tólemeytin bilim beru» retinde naqtylanghan. Búl halyqtyng qarjylyq jýktemeden bosatylatynyn kórsetip, bilim beru qyzmetterine teng qoljetimdilik pen olardyng sapasyn qamtamasyz etuge basymdyq beriletinin aiqyndaydy.

Ekonomist, Tengenomika telegram-arnasynyng avtory Ruslan Súltanov óz sózinde ekonomikalyq damu men әleumettik kepildikterding ózara baylanysyna nazar audaryp, halyqtyng әl-auqatynyng túraqty ósui tikeley adam kapitalynyng damuyna baylanysty ekenin aitty.

Otyrys barysynda qatysushylar qogham ýshin manyzy zor qúndylyqtar retinde әdilettilikti, әleumettik qauipsizdikti jәne konstitusiyalyq kepildikterdi jýzege asyrudyng aiqyn tetikterin atap ótti.

Sarapshylardyng pikirinshe, qoghamdyq kelisimdi nyghaytugha jәne әleumettik kepildikter jýiesining túraqtylyghyn arttyrugha baghyttalghan reformalar – damu jolyndaghy mindetti kezen. Qatysushylar múnday ózgeristerding sәtti boluy tәuekelderdi uaqytyly baghalaugha jәne qúqyqtyq normalardy sapaly qoldanugha baylanysty degen qorytyndygha keldi.

Qazaqstandyq qoghamdyq damu institutynyng baspasóz qyzmeti

Abai.kz