Еліміз ауқымды саяси реформалардың табалдырығында тұрған шақтағы Елордағы 26 маусым қазақ қоғамының есінде қалатын айтулы оқиғаның бірі болды.

Бірі болды дейтін себебіміз: Парламент палаталарының бірлескен отырысында депутаттар Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін қарады. Алайда бұл жолғы жиынның мәні де, салмағы бұрынғыдан мүлдем бөлек. Бұл — Қазақстанның қазіргі үлгідегі қос палаталы Парламентінің VIII сессиясының ғана емес, тұтас бір саяси дәуірдің қорытынды отырысы да болып табылады.

Бюджет есебі — өткен кезеңнің айнасы

Парламент палаталарының бірлескен отырысында 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның (ЖАП) есептері қызу талқылаудан кейін көпшілік дауыспен мақұлданды. Шаруашылық есепті бекіткенімен, халық қалаулылары министрлер кабинетінің жұмысына қатысты бірқатар жүйелі шикіліктерді ашып көрсетті.

Парламенттік фракция өкілдері өз сөздерінде тек құрғақ цифрларды емес, халықтың шынайы тұрмыс сапасын алға тартты. Депутаттық корпус бюджеттің орындалуын формалды түрде бекіткенімен, Үкіметке қаржылық жоспарлаудың сапасын арттыру және Нарықтық реформалардың халыққа пайдасын тигізу бойынша үлкен саяси жүктеме артты.

Үкіметтің жауабы: «Қорытынды жасалды»

Қаржы министрі Мәди Тәкиев депутаттармен бірлескен талқылаудан кейін тиісті қорытындылар жасалғанын мәлімдеді. Ал Премьер-министр Олжас Бектенов сындарлы диалог үшін алғыс айтып, айтылған барлық ескертулер мен ұсыныстар атқарушы биліктің алдағы жұмысында ескерілетініне уәде берді. Қос палатаның бірлескен отырысы осылайша Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындауға бағытталған жаңа міндеттерді айқындаумен аяқталды.

Сарапшылардың пікірінше, бұл есеп беру кезеңі жаңа құрылымға өтер алдындағы қаржылық «инвентаризация» рөлін атқарып отыр.

Естеріңізде болса, осы жылдың 1 шілдесінен бастап Қазақстанда жаңа Конституция өз күшіне енеді. Осылайша, ширек ғасырдан астам уақыт бойы заң шығарушы биліктің тірегі болған Сенат пен Мәжіліс жүйесі тарих қойнауына кетіп, орнына бір палаталы Құрылтай келеді.

Бір палаталы Құрылтай: Не өзгереді?

1 шілдеден бастап күшіне енетін Ата заң Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі трансформациялайды. Қос палаталы парламенттен бір палаталы ұлттық өкілді органға — Құрылтайға көшудің бірнеше стратегиялық мақсаты бар:

Шешім қабылдау жылдамдығы мен тиімділігі: Заң жобаларының Сенат пен Мәжіліс арасында ұзақ уақыт талқыланып, бюрократиялық кедергілерге тап болу үрдісі жойылады. Бір палаталы жүйе дағдарыстық кезеңдерде жедел заңнамалық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.

Халықтық өкілдіктің күшеюі: Жаңа форматтағы Құрылтай қоғамның түрлі әлеуметтік топтары мен аймақтардың мүддесін тікелей және ашық білдіретін мінберге айналмақ.

Мемлекеттік аппаратты оңтайландыру: Қос палатаны ұстап тұруға кететін әкімшілік шығындар азайып, заң шығару процесі құрылымдық тұрғыдан жиқышақ болады.

Сарапшылық түйін: Батыстық үлгідегі бипалатализмнен (қос палаталылықтан) бас тарту — бұл жай ғана реформа емес, бұл мемлекет пен қоғам арасындағы диалогты ұлттық дәстүр мен заманауи демократиялық талаптарға сай қайта құру үрдісі.

Тамыз айындағы сайлау: Жаңа саяси дода

Саяси күнтізбеге сәйкес, жаңа органның жасақталуы ұзаққа созылмайды. Осы жылдың тамыз айында Құрылтайға сайлау өтеді деп жоспарланып отырған жайы бар. Бұл сайлау науқаны елдегі саяси партиялар мен азаматтық қоғам үшін үлкен сын әрі жаңа мүмкіндік болмақ. Жаңа Конституция жағдайында өтетін сайлау саяси бәсекелестікті арттырып, билік тармақтарының жаңаруына соны серпін береді деп күтілуде.

Түйіндей айтқанда, Парламенттің VIII сессиясының жабылуы — ескі жүйенің аяқталуы ғана емес, Жаңа Қазақстанның құқықтық және саяси архитектурасының бастауы. Алдағы тамыз сайлауы ел дамуының жаңа бағытын айқындап бермек.

Abai.kz