Mindetti әleumettik medisinalyq saqtandyru (MÁMS) jýiesi býgingi tanda Qazaqstannyng densaulyq saqtau jýiesining ajyramas bóligi bolyp tabylady. Elimizding kóptegen túrghyndary ýshin medisinalyq saqtandyru bir nәrsege nemqúraydy qarau emes, ol - qajetti dәrigerlik kómekti der kezinde alu, zamanauy joghary tehnologiyalyq әdisterdi qoldana otyryp, qúny qymbat tekserulerden ótip, tolyq emdeluge degen mýmkindik.  Qazirgi kezde elordadada MÁMS jýiesi qalay júmys isteydi, ol túrghyndargha qanday mýmkindikter tughyzyp otyr, medisinalyq kómekting sapasy men dәleldiligine qalay baqylau jýrgiziledi jәne jýieni sandyq jaghynan jetildiru qanday ózgeristerge әkeledi?

Últtyq statistika burosynyng mәlimeti boyynsha, qazir elorda halqynyng sany 1 668 750 adamdy qúraydy. Astananyng 1 440 865 túrghyny nemese halyqtyng 86,34 payyzy MÁMS jýiesine tirkelgen. Búl negizinen kózge ghana kórinetin joghary kórsetkish. Alayda, qalanyng әrbir 8-inshi túrghyny mindetti medisinalyq saqtandyru jýiesine tirkelmegen. Jýiege tirkelgisi keletin jәne dәrejesin qalpyna keltiruge múqtaj 227 885 adam bar. Saqtandyrylmaghandardyng ýlesi 86,34 payyzdy qúraydy.

Áleumettik medisinalyq saqtandyru jýiesine tirkelmegenderding ortasha portreti mynaday: erler — 121 134 (53,16 payyz), әielder — 106 751 ( 46,84 payyz). Negizgi top – enbek etuge qabiletti jastaghy er adamdar. 25-45 jas aralyghyndaghy adamdardyng tobynda saqtandyrylmaghandardyng sany 128 947 adam (59,3 payyz). Búl halyqtyng ekonomikalyq belsendiligi joghary bóligi. Saqtandyrylmaghan adamdardyng 41,2 payyzy tólem jasamaghan, búl olardy MÁMS jýiesine tartudyng alghysharty bolyp tabylady. Alayda osy kórsetkish ýnemi ózgerip otyrady. Búl eng aldymen, elorda halqynyng belsendi kóshi-qonyna baylanysty. Astana qarqyndy damyp keledi, múnda elimizding әr ónirinen adamdar kóship keledi, osy ýderis halyqtyng saqtandyru dәrejesining dinamikasyna da әser etedi. Búl jerde halyqtyng kóp bóligin qamtu kezinde qúrylymgha qatysty myna mәsele eleusiz qalady: MÁMS jýiesine tirkelmegenderding edәuir bóligi – dәrejesining ózgeruine, júmysynan airyluyna nemese jenildik kezenining ayaqtaluyna baylanysty saqtandyru jýiesinen shyghyp qalghan, biraq búryn MÁMS-ke tólem jasap kelgender ne isteydi?

Mәselen, 2026 jyldyng birinshi toqsanynyng qorytyndysy boyynsha Astana túrghyndarynyng saqtandyrylu dengeyi 86,9 payyzdy qúrady. Búl kórsetkishting ózgerui ózining saqtandyru dәrejesin ýnemi tekseruding jәne MÁMS jýiesine qatysugha baylanysty mәselelerdi der kezinde sheshuding manyzdylyghyn taghy da kórsetip otyr. Búl baghytta filialdyng halyqty aqparatpen qamtamasyz etu bólimi belsendi júmys jýrzigip keledi. Medisinalyq úiymdargha baryp, aqparattyq-týsindiru júmystaryn jýrgizemiz. Sauda-sattyq jәne oiyn-sauyq ortalyqtarynda «Densaulyq araly» atty kóshpeli aksiyalar ótkiziledi, onda medisinalyq úiymdar ókilderimen birlesip MÁMS-ting artyqshylyqtary turaly halyqqa kenirek maghlúmat beriledi.

Býgingi tanda medisinalyq úiymdardy qarjylandyru dengeyining óskenin kórip otyrmyz.  Mәselen, 2026 jylgha arnalghan medisinalyq kómek kórsetu boyynsha qyzmet týrlerin satyp alu josparyna sәikes, 306,2 mlrd tengege medisinalyq qyzmetterdi satyp alu kelisim-sharttary jasaldy. Ótken jylmen salystyrghanda qarjylandyru kólemi 35,5 mlrd tengege úlghaydy.

MÁMS túrghyndardyng aitarlyqtay shyghyndardy qajet etetin medisinalyq kómek alu mýmkindigin edәuir keneytti. Medisinalyq kórsetilimderi dәleldengen jәne jýiege tirkelgen kez-kelgen adamnyng MÁMS qarajaty esebinen qúny qymbat túratyn tekserulerden ótuge, emdeluge jәne joghary tehnologiyalyq medisinalyq qyzmetterdi tútynugha mýmkindigi bar. Atap aitsaq, ol kompiuterlik jәne magnittik-rezonanstyq tomografiya, mamandandyrylghan medisinalyq kómek, stomatologiyalyq qyzmetterding jekelegen týrleri, sonday-aq zamanauy medisinalyq tehnologiyalardy qoldanatyn kýrdeli otalar.

Astanada zamanauy tehnologiyalardyng emdelushiler ýshin qoljetimdi boluyna qatysty kóptegen mysaldar keltiruge bolady. Mysaly, «Últtyq neyrohirurgiyalyq ortalyq» AQ-da my men júlyngha, omyrtqagha kýrdeli otalar jasalady, sonyng ishinde «gamma-pyshaq» jabdyghy jәne gibridti operasiyalyq bólme siyaqty zamanauy tehnologiyalar qoldanylady. «Gamma-pyshaq» joghary tehnologiyalyq jabdyghynyng qyzmetterin 2026 jyldyng 8 aiynda MÁMS jýiesine tirkelgen 355 emdelushi (búghan 697 586 971 tenge júmsaldy) paydalandy. MRT qyzmetterin 1 mln 469 myng adam, KT qyzmetterin –1750 adam paydalandy.

Býgingi tanda transplantologiya salasynda da ýlken mýmkindikterge jol ashyldy. «University Medical Center» korporativtik qorynda donorlyq organdardy, sonyng ishinde balalargha ókpe, jýrek jәne býirek transplantasiyalary jasalady. Múnda donorlyq organdardy saqtau men tasymaldaudyng innovasiyalyq tehnologiyalary engizilude.

Balalargha arnalghan medisinalyq kómekke qatysty mәlimetti bólek keltireyin. Mysaly, «№2 Kópsalaly qalalyq balalar auruhanasy» ShJQ MKK-da kohlearlyq implantasiyalar, farmakorezistentti epiylepsiya kezinde vagus nervin yntalandyru boyynsha operasiyalar jýrgiziledi, kapsulalyq endoskopiya qoldanylady. 2026 jyldyng segiz aiynda múnda 50 kohlearlyq implantasiya, 4 vagus nervin yntalandyru operasiyasy jәne kapsulalyq endoskopiya әdisimen 6 zertteu jýrgizildi. Jyl basynan beri «Akademik N. D. Batpenov atyndaghy Últtyq Travmatologiya jәne ortopediya ghylymy ortalyghy» ShJQ RMK-da endoprotezdeuge baylanysty 140 adamgha joghary tehnologiyalyq medisinalyq kómek kórsetildi, 99 jambas buynyn, 25 tize buynyn reviziyalaugha qatysty kómek kórsetildi jәne júlyn sintezining vertebrologiyasy boyynsha 16 ota jasaldy.

«Últtyq ghylymy onkologiyalyq ortalyq» AQ-da protondy terapiyany qoldanu sau tinderge sәulelik jýktemeni azaytyp, tipti eng kýrdeli klinikalyq jaghdaylarda da terapiyanyng tiyimdiligin arttyra otyryp, isikke barynsha dәl әser etuge mýmkindik beredi. Arnayy ornatylghan jabdyqtar jyl sayyn 4 myngha juyq emdelushini zamanauy sәulelik terapiyamen, al 800-ge deyin emdelushilerdi Proton terapiyasymen qamtamasyz etuge mýmkindik beredi. Últtyq ghylymy onkologiyalyq ortalyq qazir Ortalyq Aziyadaghy joghary tehnologiyalyq sәulelik terapiyanyng negizgi ortalyqtarynyng biri bolyp tabylady.

Búl tek jekelegen mysaldar. Eng bastysy, emdelushining medisinalyq kórsetkishteri bolghan jaghdayda múnday kómek MÁMS qarajaty esebinen úsynylady. Osylaysha, jýie saqtandyrylghan emdelushilerge qajetti em-domdy, sonyng ishinde joghary tehnologiyalyq jәne qymbat em-domdy qabyldaugha mýmkindik beredi.

Býginde MÁMS jýiesi damudyng jana kezenine ayaq basty. «MÁMS 2.0» jәne Qalqan birynghay sifrlyq platformasyn engizu eng aldymen qarjylandyrudyng ashyqtyghyn arttyrugha, tehnikalyq qatelerdi azaytugha jәne jýie qarajatyn neghúrlym tiyimdi paydalanugha baghyttalghan.

Manyzdy aspektilerding biri - medisinalyq kómekti qarjylandyru tәsilderin ózgertu. Medisinalyq úiymdar ýshin qarjylyq tәuekelderdi azaytu, tehnikalyq qatelerdi azaytu jәne sonyng saldarynan aiyppúl sanksiyalaryn qoldanu jaghdaylarynyng sanyn azaytu kózdelip otyr.  Qalqan platformasy ótinimderdi qabyldaudan jәne qarjylandyru kólemin bóluden bastap transheyalardy, sharttar men tólem qújattaryn qalyptastyrugha deyingi negizgi prosesterdi avtomattandyrugha mýmkindik beredi. Búl medisinalyq úiymdargha әkimshilik jýktemeni azaytady jәne adam faktorynyng әserin tómendetedi.

Astana qazir sifrlyq transformasiyany praktikalyq túrghydan tolyq engizdi deuge bolady. Jýiege qatysatyn barlyq 134 medisinalyq úiym tolyghymen sifrlandyrylghan jәne jana formatta júmys isteuge dayyn. Býgingi tanda 34 úiym Qalqan platformasy arqyly sharttargha qol qoydy, al birqatar úiymdarda tólem qújattary jasalyp, aktilerdi qalyptastyru boyynsha júmystar jýrgizilude. Búl jerde Qalqan sifrlyq platformasy densaulyq saqtau salasyndaghy shashyranqy aqparattyq jýielerdi biriktiruge arnalghanyn este ústaghanymyz abzal.

Taghy bir manyzdy baghyt — sandyq antifrodtyq baqylau. Búl tirkeulerdi, medisinalyq qyzmetterding qaytalanuyn, negizsiz auruhanagha jatqyzudy, kórsetilgen kómek kólemining jasandy úlghangyn jәne basqa da zang búzushylyqtardy avtomatty týrde anyqtaugha mýmkindik beretin analitikalyq qúral. Yaghni, múnday jaghdayda sifrlandyru qaghaz qújattardan elektrondy qújattargha kóshu degendi bildirmeydi. Búl - qarjylandyru men medisinalyq kómek kórsetuding әrbir kezeni neghúrlym týsinikti jәne baqylanatyn barynsha ashyq jýieni qúru mýmkindigi.

Boljam boyynsha, jana tetikterdi qoldlanysqa engizu densaulyq saqtau jýiesining tiyimsiz shyghyndaryn orta eseppen 5-10 payyzgha tómendetedi. Búl rette qarajatty ýnemdeuge qol jetkizip qana qoymay, olardy neghúrlym tiyimdi paydalanudy qamtamasyz etu, sonyng ishinde medisinalyq kómekti damytu jәne onyng halyq ýshin qoljetimdiligin arttyru asa manyzdy. Týptep kelgende, «MÁMS 2.0» saqtandyru jýiesin medisinalyq úiymdar ýshin de, emdelushiler ýshin de ornyqty, ashyq jәne ynghayly eteri anyq.

Qayrat Tólegenov,

«Áleumettik medisinalyq saqtandyru qory» KEAQ Astana qalasy boyynsha filialynyng baspasóz hatshysy

Abai.kz