Трамптың «Truth» аккаунтында Венесуэла президентіне жасалған шабуыл туралы жариялағаннан кейінгі бірнеше сағат ішінде республикашылдар да, демократтар да әліптің артын бағып, үнсіз қалды. Бұл әрине Мадуроның АҚШ-тағы сүйкімсіз образына – сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін билікті күшпен сақтап қалған авторитарлық көшбасшыға – және АҚШ-та Чавестің саясатына қарсы көптеген венесуэлалық босқындардың мекендейтініне байланысты болды.

Мадуро қазіргі жағдай үшін айтарлықтай жауапкершілік көтереді. 2024 жылғы президент сайлауындағы жеңілістен кейін ол терроризмді қоса алғанда, кез келген қажетті құралдармен билікке жабысып, қалған аз ғана қоғамдық қолдауды толығымен жоғалтты. Ол Америка құрлығында миграция толқынын тудырды, мұнай мен газ ресурстарына бай болсада қатаң идеологиямен, біліксіздікпен, зорлық-зомбылықпен және сыбайлас жемқорлықпен кедейленген елде оның қызметінен кетуін талап етушілер қатары күрт артты.

Мехико қаласындағы Экономикалық зерттеулер және оқыту орталығының халықаралық қатынастар профессоры Карлос Перес Рикат АҚШ-тың Венесуэланы түнде бомбалауы және президент Николас Мадуроның тұтқындалуы «тарихи сәт» болды деп атады. Мұндай көрініс АҚШ-тың 1989 жылы Панамада бұрынғы президент Мануэль Норьеганы ұрлағаннан бері байқалмаған. Оның пікірінше «президент Мадуро қаншалықты заңсыз немесе авторитарлық болса да, оны ұрлауды немесе АҚШ-тың әскери араласуын ақтай алмайды».

Аты-жөні аталмаған латын американдық дипломат Латын Америкасындағы оңшыл режимдердің мәлімдемелеріне қарсы ескерту жасап: «Бұл әрекетті тек Венесуэла үкіметімен идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты ақтау саяси тұрғыдан келте көзқарас. Тіпті бүгін антикоммунистік күресті мақтайтындар да болашақта осындай прецеденттердің құрбаны болуы мүмкін», - деді.

Сонымен қатар, барлық саяси сарапшылардың талдауларында Трамптың «Монро доктринасын» өз жолымен жаңғыртуды көздейтіні айтылады. 1823 жылы президент Джеймс Монро ұсынған Монро доктринасы Америкадағы еуропалық отаршылдық билікті тоқтатуды, ал Американың еуропалық істерге араласпауын көздеді. Le Monde сараптамасында бұл саясаттың Латын Америкасына АҚШ-тың әскери араласуына сылтау болғаны, оның ықпал ету аймағы бүкіл құрлықты қамтитыны атап өтілген. Дегенмен, Латын Америкасындағы АҚШ тарихы даңқты емес; ол жергілікті режимдерді өз қалауы бойынша қайта құруға бірнеше рет тырысты, бірақ барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Мадуроға келетін болсақ, Каракаста билік құрған кезде ол авторитарлық және жемқор көшбасшы болды.

Le Monde газетіндегі тағы бір мақалада Мадуро ұрланғаннан кейін Латын Америкасы көшбасшыларының әртүрлі пікірлері жан-жақты талданған. Аймақтың ірі елдерінің көшбасшыларының реакциялары мүлдем қарама-қайшы деп айтуға болады, мұны солшылдар қатты айыптаса, оңшылдар қатты қуанып, мадақ айтқан.

Мақалада тағы да Латын Америкасы ұзақ уақыт бойы Американың артқы ауласы болып саналғаны, АҚШ 20 ғасырда аймақтың істеріне бірнеше рет араласқаны, атап айтқанда, Вашингтонмен одақтас әскери диктатураларды қолдауы туралы айтылған. Дегенмен, 2011 жылы Обама әкімшілігі кезінде АҚШ сыртқы саясаты Азияға қарай ауысып, Латын Америкасын екінші орынға қойып, аймаққа біраз тыныс алуға мүмкіндік берді. Сондықтан, Венесуэлаға жасалған шабуылдар Вашингтонның жаңа ұлттық қауіпсіздік стратегиясымен және есірткі саудасына соққы беру сылтауымен ақталған Монро доктринасын қайта жандандыруды білдіреді

Трамптың пікірінше, американдық мүдделер Венесуэла халқының еркінен, ұлттық егемендіктен және жылдар бойы авторитарлық билікпен қираған демократияны қалпына келтіру ниетінен басым. Оның көзқарасы бойынша, осы маңызды ойлардың барлығы американдық мұнай компанияларының мүдделерінен маңызды емес.

Иракқа басып кіру Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка Құрама Штаттары орнатқан халықаралық тәртіпке алғашқы үлкен соққы болғанын есте ұстаған жөн. Дегенмен, бұл бұйрық негізгі әмбебап қағидаттарды таптамай, халықаралық қатынастар үшін бірқатар ережелерді белгілеу арқылы американдық мүдделерге қызмет етті. Кейіннен Владимир Путин бұл бұйрықтың бұзылуын пайдаланып, Грузия мен Украинада білгенін істеді.

Мақалада 2026 жыл, жаңадан басталғанымен, әлемдік тәртіптің тереңірек қайта құрылуын көрсететіні атап өтілген. Бұл тәртіп Трамптың 2025 жылдың қаңтарында саясатқа оралғаннан бері елеулі қиындықтарға тап болды. Оның басты геосаяси мүдесі – орасан зор пайда. Трамп үшін Чавес режимінің күйреуі американдық компанияларға елдің мұнай және газ ресурстарына есік ашады. Баспасөз мәслихатында «мұнай» сөзі кемінде жиырма рет айтылды. Президент Мадуроның алдындағы Чавестің тұсында мұнай қорларын мемлекет меншігіне айналдыру кезінде американдық мүдделер тоналғанын бірнеше рет мәлімдеді.

Дональд Трамптың Мадуроға қарсы әскери әрекеті әлемнің солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы бөлінуді ушықтыруы мүмкін. Ресейдің жаппай басып кіруінен туындаған Украинадағы соғыс және 2023 жылдың 7 қазанындағы шабуылдан кейін Израиль бастаған Газа соғысы бұл бөлінулерді бұрын-соңды болмаған дәрежеде күшейтті.

Трамптың әрекеті Латын Америкасы шекараларынан әлдеқайда асып түседі, өйткені ұзақ уақыт бойы әлем полицейі болып саналған Америка Құрама Штаттарының бұл қадамы жаңа бетбұрысты - империялық пиғылы мен ықпал ету аймағын кеңейтіп келе жатқанын көрсетеді.

Ең қауіптісі Трамптың кезекті әрекеті Ресей мен Қытайға да өзге елге баса-көктеп кіруге жарқын мысал болуы мүмкін.

Abai.kz