Beysenbi, 22 Tamız 2019
Äriptestiñ äñgimesi 3744 9 pikir 29 Jeltoqsan, 2017 sağat 10:26

Şırşanı şığarğan – İ Petr

1699 jılı 20 jeltoqsanda orıs patşası İ Petrdiñ bwdan bılayğı jerde jıl basın qayırudı, yağni Jaña jıldı 1 qırküyekten emes, 1 qañtardan bastap atap ötetin bolamız degen Jarlığı jarıq kördi. Osı orayda 1699 jıl – Resey tarihında 1 qırküyek pen 31 jeltoqsan aralığın qamtığan, bar-joğı 4 aylıq eñ qısqa jıl bop qaldı.

Petr patşa öziniñ jarlığında ärbir orıs 1700 jıldıñ 1 qañtarınan bastap, üyiniñ törin şırşa, qarağay bwtaqtarımen körkemdep, bir-birin mindetti türde jıl basımen, Jaña jılmen qwttıqtaudı mindettegen. Bwl dästür nemis wltınıñ könezamandıq jabayı saltında ölgen adamnıñ üstin şırşa bwtaqtarımen jabudan qalğan ädet edi. YAğni, «eski jıl öldi, jaña jıl tudı» degendi bildiruge wmtıludan tuındağan.Petr jarlığına say, qazirgi Qızıl alañnıñ ornı – qalanıñ ortalıq bazar alañına zeñbirekter şığarılıp, 31 jeltoqsan küni tünde otşaşu jasap, äskeriler mıltıqtan, zeñbirekten aspanğa oq atıp, jalpı mıltığı bar ärbir adam tarsıldaq wyımdastıruı kerek boldı. Eñ alğaşqı jañajıldıq şırşa da Petrdiñ twsında, 1704 jılı Petremporda ornatıldı.

Keyinnen, İ Petr qaytıs bolğannan keyin, şırşa qwru, üydiñ işin şırşa, qarağay bwtaqtarımen ärleu dästüri toqtap qaldı. Bwl ädetti HİH ğasırdıñ basında qayta jañğırtqan İ Nikolay patşa edi. Qısqı qiınşılıqqa tap bolğan orıs halqın aldarqatu üşin, jappay işkilikke elitip, zinaqorlıq, qızğanış, töbeles, ereges sekildi türli keleñsizdikpen basın şatıp, ayağın matap qoyu qajet boldı. Sol sebepti, orıs patşaları bwl merekeni jañğırtıp, 1852 jılı Petrempordağı Ekaterina vokzalında köpşilikke arnap ülken şırşa tikti.

Äuelde eskiliktiñ sarqınşağı dep qarsı bolğan bol'şevikter de bwl jasandı merekeniñ bilik üşin asa qajet sayasi qwral ekenin tez tüsindi.

Ayaz ata obrazı revolyuciyağa deyin payda bolsa, onıñ janına Qarşa qızdı qosu ötken ğasırdıñ 30-jıldarında qoldanıla bastadı.

Jalpı, Jaña jıldı twraqtı türde jappay şaşılıp atap ötu Keñes Odağınıñ 50–60-jıldardağı sayasi ıqpalımen jalpıhalıqtıq sipat aldı.

Qanat Eskendirov

Abai.kz

9 pikir