Innovasiyalar men dәstýrler ýndestigi: Qazaqstandaghy saylaualdy nauqannyng alghashqy kýni nesimen este qaldy
23 shilde saghat 18:01-den bastap Qazaqstanda Qúryltay deputattaryna ýmitkerlerdin saylaualdy ýgit-nasihat kezeni resmy týrde bastaldy. Alda saylaushylarmen kezdesuler, kópshilik aldynda sóz sóileuler, teledebattarjәne saylaualdy baghdarlamalardyng tanystyrylymdary ótetin bir ailyq kezeng túr. 23 tamyzda qazaqstandyqtardyng aldynda jana konstitusiyalyq modeli boyynsha saylanatyn alghashqy Qúryltaydyng qúramyn anyqtau túr.
Nauqannyng bastaluyna qaray OSK partiyalyq tizimderdi tirkeudi ayaqtady. Tirkeuden keyin tek eki tizimde ózgeris boldy. Sonymen, Respublica nauqanyn 75 kandidatpen, al «Baytaq» 47 kandidatpen jalghastyrady. Barlyghy deputattyq mandattar ýshin 545 kandidat kýsh synasady. Olardyng shamamen 44%-ynәielder, jastar jәne mýgedektigi bar adamdar qúraydy.
Jerebe qorytyndysy boyynsha sayasy partiyalar saylau bulletenine mynaday tәrtippen ornalastyrylady: «Ádilet», OSDP, «Baytaq», QHP, «Auyl», «Aq jol» jәne Respublica.
Ýgit-nasihat bastala salysymen birden derlik partiyalar belsendi júmysqa kiristi. Búl rette nauqannyng bastaluy ghana ortaq bolghanymen, ózderituraly mәlimdeu tәsilderi mýldem әrtýrli bolyp shyqty.
«Ádilet» partiyasy auqymdy úiymdastyrushylyq nauqangha basymdyq berdi. Býkil el boyynsha ónirlik jәne aumaqtyq shtabtar bir mezgilde júmysyn bastap, ýgit-nasihat júmystaryna shamamen 30 myng senimdi ókil tartyldy. Ortalyq shtab erekshe formatta ashyldy – saltanatty rәsimdi alghash ret JIYmoderatory ótkizdi. Endi partiya ónirlerdegi júmysqa basa nazar audarudykózdep, bir ay ishinde saylaushylarmen 21 mynnan astam kezdesu ótkizu josparlanyp otyr.
Jalpyúlttyq sosial-demokratiyalyq (JSDP) partiya nauqanyn kandidattar komandasy men saylaualdy baghdarlamanyng tanystyrylymynan bastap, bir mezgilde azamattarmen tikeley qarym-qatynastyng jana formattaryn jariyalady. JSDP tóraghasy Ashat Rahimjanov partiya qazirgi nauqanyn aldynghy nauqanmen sabaqtastyq negizinde qúryp otyrghanyn atap ótti. Onyng aituynsha, sosial-demokrattar ótken saylauda saylaushylargha bergen mindettemelerin dәiekti týrde oryndaghan jәne jana shaqyrylymdaghy júmys barysynda da osynday tәsildi ústanugha niyetti. Ol JSDP Qazaqstandaghy jalghyz oppozisiyalyq partiya bolyp qala beretinin de jeke atap ótti.
Osy jaghdayda «Baytaq» jasyldar partiyasy nauqandy jana jobalardyng tanystyrylymynan emes, saylaugha qatysushylardyng barlyghyna arnalghan ýndeuden bastaudy úighardy. Onyng tóraghasy zannama talaptaryn saqtaugha, ózara tiyisuden bas tartugha jәne sayasy pikirtalasty qarsylastarynyng jeke basyna emes, baghdarlamalardyng mazmúnyna qatysty jýrgizuge shaqyrdy. Partiyanyng pikirinshe, saylau ayaqtalghannan keyin barlyq sayasy kýshter bir elde júmysyn jalghastyrmaq, sondyqtan da saylaualdy nauqan dúrys jәne zang ayasynda ótui tiyis.
Qazaqstannyng halyq partiyasy nauqan ashyluynda resmy partiyalyq әnúran men partiyalyq jobalar men qoghamdyq bastamalar negizinde jasalghan beynebayanyn tanystyrdy. Sonymen qatar býkil el boyynsha 155 saylaualdyshtab júmysyn bastap, olar saylaushylarmen kezdesuler ótkizetin negizgi alandargha ainaluy tiyis.
«Auyl» partiyasy respublikalyq shtabyn ashyp, aldaghy júmystyng auqymyn birden belgiledi. Ýgit-nasihat kezeninde partiya 6 500-den astam is-shara ótkizip, eki millionnan astam saylaushyny qamtu josparlanyp otyr. Baghdarlamanyng basty nazarynda auyldy damytu, ónirlik infraqúrylym, azyq-týlik qauipsizdigi jәne әleumettik sayasat mәseleleri qalyp otyr.
«Aq jol» demokratiyalyq partiyasy, óz kezeginde, barlyq ónir ókilderining qatysuymen nauqannyng resmy ashyluynan keyin birden Almaty túrghyndarymen alghashqy kezdesulerge kiristi. Saltanatty rәsimge elimizding barlyq óniri beynebaylanys arqyly qosylyp, osydan keyin partiya ókilderi Almaty túrghyndarymen alghashqy kezdesulerin ótkizdi. Nauqannyng ashyluynda sóz sóilegen Demokratiyalyq partiyanyng tórayymy Daniya Espaeva partiya óz nauqanyn qúrudy josparlap otyrghan negizgi taqyryptardy belgiledi. Olardyng qatarynda investisiyalyq sayasat, birqatar jobalardy iske asyru sharttary jәne zansyz shygharylghan aktivterdi qaytaru mәseleleri bar.
Óz kezeginde «Aq jol» demokratiyalyq partiyasy rәsimining basty oqighasy partiyanyng barlyq ónirlik filialdaryn biriktirgen telekópir boldy. Batyrmany simvoldyq týrde basu arqyly býkil el boyynsha nauqannyng resmy bastalghany jariyalandy. Ashylu barysynda partiya tórayymy ýgit-nasihat kezenining bastalghanyn atap ótip, nauqandy ótkizuding negizgi úiymdastyrushylyq tәsilderin tanystyrdy.
Respublica partiyasynyng saylaualdy nauqanyna barlyq ónirlik shtabtar ashylu rәsimine bir uaqytta qosylyp, al partiya tóraghasy Aydarbek Hodjanazarov bolyp jatqan sәtti smart-kózildirik arqyly tikeley efirde kórsetti. Partiya ókilderi nauqandy ashyq dialog pen qazirding ózinde iske asyrylghan nemese qabyldaugha úsynylyp otyrghan naqty sheshimderdi talqylau negizinde qúrugha niyetti ekenin mәlimdedi. Búl rette jerebe qorytyndysy boyynsha saylau bulleteninde 7-nómirge ie bolghan Respublica búl nәtiyjeni últtyq simvolikamen baylanystyrdy.
Osylaysha keshe ýgit-nasihattyng alghashqy kýni partiyalardyng saylaushylarmen qarym-qatynas jasaudyng әrtýrli tәsilderine basymdyq beretinin kórsetti. Bireuleri tehnologiyalyq sheshimder arqyly nazar audartugha tyryssa, ekinshileri shtabtardyng keng jelisine basa mәn beredi, ýshinshileri standarttan tys formattardy tandaydy nemese mazmúndy sayasy pikirtalasqa jýginedi. Saylaualdy ýgit-nasihat dauys beruge deyingi kýnning aldyndaghy kýnge deyin jalghasady. Osy kezende sayasy partiyalar saylau turaly zannamada kózdelgen is-sharalardy ótkizudi jalghastyrady.
Abai.kz