Қазақстанда ішкі көші-қон саясатына қатысты жаңа реформа басталып жатыр.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ұсынған жаңа ережелерге сәйкес, 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап еңбек күші артық өңірлерден маман тапшы облыстарға ерікті түрде көшетін азаматтар мен оларды жұмысқа алатын жұмыс берушілерге қомақты мемлекеттік субсидиялар төленеді.

Бұл бастама еліміздегі демографиялық және экономикалық теңсіздікті жоюға бағытталған маңызды қадамы болып саналады. Бірақ жаңа бағдарлама нарыққа қалай әсер етеді және оның бұрынғы бағдарламалардан айырмашылығы неде?

ӨҢІР АУЫСТЫРҒАНДАРҒА ҚАНДАЙ ҚОЛДАУ КӨРСЕТІЛЕДІ?

Жаңа ережелер тек жұмыс іздеушілерді емес, бизнес өкілдерін де ынталандыруға бағытталған кешенді қолдау механизмін ұсынады:

Көшіп барушыларға (сегіз айдан бір жылға дейін):

• Қалада: Тұрғын үйді жалға алу мен коммуналдық қызметтерді өтеу үшін ай сайын 20-дан 30 АЕК-ке дейін субсидия.
• Ауылдық жерде: Ай сайын 15-тен 21 АЕК-ке дейін төлем.(Төлем мөлшері отбасы мүшелерінің санына тікелей байланысты болады).

Жұмыс берушілерге (бизнеске берілетін жеңілдіктер):

• Жұмысқа орналастырғаны үшін: Бағдарлама қатысушысын кемінде 2 жыл мерзімге тұрақты жұмысқа қабылдаған компанияға 400 АЕК көлемінде біржолғы субсидия беріледі.
• Баспана сатып алуға көмек: Көшіп келген маманға баспана сатып алып берген немесе салған жұмыс берушіге шығынның 50%-ына дейін өтемақы төленеді (максималды шегі – 1 160 АЕК).

КӨШІ-ҚОН КАРТАСЫ: КІМ, ҚАЙДАН ЖӘНЕ ҚАЙДА КӨШЕДІ?

Бағдарлама өз бетінше қоныс аударған кез келген адамға емес, тек арнайы квотаға ілінген ресми қатысушыларға арналып отыр.

• Еңбек күші артық (адам ресурсы көп) өңірлер: Алматы, Жамбыл, Маңғыстау, Түркістан облыстары және Астана, Алматы, Шымкент республикалық маңызы бар қалалары.
• Еңбек күші тапшы (маман қажет) өңірлер: Солтүстік, Шығыс, Орталық және Батыс Қазақстандағы өндірістік, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік облыстар.

ЖАҢА РЕФОРМАНЫҢ ТИІМДІЛІГІ МЕН ТӘУЕКЕЛДЕРІ

Бұған дейін қолданыста болған «Серпін» немесе «Еңбек» бағдарламалары аясындағы өңіраралық көші-қон саясаты бірқатар сынға ұшыраған болатын. Бұрынғы тетіктерде көшіп барған азаматтардың жаңа жерге тұрақтап қалу көрсеткіші төмен болып, баспана мен жұмыс сапасына қатысты түйткілдер жиі туындайтын.

Жаңа тәсілдің басты артықшылықтары:

1.Бұрын басты жүктеме мемлекеттік органдарда болса, енді жұмыс берушілерге (400 АЕК және 1 160 АЕК субсидия арқылы) тікелей қаржылай ынталандыру беріледі. Бұл маманның жай ғана көшіп бармай, нақты жұмыс орны мен сапалы баспанамен қамтамасыз етілуіне кепілдік береді.

2.Астана, Алматы және Шымкент сияқты мегаполистерде инфрақұрылым, мектеп, балабақша мен медицина саласына түсетін салмақ шектен тыс артып кеткен. Бағдарлама еңбек ресурстарын сыртқа бағыттау арқылы урбанизация қарқынын реттеуге мүмкіндік береді.

3.Кадр тапшылығын жою арқылы өндіріс орындары мен ауыл шаруашылығы кластерлерінің толық қуатта жұмыс істеуіне жол ашылады.

Ықтимал тәуекелдер мен межелер:

• Тек баспана мен жалақы емес, көшіп баратын өңірлердегі мектеп, аурухана, жол және әлеуметтік жағдайдың сапасы жоғары болуы тиіс. Әйтпесе, субсидия мерзімі аяқталған соң халықтың кері көшу қаупі сақталады.
• 1 160 АЕК сияқты ірі өтемақылар берілетіндіктен, сыбайлас жемқорлық пен сөз байласу (жалған жұмысқа орналастыру) қауіптерінің алдын алатын цифрлық бақылау жүйесі қажет.

Сөз түйіні: 2027 жылдан басталатын жаңа ережелер – Қазақстанның еңбек нарығын трансформациялаудағы маңызды қадам. Бағдарламаның басты жаңалығы – «мемлекет – жұмысшы – жұмыс беруші» үштігі арасындағы тығыз әріптестікке негізделгенінде. Егер бұл механизм ашық әрі тиімді жүзеге асырылса, ол елдегі демографиялық дисбалансты теңестіріп қана қоймай, өңірлік экономикалардың дамуына соны серпін береді.

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz