Sәrsenbi, 18 Qarasha 2026
Kýbirtke 123 0 pikir 18 Qarasha, 2026 saghat 14:19

Sapasyz oqulyq – últtyng ruhany batpaghy: Qazaqstan qay joldy tandaydy?

Suret: JY arqyly jasaldy.

Qazaqstandyq mektep oqulyqtarynyng sapasy – jyldar boyy qoghamnyng qyzu talqysyn, ata-analardyng narazylyghyn tughyzyp, emi tabylmaytyn jazylmaytyn jaragha ainaldy.

Áleumettik jelilerde oqulyq betterinen tabylghan óreskel qateler, qisynsyz esepter men kýmәndi derekter jariyalanghan sayyn, el arasyndaghy dau da barynsha kýsheye týsedi.

Osy týitkildi túnghysh ret joghary dengeyde moyyndaghan Oqu-aghartu ministri Júldyz Sýleymenova Qúryltayda ótken brifingte manyzdy mәlimdeme jasap, qoldanystaghy oqulyqtardan 700-ge juyq óreskel faktologiyalyq qate anyqtalghanyn mәlimdedi.

Eng soraqysy – osy uaqytqa deyin milliondaghan tirajben basylyp, budjetting milliardtaghan qarjysyna satyp alynghan qate oqulyqtar ýshin baspalar da, avtorlar da moyyndarymen eshqanday zandy jauapkershilik kótermegen.

Qazirgi tanda ministrlik Qúryltay deputattarymen birlesip, osy olqylyqtyng jolyn kesu ýshin jana zang normalaryn әzirleuge kiristi.

Degenmen, basty súraq әli de ashyq qalyp otyr: Qazaqstan oqulyq sapasyn týzetu ýshin әlemdik tәjiriybening qaysysynyng jalyna jabysuy kerek?

ÁLEMDIK TÁJIRIYBE: ÝSh TÝRLI JOL, BIR MAQSAT...

Búl mәseleni sheshu ýshin ozyq elderding ústanghan baghyttaryna kóz jýgirtip kóreyik:

Finlyandiya ýlgisi: Búl elde ýkimetting nemese ministrlikting «jalghyz resmy oqulyghy» degen úghym joq. Memleket tek ortaq standart qoyady, al oqulyqty jazu men tandaugha tolyq erkindik beriledi. Jýie baspalardyng ózara adal bәsekesi men naryqtaghy bedeline sýienedi. Qate jibergen baspa naryqtan avtomatty týrde yghysyp, qayrandaghy qayyqtay  ózinen ózi shyghyp, qalady.

Ontýstik Koreya ýlgisi: Múnda oqulyqtar Bilim ministrligine qarasty institut arqyly akademiyalyq, pedagogikalyq jәne etikalyq-lingvistikalyq qatang ýsh satyly saraptamadan ótedi. Sonymen qatar, sifrlyq platformalar arqyly qatelerdi lezde týzetu tetigi jaqsy jolgha qoyylghan.

Japoniya ýlgisi: Japoniyada әrbir oqulyq ministrlikting qatang liysenziyasynan ótedi. Tәuelsiz sarapshylar komissiyasy әr sózdi ailap tekseredi. Eng bastysy – maqúldanghan oqulyq jobasy aldymen qoghamnyng (ata-analar, múghalimder) talqylauyna ashyq úsynylyp, sodan keyin ghana baspagha jiberiledi.

BIZDING TANDAU QANDAY BOLUY TIYIS?

Osy orayda aldymyzda zandy súraq túr: Qazaqstan búl ýsh joldyng qaysysyn tandauy kerek?

Býgingi qazaq bilim beru jýiesining shyndyghyna ýnilsek, bizding qoghamdaghy baspalar men avtorlar әli Finlyandiyadaghyday "naryqtyq bedel men adal bәsekege" tolyqtay sýiene alatyn dengeyge jetken joq. Sebebi memlekettik tapsyrys pen budjet qarjysy bólingen jerde monopoliya men salghyrttyq qatar jýredi.

Sondyqtan Qazaqstan ýshin qazirgi kezende Ontýstik Koreya men Japoniyanyng qatang memlekettik baqylau, kópsatyly saraptama jәne zandy jauapkershilik tetikterin úshtastyru – birden-bir dúrys jol bolugha tiyis demekpiz.

Ministrlikting baspalar men avtorlardyng moynyna zandy jauapkershilik jýkteu turaly bastamasy – salany sauyqtyrugha baghyttalghan hәm óte-móte der kezinde jasalghan qadam. Sebebi qarjylyq nemese qúqyqtyq jauapkershilik bolmaghan jerde, sapa da, jauapkershilik te bolmaytyndyghy da әmbege ayan jayt.

Mektep oqulyghy – jay ghana belgili bir pәn boyynsha bilimderding jiyntyghy emes, búl – últtyng bolashaq dýniyetanymyn, sanasyn qalyptastyratyn strategiyalyq qaru bolyp iabylady. Onyng qatesiz, sapaly boluy – memleketting últtyq qauipsizdigimen para-par dýniye. Endigi kezekte qabyldanatyn zang normalary qaghaz jýzinde qalyp qoymay, әrbir baspa men avtordyng júmys stiylin týbegeyli ózgertetin qatang tetikke ainaluy tiyis. Áytpese, sapasyz oqulyqpen sapaly úrpaq tәrbiyeleu mýmkin emes dýniye.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz

0 pikir