Astana, 2026 jylghy 28 qyrkýiek. Ortalyq Aziya biznes qauymdastyqtarynyn, IT kompaniyalarynyn, kәsipkerlik jәne sarapshylyq qauymdastyqtardyng jәne memlekettik sektordyng ókilderi Astanada «Ortalyq Aziya elderin sifrlyq kýn tәrtibine integrasiyalau» atty aimaqtyq dóngelek ýstel basynda bas qosty. Kezdesuding negizgi taqyryby aimaqtaghy bes týrli sifrlyq naryqtan ózara әrekettesetin sifrlyq kenistikke kóshu boldy.

Dóngelek ýstel B5+1 III sikl yntymaqtastyghynyng bóligi retinde ótti jәne biznes qauymdastyghy 2027 jylgha arnalghan aimaqtyq biznes kýn tәrtibine engizudi úsynatyn naqty bastamalardy talqylaugha arnalghan alang retinde qyzmet etedi. Talqylaudyng negizgi taqyryptary - IT kompaniyalarynyng júmysyn aitarlyqtay jenildetu jәne olardyng aimaq naryqtaryna qol jetkizuin keneytu ýshin ne isteu kerek.

Ortalyq Aziyanyng sifrlyq integrasiyasyna arnalghan alty biznes úsynysy

Jyl boyy IT jәne jasandy intellekt aimaqtyq júmys toby kәsipkerlermen, salalyq qauymdastyqtarmen jәne sarapshylarmen últtyq jәne aimaqtyq konsulitasiyalar ótkizdi. Aldynghy siklde konsulitasiya prosesine Ortalyq Aziya men Amerika Qúrama Shtattarynyng 60-tan astam kәsiporyndary men úiymdaryn, sonyng ishinde Meta, Mastercard, Google jәne basqalaryn bildiretin biznes qauymdastyqtary qatysty.

Bastamanyng ekonomikalyq logikasy - halyqaralyq tehnologiyalyq industriyanyng Ortalyq Aziyagha degen kózqarasyn birtindep ózgertu: bes bólek naryq emes, 80 millionnan astam halqy bar ózara baylanysty sifrlyq aimaq.

Birdey zandar emes, ýilesimdi sifrlyq jýieler

Dóngelek ýstelding negizgi qújattarynyng biri sarapshylar dayyndaghan Ortalyq Aziya memleketteri arasyndaghy sifrlyq sayasat jәne jasandy intellektti basqaru salasyndaghy yntymaqtastyq turaly kelisimning jobasy boldy. Onyng negizgi ereksheligi - elder birdey sifrlyq zandardy qabyldaugha nemese últtan tys retteushi organ qúrugha mindetti emes.

IYkemdi modeli úsynylady: әrbir el ózining últtyq zannamasyn jәne sifrlyq egemendigin saqtaydy, biraq memleketter birtindep ózderining qúqyqtyq rejimderi men sifrlyq jýielerining ýilesimdiligin qamtamasyz etedi. Is jýzinde búl elektrondyq qújat ainalymy men sifrlyq sәikestendiruge, jeke derekterdi qorghaugha, kiyberqauipsizdikke jәne jasandy intellektti retteuge tәsilderdi ýilestiru mýmkindigin qamtidy. Joba sonymen qatar elektrondyq qújattardy, elektrondyq qoltanbalardy jәne sifrlyq sәikestendiru qúraldaryn ózara tanu ýshin jaghdaylar jasaudy kózdeydi. Búl biznes ýshin әkimshilik jәne qúqyqtyq kedergilerdi azaytyp, sifrlyq qyzmetterdi transshekaralyq úsynudy jenildetui kerek.

«Bizding maqsatymyz - retteuding taghy bir dengeyin qúru emes. Biz Ortalyq Aziya elderi arasynda sifrlyq kópirler saluymyz kerek. Eger elektrondyq qújattar, sifrlyq sәikestendiru, derekterdi basqaru erejeleri jәne jasandy intellekt tәsilderi ózara ýilesimdi bolsa, tehnologiyalyq kompaniyalardyng aimaq boyynsha keneni aitarlyqtay onay bolady», - dedi «TechnoWomen» ýkimettik emes úiymynyng basqarma tórayymy Aziza Shujeeva.

Adamdar algoritmderden joghary

Dóngelek ýstelde úsynylatyn ekinshi manyzdy bastama - Ortalyq Aziyada jasandy intellektti jauapkershilikpen paydalanudyng etikalyq kodeksining jobasy. Qújatta bes el ýshin jasandy intellektti paydalanudyng jalpy etikalyq núsqaulary úsynylady, sonymen birge últtyq zannamanyng basymdyghyn saqtaydy. Kodeks úsynymdyq sipatta bolady jәne últtan joghary jasandy intellekt retteushisin qúrudy nemese jasandy intellekt jýielerin mindetti týrde sertifikattaudy nemese akkreditteudi kózdemeydi.

Joba qarapayym qaghidagha negizdelgen: tehnologiya adamnyng sheshim qabyldauyna kómektese alady, biraq ol adamnyng jauapkershiligin almastyrmauy kerek.

Eger sheshim adam qúqyqtary men mýddelerine aitarlyqtay әser etse, ony tek algoritm arqyly qabyldaugha bolmaydy. Adamnyng jasandy intellektpen ózara әrekettesip jatqanyn bilu, nәtiyjening naqty týsindirmesin alu jәne mәseleni adamy qaraudy súrau qúqyghyn bekitu úsynylady.

Jobada sonday-aq qolaysyz tәjiriybelerding eng az tizimi anyqtalghan: jasandy intellektti adamdardy ziyandy manipulyasiyalau ýshin paydalanu, balalar men basqa toptardyng osaldyghyn paydalanu, kemsitushilik tәjiriybeler, jeke derekterdi zansyz paydalanu jәne alayaqtyq nemese ziyan keltiru maqsatynda sintetikalyq mazmún jasau.

Jasandy intellekt Ortalyq Aziya tilderin týsinui kerek.

Kodekste Ortalyq Aziya ýshin erekshe manyzdy mәselege: tildik jәne mәdeny әrtýrlilikke erekshe nazar audarylady.

Ol jasandy intellekt qyzmetterining sapasy paydalanushy tilinen tәuelsiz boluyn qamtamasyz etu ýshin aimaqtyq tildik resurstar men derekter jiyntyghyn әzirleudi úsynady. Búl zamanauy jasandy intellekt jýielerining qazaq, qyrghyz, ózbek, tәjik, týrikmen jәne aimaqtyng basqa tilderimen tiyimdi júmys istey alatyn jaghdaylar jasaudy talap etedi.

Kodekste sonday-aq algoritmdik kemsitushilikten qorghau, genderlik tendikti qoldau jәne әielderding jasandy intellekt jýielerin әzirleuge, engizuge jәne baghalaugha kóbirek qatysuy qarastyrylghan. Tehnologiyanyng balalargha, qarttargha, mýgedekterge jәne auyldyq jerlerdegi túrghyndargha әserine de erekshe nazar audarylady.

Talqylaulardan naqty aimaqtyq sheshimderge deyin

Dóngelek ýstelge qatysushylar tek tújyrymdamalyq qújattardy ghana emes, sonymen qatar memleketaralyq yntymaqtastyqtyng negizin qúra alatyn naqty biznes úsynystaryn da talqylaydy.

Úsynylghan tetikterding biri - memlekettik jәne jeke sektorlar arasyndaghy dialog ýshin túraqty aimaqtyq platforma qúru, osylaysha sifrlandyru jәne jasandy intellekt salasyndaghy jana erejelerdi әzirleu kezenindegi biznestermen talqylaugha bolady.

Taghy bir baghyt - jahandyq tehnologiyalyq kompaniyalarmen, búlt provayderlerimen, telekommunikasiya operatorlarymen jәne investorlarmen dialogty nyghaytu. Maqsat - Ortalyq Aziyadaghy iri kólemdi investisiyalargha qazirgi uaqytta kedergi keltiretin retteushi jәne infraqúrylymdyq kedergilerdi týsinu.

Birtútas tehnologiyalyq aimaq retindegi Ortalyq Aziya

Júmys tobynyng úiymdastyrushylary men qatysushylary dóngelek ýstel nәtiyjeleri 2027 jylgha arnalghan B5+1 aimaqtyq biznes kýn tәrtibin odan әri әzirleude paydalanylady dep ýmittenedi. Úzaq merzimdi perspektivada mindet jeke retteushi bastamalargha qaraghanda әldeqayda ken.

Maqsat - Astanada, Tashkentte, Bishkekte, Dushanbede nemese Ashhabadta qúrylghan startap nemese tehnologiyalyq kompaniya kórshiles elderdi nólden bastap damytugha bolatyn bes jana naryq retinde emes, óz biznesin keneytu ýshin birynghay kenistik retinde qarastyra alatynday jaghday jasau.

«Býginde Ortalyq Aziya әlemning basqa aimaqtarymen tehnologiya, investisiya jәne adamy kapital ýshin bәsekelesedi. Jeke alghanda, bizding naryqtarymyz salystyrmaly týrde shaghyn. Birlesip, biz halyqaralyq tehnologiyalyq bizneske mýldem basqa auqymdy úsyna alamyz. Sondyqtan, aimaqtyng sifrlandyruynyng kelesi kezeni endi әrbir jeke elding sifrlandyruy ghana emes. Búl bizding sifrlyq ekonomikalarymyzdyng ýilesimdiligi».

«Ortalyq Aziya elderining sifrlyq kýn tәrtibine integrasiyasy» atty dóngelek ýstel 2026 jyldyng 28 qyrkýieginde Astanada ótti jәne Ortalyq Aziya elderining biznes qauymdastyqtarynyng ókilderin, kәsipkerlerdi, IT jәne jasandy intellekt qauymdastyghyn, sarapshylardy jәne memlekettik qyzmetkerlerdi jinady.

Onyng negizgi habarlamasy - Ortalyq Aziya tehnologiya men investisiya ýshin bes bólek sifrlyq naryq retinde emes, birtútas, ózara baylanysty tehnologiyalyq aimaq retinde bәsekelese alady.

Abai.kz