Týrkiyada mektepterge jasalghan birneshe shabuyldan keyin biylik internettegi kontentti baqylaudy kýsheytti. Elde jýrgizilgen auqymdy kiyberoperasiya barysynda qúqyq qorghau organdary agressivti, arandatushylyq jәne zorlyq-zombylyqqa qatysty kontent jariyalady degen kýdikpen 3 810 adamdy ústady. Búl turaly TRT Haber Týrkiya Ishki ister ministrligine silteme jasap habarlady.

Sifrlyq kenistiktegi tekseruler Shanlyurfa men Kahramanmarash provinsiyalarynda 14–15 sәuirde bolghan oqighalardan keyin, sonday-aq 2026 jylghy 22 qyrkýiekte Manisada tirkelgen oqighadan song kýsheytilgen.

Týrkiya IIM mәlimetinshe, ústalghandardyng 304-i qamaugha alynghan, taghy 1 163 adamgha sot baqylauy belgilengen. 2 336 adam týsinikteme bergennen keyin bosatylghan. Al aqparat jariyalanghan sәtte taghy jeti adam qamauda bolghan.

Qúqyq qorghau organdary sonday-aq 1 786 akkaunttyng әkimshileri men paydalanushylaryn anyqtaghan. Vedomstvonyng baghalauynsha, olardyng 1 138-i agressivti kontent, 571-i arandatushylyq sipattaghy jariyalanymdar, al 39 akkaunt ekstremistik jәne nәsilshil sipattaghy materialdar taratqan.

Búdan bólek, taghy 38 akkaunt balalardy zorlyq-zombylyqqa iytermeleui mýmkin dep tanylghan oiyn materialdaryn taratugha baylanysty bolghan.

Jýzdegen Telegram-arna búghattaldy

Qúqyq qorghau organdary operasiya barysynda Telegram messendjerine de erekshe nazar audarghan.

Operasiya ayasynda Týrkiya biyligi C31K tobyna jәne mektepterge jasalghan shabuyldar turaly jariyalanymdargha qatysy bar dep tanylghan 448 arnagha qoljetimdilikti shektedi.

Sonymen qatar kontentti búghattau nemese joi jónindegi sharalar jalpy sany 12 141 internet-mekenjaydy qamtydy.

Olardyng qatarynda agressivti jәne arandatushylyq sipattaghy materialdar ornalastyrylghan 9,3 mynnan astam URL, sonday-aq sifrlyq oiyndar men olardy jarnamalaugha qatysty siltemeler bar.

Týrkiya IIM múnday kontentti anyqtau júmystary jalghasyp jatqanyn habarlady.

Búl rette adamnyng ústalghany nemese tekserilgeni onyng kinәsi dәleldendi degendi bildirmeydi. Naqty qúqyqtyq bagha tergeu nәtiyjeleri men sot sheshimine baylanysty beriledi.

Kiyberqauipsizdik nege sifrlandyrudyng bir bóligine ainalyp keledi?

Týrkiyadaghy jaghday qauipsizdik mәselelerining sifrlyq ortagha qanshalyqty auysqanyn kórsetedi. Degenmen qauipti nemese zansyz kontentpen kýres — sifrlyq qauipsizdikting keng auqymdy baghyttarynyng biri ghana jәne ony klassikalyq kiyberqauipsizdikpen tenestiruge bolmaydy.

Klassikalyq kiyberqauipsizdik aqparattyq jýielerdi, derekterdi jәne asa manyzdy infraqúrylymdy qorghaudy qamtidy.

Sifrlyq infraqúrylymy damyghan kóptegen elde kiyberqauipsizdik sifrlyq sayasattyng mindetti bóligi retinde qarastyrylady. Ekonomikalyq yntymaqtastyq jәne damu úiymy (OECD) túraqty sifrlandyrudy kiyberqauipterdi basqaru, asa manyzdy jýielerdi qorghau, sifrlyq servisterding qauipsizdigi jәne paydalanushylardyng senimin qamtamasyz etumen tikeley baylanystyrady.

Memlekettik qyzmetter, qarjylyq operasiyalar, bilim beru, kommunikasiyalar men biznes onlayn formatqa neghúrlym kóp kóshken sayyn qauip-qaterler auqymy da keneye týsedi. Onyng ishinde kiybershabuyldar, derbes derekterding taralyp ketui, alayaqtyq jәne sifrlyq platformalardy qúqyqqa qayshy kontent taratu ýshin paydalanu siyaqty qauipter bar.

Búl Qazaqstan ýshin neni bildiredi?

Qazaqstan ýshin de búl taqyryp sifrlandyru ýderisining jedeldeui ayasynda barghan sayyn ózekti bolyp otyr.

Elimizde 2023–2029 jyldargha arnalghan sifrlyq transformasiya, aqparattyq tehnologiyalar salasyn jәne kiyberqauipsizdikti damytu tújyrymdamasy jýzege asyrylyp jatyr. Qújatta kiyberqauipsizdikti kýsheytuge, onyng ishinde aqparattyq jýielerdi qorghaugha, retteudi jetildiruge jәne mamandardyng qúzyretin arttyrugha baghyttalghan jeke baghyt qarastyrylghan.

2026 jyly búl saladaghy talaptar odan әri kýsheytildi. 12 shildeden bastap Sifrlyq kodeks pen «Kiyberqauipsizdik turaly» zang kýshine endi. Biylik sonday-aq aqparattyq qauipsizdik talaptaryn formaldy týrde saqtaudan memlekettik organdar men negizgi salalardyng naqty kiyberornyqtylyghyn arttyrugha kóshu turaly mәlimdedi.

Búl túrghyda Týrkiya tәjiriybesi Qazaqstan ýshin internettegi kontentti baqylaudyng dayyn ýlgisi retinde emes, sifrlyq ortanyng qanshalyqty jyldam jeke qauip-qater kenistigine ainalyp kele jatqanynyng mysaly retinde qyzyqty.

Sifrlandyru odan әri damyghan sayyn derekterdi, aqparattyq jýielerdi jәne paydalanushylardy qorghau jana tehnologiyalardy engizu jyldamdyghy siyaqty manyzdy baghytqa ainala beredi.

Abai.kz